复变量
复数有2部分:实部、虚部. 两部分都是常数. 如果实部和(或)虚部是变量,则称其为复变量. 在拉普拉斯变换中,用符号s表示复变量,即
\[s=σ+jω
\]
其中,\(σ\)实部,\(ω\)虚部.
复变函数
复变函数G(s)是s的函数,它有实部、虚部:
\[G(s)=G_x+jG_y
\]
其中,\(G_x,G_y\)实数. \(G(s)\)幅值\(\sqrt {G_x^2+G_y^2}\),\(G(s)\)的角度\(θ=arctan(G_y/G_x)\). θ从正实轴开始,沿着逆时针方向计算. \(G(s)\)共轭复数为\(\overline{G}(s)=G_x-jG_y\)
线性控制系统分析中,通常,复变函数G(s)是s的单值函数,即对于给定s值,G(s)唯一确定.
如果某一域内复变函数G(s)及其所有导数均存在,则称该复变函数在该域内是解析的. 解析函数G(s)的导数:
\[\frac{d}{ds}G(s)=\lim_{Δs\to 0}\frac{G(s+Δs)-G(s)}{Δs}=\lim_{Δs\to 0}\frac{ΔG}{Δs}
\]
∵\(Δs=Δσ+jΔω\)
∴\(Δs\)可沿无穷多个不同的路径趋近于0
2条特殊路径:\(Δs=Δσ, Δs=jΔω\)
注意:可以证明(这里未证明),当沿着这2条特殊路径,所得导数相等时,对于任何其他路径所得导数也唯一,因此导数是存在的.
对于路径\(Δs=Δσ\)(该路径//实轴),则
\[\frac{d}{ds}G(s)=\lim_{Δσ\to 0}(\frac{G_x}{Δσ}+j\frac{ΔG_y}{Δσ})=\frac{∂G_x}{∂σ}+j\frac{∂G_y}{∂σ}
\]
对于路径\(Δs=jΔω\),则
\[\frac{d}{ds}G(s)=\lim_{jΔω\to 0}(\frac{ΔG_x}{jΔω}+\frac{ΔG_y}{jΔω})=-j\frac{∂G_x}{∂ω}+\frac{∂G_y}{∂ω}
\]
如果这2个导数值相等,则
\[\frac{∂G_x}{∂σ}+j\frac{∂G_y}{∂σ}=\frac{∂G_y}{∂ω}-j\frac{∂G_x}{∂ω}\\
\]
或者说,如果满足2个条件:
\[\frac{∂G_x}{∂σ}=\frac{∂G_y}{∂ω},\frac{∂G_y}{∂σ}=-\frac{∂G_x}{∂ω}
\]
那么,导数\(dG(s)/ds\)可唯一确定,称\(G(s)\)是可解析的. 这2个条件就是柯西-黎曼(Cauchy-Riemann)条件.
举例,函数G(s):
\[G(s)=\frac{1}{s+1}
\]
∴
\[G(σ+jω)=\frac{1}{σ+jω+1}=G_x+jG_y
\]
其中,\(G_x=\frac{σ+1}{(σ+1)^2+ω^2},G_y=\frac{-ω}{(σ+1)^2+ω^2}\)
于是,容易知道当\(s=-1(即σ=-1,ω=0)\)不成立时,
\[\begin{aligned}
\frac{∂G_x}{∂σ} &= \frac{∂G_y}{∂ω} = \frac{ω^2 - (σ+1)^2}{[(σ+1)^2+ω^2]^2}\\
\frac{∂G_y}{∂σ} &= -\frac{∂G_x}{∂ω} = \frac{2ω(σ+1)}{[(σ+1)^2+ω^2]^2}
\end{aligned}
\]
也就是说,G(s)满足柯西-黎曼条件,即除\(s=-1\)外,在整个s平面上\(G(s)=1/(s+1)\)都是解析的.
此时,
\[\begin{aligned}
\frac{d}{ds}G(s) &= \frac{∂G_x}{∂σ}+j\frac{∂G_y}{∂σ}=\frac{∂G_y}{∂ω}-j\frac{∂G_x}{∂ω}\\
&= -\frac{1}{(σ+jω+1)^2}=-\frac{1}{(s+1)^2}
\end{aligned}
\]
在s平面上,使函数G(s)解析的点,称为普通点,使G(s)为非解析的点,称为奇点,使G(s)或其导数趋近于无穷大的奇点称为极点,使G(s)=0的奇点称为零点.
如果当\(s\to -p\)时,\(G(s)\to ∞\),且函数
\[G(s)(s+p)^n, n=1,2,3,...
\]
在\(s=-p\)处具有一个有限的非零值,则\(s=-p\)称为n阶极点; 如果\(n=1\),则该极点称为简单极点;如果\(n=2,3,...\),则这些极点分别称为二阶极点、三阶极点等.
拉普拉斯变换
定义
拉普拉斯变换定义:
\(f(t)\)是时间t的函数,且当\(t<0\)时,\(f(t)=0\),且积分
\[\int_0^{+∞}f(t)e^{-st}dt(s = \sigma + \mathrm{j}\omega 是复变量)
\]
在s的某个域内收敛,则由此积分所确定的函数可写为:
\(F(s) = \int_0^{+∞}f(t)e^{-st}dt\)
这个式子就是函数\(f(t)\)的拉普拉斯变换式,简称拉式变换,记作:
\(F(s)=\mathcal{L}\{f(t)\}\)
\(F(s)\)称为\(f(t)\)的象函数,\(f(t)\)称为\(F(s)\)的原函数,由象函数求原函数的运算称为拉式反变换,记作:
\(f(t)=\mathcal{L}^{-1}[F(s)]\)
说明:\(\mathcal{L}\) 是运算符号,放在某个变量之前表示该量用拉普拉斯积分\(\int_{0}^{+∞}e^{-st}dt\)进行变换;
\(f(t)\)的拉普拉斯变换还可以写作:
\[\mathcal{L}\{f(t)\} = F(s)=\int_{0}^{+∞} e^{-st}dt[f(t)]=\int_{0}^{+∞} f(t)e^{-st}dt
\]
拉式反变换也可以写作:
\[\mathcal{L}^{-1}=f(t)=\frac{1}{2πj}\int_{c-j∞}^{c+j∞}F(s)e^{st}ds, t\ge 0
\]
注意:\(\mathcal{L}\) 也经常写作\(L\).
存在定理
若函数 \(f(t)\) 满足下列条件:
① 在 \(t\ge0\) 的任一有限区间上分段连续.
② 在 \(t\) 充分大后满足不等式 \(|f(t)|\le M\mathrm{e}^{ct}\),其中 \(M\)、\(c\) 都是实常数. 则
\(f(t)\) 的拉氏变换
\[F(s)=\int_{0}^{+\infty} f(t)\mathrm{e}^{-st}\mathrm{d}t
\]
在半平面 \(\mathrm{Re}(s)>c\) 上一定存在,此时右端的积分绝对而且一致收敛,并且在这半平面内 \(F(s)\) 为解析函数.
简单起见,今后一律不再注明 \(F(s)\) 的收敛范围. 并假定 \(f(t)=0\ (t<0)\).
拉普拉斯变换的性质
线性性质
若 \(\alpha\)、\(\beta\) 是任意实常数,并且 \(\mathcal{L}\left[f_1(t)\right]=F_1(s),\ \mathcal{L}\left[f_2(t)\right]=F_2(s)\),则有
\[\mathcal{L}\left[\alpha f_1(t) \pm \beta f_2(t)\right]
= \alpha \mathcal{L}\left[f_1(t)\right] \pm \beta \mathcal{L}\left[f_2(t)\right]
= \alpha F_1(s) \pm \beta F_2(s)
\]
\[\mathcal{L}^{-1}\left[\alpha F_1(s) \pm \beta F_2(s)\right]
= \alpha \mathcal{L}^{-1}\left[F_1(s)\right] \pm \beta \mathcal{L}^{-1}\left[F_2(s)\right]
= \alpha f_1(t) \pm \beta f_2(t)
\]
性质证明很简单,根据拉氏变换的定义、积分运算的线性性质就能推出.
微分性质
若 \(\mathcal{L}[f(t)] = F(s)\),则有
\[\mathcal{L}[f'(t)] = sF(s) - f(0)
\]
证明 根据拉氏变换的定义,有
\[\mathcal{L}[f'(t)] = \int_{0}^{+\infty} f'(t) e^{-st} \, dt
\]
分部积分:
\[(uv)'=u'v+uv'
\]
两边对x求积分
\[\int (uv)'dx= \int (u'v+uv')dx = \int u'vdx + \int uv'dx\\
\therefore
uv = \int vdu + \int udv\\
\therefore
\int udv = uv - \int vdu\\
\therefore
\int_a^b udv = \Big[ uv \Big]_{a}^{b} - \int_a^b vdu
\]
设:
- \(u = e^{-st}\),则 \(du = -se^{-st} dt\)
- \(dv = f'(t) dt\),则 \(v = f(t)\)
代入得:
\[\begin{aligned}
\mathcal{L}[f'(t)] &= \int_0^{+\infty}f'(t)e^{-st}dt = \int_0^{+\infty}e^{-st}df(t)\\
&= \Big[ f(t) e^{-st} \Big]_{0}^{+\infty} - \int_{0}^{+\infty} f(t) \cdot (-s e^{-st}) \, dt \\
&= \Big[ f(t) e^{-st} \Big]_{0}^{+\infty} + s \int_{0}^{+\infty} f(t) e^{-st} \, dt\\
\end{aligned}
\]
根据拉普拉斯变换定义\(\mathcal{L}[f(t)] = \int_{0}^{+\infty} f(t) e^{-st} \, dt = F(s)\)
要使这个反常积分收敛,必须满足:
\[\lim_{t \to +\infty} f(t) e^{-st} = 0
\]
否则积分会发散,\(F(s)\) 不存在.
∴当 \(t \to +\infty\)时,\(f(t)e^{-st} \to 0\)
∴
\[\mathcal{L}[f'(t)] = 0 - f(0) \cdot e^{0} + sF(s)
=sF(s) - f(0)
\]
证毕
扩展:如果是二阶,三阶,乃至k阶微分呢?
如果\(\mathcal{L}[f(t)] = F(s)\),那么
\[\mathcal{L}\left[ \frac{d^k f(t)}{dt^k} \right]
= s^k F(s)
- \underbrace{s^{k-1}f(0) - s^{k-2}f'(0) - \dots - s^0f^{(k-1)}(0)}_{\text{初始条件项}}
\]
证明:数学归纳法证明.
k=1,一阶微分
\[\begin{aligned}
\mathcal{L}\left[ \frac{d f(t)}{dt} \right] &=\int_0^\infty f'(t)e^{-st}dt\\
&\xlongequal{\text{分部积分}} \left[ f(t)e^{-st}\right]_0^{\infty} - \int_0^\infty f(t)d(e^{-st})\\
&= \lim_{t\to \infty}f(t)e^{-st} - f(0)e^0 + s\int_0^{\infty} f(t)e^{-st}dt\\
&= sF(s) - f(0)
\end{aligned}
\]
k=2,二阶微分
\(f''(t) = \frac{d}{dt}[f'(t)]\),对\(f'(t)\)套用1阶微分:
设\(g(t)=f'(t) = \frac{df(t)}{dt}, G(s)=\mathcal{L}\left[g(t) \right] = sF(s)-f(0)\)
\[\begin{aligned}
\mathcal{L}\left[ f''(t)\right] &= \mathcal{L}\left[ g'(t) \right] = sG(s) - g(0)\\
&= s[sF(s) - f(0)] - f'(0)\\
&= s^2 F(s) - sf(0) - f'(0)
\end{aligned}
\]
假设k=m阶导数(\(m=1,2,3,..., m\in N^+\))等式成立:
\[\mathcal{L}\left[ \frac{d^m f(t)}{dt^m} \right] = \mathcal{L}\left[ f^{m}(t) \right] = s^{m}F(s) - s^{m-1}f(0) - s^{m-2}f'(0) - \dots - f^{(m-1)}(0)
\]
当k=m+1时,
设\(p(t)=f^{(m)}(t)\),则\(p(0)=f^{(m)}(0)\)
由假设知\(P(s)=\mathcal{L}\left[ p(t) \right] = s^{m}F(s) - s^{m-1}f(0) - s^{m-2}f'(0) - \dots - f^{(m-1)}(0)\)
\[\begin{aligned}
\mathcal{L}\left[ \frac{d^{m+1} f(t)}{dt^{m+1}} \right] &= \mathcal{L}\left[ f^{(m+1)}(t)\right] = \mathcal{L}\left[ p'(t)\right] = sP(s)-p(0)\\
&= s[s^{m}F(s) - s^{m-1}f(0) - s^{m-2}f'(0) - \dots - s^0f^{(m-1)}(0)] - f^{(m)}(0)\\
&= s^{m+1}F(s) - s^{m}f(0) - s^{m-1}f'(0) - \dots - sf^{(m-1)}(0) - f^{(m)}(0)
\end{aligned}
\]
所以,k=m+1阶微分,等式也成立
故得证.
初值定理
如果\(\mathcal{L}\left[ f(t) \right] = F(s)\),且\(\lim\limits_{s\to \infty} sF(s)\)存在,则有,
\[\lim\limits_{t\to 0^+} f(t) = f(0^+) = \lim\limits_{s\to \infty}sF(s)
\]
证明:
由拉氏变换定义,\(\mathcal{L}[f'(t)] = \int_0^{\infty}f'(t)e^{-st}dt\)
由微分性质,
\[\begin{aligned}
sF(s) - f(0) &=\mathcal{L}[f'(t)] = \int_0^{\infty}f'(t)e^{-st}dt \\
&= \int_{0^-}^{0^+} f'(t)e^{-st}dt + \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt \\
&\xlongequal{牛顿 - 莱布尼茨公式} f(0^+) - f(0^-) + \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt
\end{aligned}
\]
所以,
\[sF(s) = f(0^+) + \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt
\]
当\(s\to \infty\)时,
\[\lim\limits_{s\to \infty} \left[ \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt \right] = \int_{0^+}^{\infty} \frac{df(t)}{dt} \left[ \lim\limits_{s\to \infty} e^{-st} \right] dt = \int_{0^+}^{\infty} \frac{df(t)}{dt} \cdot 0dt = 0
\]
所以,
\[\lim\limits_{s\to \infty} sF(s) = f(0^+) + \lim\limits_{s\to \infty} \left[ \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt \right] \\
\implies \lim\limits_{s\to \infty} sF(s) = f(0^+)
\]
证毕.
终值定理
如果\(f(t)\)及其导数\(\frac{df(t)}{dt}\) 可以进行拉氏变换,\(f(t)\)的变换式为\(F(s)\),而且\(\lim\limits_{t\to \infty}f(t)\)存在,则
\[\lim\limits_{t\to \infty}f(t) = \lim\limits_{s\to 0}sF(s)
\]
证明:
参考初值定理证明,
\[\begin{aligned}
sF(s) - f(0) &=\mathcal{L}[f'(t)] = \int_0^{\infty}f'(t)e^{-st}dt \\
&= \int_{0^-}^{0^+} f'(t)e^{-st}dt + \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt \\
&\xlongequal{牛顿 - 莱布尼茨公式} f(0^+) - f(0^-) + \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt \\
\implies sF(s) &= f(0^+) + \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt
\end{aligned}
\]
取\(s\to 0\)极限,
\[\lim\limits_{s\to 0} sF(s) = f(0^+) + \lim\limits_{s\to 0}\left[ \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt \right]
\]
而
\[\begin{aligned}
\lim\limits_{s\to 0}\left[ \int_{0^+}^{\infty} f'(t) e^{-st}dt \right] &= \int_{0^+}^\infty \lim\limits_{s\to 0}\left[ f'(t)e^{-st} \right] dt \\
&= \int_{0^+}^\infty f'(t) dt \\
&= \lim\limits_{T\to \infty}\int_{0^+}^T f'(t) dt \\
&\xlongequal{牛顿 - 莱布尼茨公式} \lim\limits_{T\to \infty} [f(T) - f(0^+)] \\
&= \lim\limits_{t\to \infty} f(t) - f(0^+) \\
\end{aligned}
\]
所以,
\[\lim\limits_{s\to 0} sF(s) = f(0^+) + \lim\limits_{t\to \infty} f(t) - f(0^+) = \lim\limits_{t\to \infty} f(t)
\]
证毕.
卷积定理
假定 \(f_1(t),f_2(t)\) 满足拉氏变换存在定理中条件,且 \(\mathcal{L}[f_1(t)]=F_1(s)\),\(\mathcal{L}[f_2(t)]=F_2(s)\),则有
\[\tag{29}
F_1(s)*F_2(s)=\mathcal{L}\left[ \int_0^{t}f_1(t-τ)f_2(τ)dτ \right]
\]
式子中,\(\int_0^{t}f_1(t-τ)f_2(τ)dt\) 称为 \(f_1(t),f_2(t)\)的卷积,可写作\(f_1(t)*f_2(t)\).
也就是说,2个原函数的卷积的拉氏变换,对应其象函数的乘积.
证:
\[\mathcal{L}\left[ \int_0^t f_1(t-τ)f_2(τ)dt \right] = \int_0^{\infty}\left[ f_1(t-τ)f_2(τ)dt \right] e^{-st}dt
\]
为了变积分限为 0 到 \(∞\),引入单位阶跃函数\(1(t-τ)\),即有,
\[f_1(t-τ)1(t-τ)=\begin{cases}
0, & t < τ\\
f_1(t-τ), & t > τ
\end{cases}
\]
因此,\(\int_0^t f_1(t-τ)f_2(τ)dt = \int_0 ^{\infty}f_1(t-τ)1(t-τ)f_2(τ)dτ\)
所以,
\[\begin{aligned}
\mathcal{L}\left[ \int_0^t f_1(t-τ)f_2(τ)dt \right] &= \int_0^{\infty}\int_0^{\infty} f_1(t-τ)1(t-τ)f_2(τ)dτ e^{-st}dt \\
&= \int_0^{\infty}f_2(τ)\int_0^{\infty}f_1(t-τ)1(t-τ)e^{-st}dt\\
&= \int_0^{\infty}f_2(τ)dτ \int_τ^{\infty} f_1(t-τ)e^{-st}dt
\end{aligned}
\]
令\(t-τ=λ\),可得,
\[\begin{aligned}
\mathcal{L}\left[ \int_0^t f_1(t-τ)f_2(τ)dt \right] &= \int_0^{\infty}f_2(τ)dτ \int_0^{\infty} f_1(λ)e^{-s(τ+λ)}d(τ+λ)\\
&= \int_0^{\infty}f_2(τ)dτ \int_0^{\infty} f_1(λ)e^{-sλ}e^{-sτ}dλ \\
&= \int_0^{\infty}f_2(τ)e^{-sτ}dτ \int_0^{\infty} f_1(λ)e^{-sλ}dλ \\
&= F_2(s)F_1(s)
\end{aligned}
\]
拉普拉斯变换表
下表给出常用函数的拉普拉斯变换对照关系:
|
f(t) |
F(s) |
| 1 |
单位脉冲δ(t) |
1 |
| 2 |
单位阶跃1(t) |
\(\dfrac{1}{s}\) |
| 3 |
t |
\(\dfrac{1}{s^2}\) |
| 4 |
\(\dfrac{t^{n-1}}{(n-1)!}(n=1,2,3,...)\) |
\(\dfrac{1}{s^n}\) |
| 5 |
\(t^n(n=1,2,3,...)\) |
\(\dfrac{n!}{s^{n+1}}\) |
| 6 |
\(e^{-at}\) |
\(\dfrac{1}{s+a}\) |
| 7 |
\(te^{-at}\) |
\(\dfrac{1}{(s+a)^2}\) |
| 8 |
\(\dfrac{1}{(n-1)!}t^{n-1}e^{-at}(n=1,2,3,...)\) |
\(\dfrac{1}{(s+a)^n}\) |
| 9 |
\(t^ne^{-at}(n=1,2,3,...)\) |
\(\dfrac{n!}{(s+a)^{n+1}}\) |
| 10 |
\(sin(ωt)\) |
\(\dfrac{ω}{s^2+ω^2}\) |
| 11 |
\(cos(ωt)\) |
\(\dfrac{s}{s^2+ω^2}\) |
| 12 |
\(sinh(ωt)\) |
\(\dfrac{ω}{s^2-ω^2}\) |
| 13 |
\(cosh(ωt)\) |
\(\dfrac{s}{s^2-ω^2}\) |
| 14 |
$\dfrac{1}{a}(1-e^{-at}) $ |
\(\dfrac{1}{s(s+a)}\) |
| 15 |
\(\dfrac{1}{b-a}(e^{-at}-e^{-bt})\) |
\(\dfrac{1}{(s+a)(s+b)}\) |
| 16 |
\(\dfrac{1}{b-a}(be^{-bt}-ae^{-at})\) |
\(\dfrac{s}{(s+a)(s+b)}\) |
| 17 |
\(\dfrac{1}{ab}[1+\dfrac{1}{a-b}(be^{-at}-ae^{-bt})]\) |
\(\dfrac{1}{s(s+a)(s+b)}\) |
| 18 |
\(\dfrac{1}{a^2}(1-e^{-at}-ate^{-at})\) |
\(\dfrac{1}{s(s+a)^2}\) |
| 19 |
\(\dfrac{1}{a^2}(at-1+e^{-at})\) |
\(\dfrac{1}{s^2(s+a)}\) |
| 20 |
\(e^{-at}sin(ωt)\) |
\(\dfrac{ω}{(s+a)^2+ω^2}\) |
| 21 |
\(e^{-at}cos(ωt)\) |
\(\dfrac{s+a}{(s+a)^2+ω^2}\) |
| 22 |
\(\dfrac{ω_n}{\sqrt {1-ξ^2}}e^{-ξω_nt}sin(ω_n\sqrt {1-ξ^2}t)(0<ξ<1)\) |
\(\dfrac{ω_n^2}{s^2+2ξω_ns+ω_n^2}\) |
| 23 |
\(-\dfrac{1}{\sqrt {1--ξ^2}e^{-ξω_nt}}sin(ω_n\sqrt {1-ξ^2}t-φ)\) \(φ=arctan\dfrac{\sqrt{1-ξ^2}}{ξ}\) (\(0<ξ<1, 0<φ<π/2\)) |
\(\dfrac{s}{s^2+2ξω_ns+ω_n^2}\) |
| 24 |
\(1-\dfrac{1}{\sqrt {1--ξ^2}e^{-ξω_nt}}sin(ω_n\sqrt {1-ξ^2}t+φ)\) \(φ=arctan\dfrac{\sqrt{1-ξ^2}}{ξ}\) (\(0<ξ<1, 0<φ<π/2\)) |
\(\dfrac{ω_n^2}{s(s^2+2ξω_ns+ω_n^2)}\) |
| 25 |
\(1-cos(ωt)\) |
\(\dfrac{ω^2}{s(s^2+ω^2)}\) |
| 26 |
\(ωt-sin(ωt)\) |
\(\dfrac{ω^3}{s^2(s^2+ω^2)}\) |
| 27 |
\(sin(ωt)-ωt cos(ωt)\) |
\(\dfrac{2ω^3}{(s^2+ω^2)^2}\) |
| 28 |
\(\dfrac{1}{2ω}tsin(ωt)\) |
\(\dfrac{s}{(s^2+ω^2)^2}\) |
| 29 |
\(tcos(ωt)\) |
\(\dfrac{s^2-ω^2}{(s^2+ω^2)^2}\) |
| 30 |
\(\dfrac{1}{ω_2^2-ω_1^2}[cos(ω_1t-cos(ω_2t)] (ω_1^2\neq ω_2^2)\) |
\(\dfrac{s}{(s^2+ω_1^2)(s^2+ω_2^2)}\) |
| 31 |
\(\dfrac{1}{2ω}[sin(ωt)+ωtcos(ωt)]\) |
\(\dfrac{s^2}{(s^2+ω^2)^2}\) |
双曲正弦函数:\(sinh(x)=\dfrac{e^x-e^{-x}}{2}\)
双曲余弦函数:\(cosh(x)=\dfrac{e^x+e^{-x}}{2}\)
普通正弦函数:\(sin(x)=\dfrac{e^{ix}-e^{-ix}}{2i}\)
普通余弦函数:\(cos(x)=\dfrac{e^{ix}+e^{-ix}}{2i}\)
参考
[1] 尾形克彦 著,卢伯英,佟明安.国外计算机科学教材系列:现代控制工程(第5版) [Modern Control Engineering Fifth Edition][M].电子工业出版社,2011.
[2] 程鹏. 自动控制原理[M].高等教育出版.2002.