随机过程 | 鞅论 1.1 Doob下鞅分解定理 & 1.2停时

2026-08-08 18:59:39 星期六
好焦虑,怎么又要开学了。开个新笔记假装督促一下自己(❁´◡`❁)

1.1 下鞅分解定理

\((\Omega, \mathcal{F}, P)\) 为概率空间,指标集 \(T = \mathbb{Z}_+\)\(\mathbb{R}_+\)

Def 1.1.1 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\)\(\mathcal{F}_t \subset \mathcal{F}\) 为子 \(\sigma\)-代数,如果 \(\forall s \leq t\)\(\mathcal{F}_s \subset \mathcal{F}_t\),则 \(\{\mathcal{F}_t\}\) 为流.

Def 1.1.2 \(\{X_t\}_{t \in T}\),若 \(\forall t \in T\), \(X_t \in \mathcal{F}_t\),则 \(\{X_t\}_{t \in T}\) 关于 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 适应.

Def 1.1.3 考虑 \(\{X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\),若满足:

\(X_t \in \mathcal{F}_t\) \(\quad \forall t \in T\)
\(E|X_t| < +\infty\)
\(\forall s \leq t\) \(E(X_t | \mathcal{F}_s) = X_s\) a.s.

\(\{X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 为鞅。若 \(E(X_t | \mathcal{F}_s) \leq X_s\),则为上鞅; \(E(X_t | \mathcal{F}_s) \geq X_s\) 下鞅.

Remark 1.1.4 \(E[E(X_t | \mathcal{F}_s)] = EX_t = EX_s\),说明期望都相等.

Prop 1.1.5\(\{X_t\}, \{Y_t\}\) 关于 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 是上鞅,则有:

(1) \(EX_t\) 非增
(2) \(\{-X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 为下鞅
(3) \(\forall a,b > 0\)\(\{aX_t + bY_t\}_{t \in T}\) 为上鞅
(4) \(\{X_t \wedge Y_t\}_{t \in T}\) 为上鞅.

Pf. (1) \(E[X_t | \mathcal{F}_s] \leq X_s\) \(\Rightarrow\) \(EX_t \leq EX_s\)

(2) \(\forall s \leq t\), \(E[-X_t | \mathcal{F}_s] = -E[X_t | \mathcal{F}_s] \geq -X_s\)

(3) \(\forall s \leq t\), \(E[aX_t + bY_t | \mathcal{F}_s] = aE[X_t | \mathcal{F}_s] + bE[Y_t | \mathcal{F}_s] \leq aX_s + bY_s\)

(4) \(\forall s \leq t\) \(E[X_t \wedge Y_t | \mathcal{F}_s] \leq E[X_t | \mathcal{F}_s] \leq X_s\)
\(E[X_t \wedge Y_t | \mathcal{F}_s] \leq E[Y_t | \mathcal{F}_s] \leq Y_s\)
\(\Rightarrow\) \(E[X_t \wedge Y_t | \mathcal{F}_s] \leq X_s \wedge Y_s\) a.s.

Prop 1.1.6

  1. \(\{X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 为鞅,\(\varphi\) 为凸函数,\(E|\varphi(X_t)| < +\infty\), \(\forall t \in T\),则 \(\{\varphi(X_t), \mathcal{F}_t\}\) 为下鞅。

  2. \(\{X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 为下鞅,\(\varphi\) 为单增凸函数,\(\varphi(X_t) \in L^1(P)\)\(\{\varphi(X_t), \mathcal{F}_t\}\) 下鞅。

Pf. 1 \(\forall s \leq t\) \(E[\varphi(X_t) | \mathcal{F}_s] \geq \varphi(E[X_t | \mathcal{F}_s]) = \varphi(X_s)\)

而且 \(\varphi(X_t)\) 关于 \(\mathcal{F}_t\) 可测,\(E[\varphi(X_t)] < +\infty\).

  1. \(\varphi(X_t) \in \mathcal{F}_t\), \(E|\varphi(t)| < +\infty\)(因为 \(\varphi(X_t) \in L^1(P)\)
    \(E[\varphi(X_t) | \mathcal{F}_s] \geq \varphi(E[X_t | \mathcal{F}_s]) \geq \varphi(X_s)\)

Example 1.1.7 1. \(X \in L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\) \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\)\(\sigma\)-代数流,令 \(Y_t = E(X | \mathcal{F}_t)\),则 \(\forall s < t\)
\(E[Y_t | \mathcal{F}_s] = E[E(X | \mathcal{F}_t) | \mathcal{F}_s] = E(X | \mathcal{F}_s) = Y_s\) a.s.

  1. \(X_n = X_0 + \sum_{i=1}^n Y_i\)\(Y_i = \begin{cases} 1 & p=1/2 \\ -1 & p=1/2 \end{cases}\)\(E|X_0| < +\infty\)\(\mathcal{F}_n = \sigma(X_0, X_1, \cdots, Y_n)\)\(\forall m \leq n\)\(Y_i\) 独立同分布

\(E(X_n | \mathcal{F}_m) = E(X_0 + \sum_{i=1}^m Y_i + \sum_{i=m+1}^n Y_i | \mathcal{F}_m) = X_0 + \sum_{i=1}^m Y_i + \sum_{k=m+1}^n E(Y_k | \mathcal{F}_m) = X_0 + \sum_{i=1}^m Y_i = X_m\)

\(\{X_n, \mathcal{F}_n\}_{n=1}^{\infty}\) 为鞅。

Thm 1.1.8(Doob 下鞅分解定理)\(\{X_n, \mathcal{F}_n\}_{n=1}^{\infty}\) 为下鞅,则存在唯一的 \(\{M_n\}_{n=1}^{\infty}\), \(\{A_n\}_{n=1}^{\infty}\) 满足:

  1. \(X_n = M_n + A_n\)
  2. \(\{M_n, \mathcal{F}_n\}_{n \geq 1}\) 是鞅
  3. \(A_1 = 0\)\(A_n \in \mathcal{F}_{n-1}\)\(A_n\) 单增(因此 \(A_n \geq 0\)).

Pf. 我们先设有这样的分解 \(X_n = M_n + A_n\)。则

\[\begin{aligned} X_n - X_{n-1} &= (M_n - M_{n-1}) + (A_n - A_{n-1}) \\ E(X_n - X_{n-1} | \mathcal{F}_{n-1}) &= 0 + A_n - A_{n-1} \\ E(X_n | \mathcal{F}_{n-1}) - X_{n-1} &= A_n - A_{n-1} \\ \Rightarrow A_n &= \sum_{i=2}^n [E(X_i | \mathcal{F}_{i-1}) - X_{i-1}] \end{aligned} \]

定义 \(M_n = X_n - A_n\),下证 \(\{M_n, \mathcal{F}_n\}_{n=1}^{\infty}\) 为鞅:

  1. \(M_n \in \mathcal{F}_n\)\(\forall n\)\(X_n \in \mathcal{F}_n\)\(A_n \in \mathcal{F}_{n-1} \subset \mathcal{F}_n\) \(\Rightarrow\) \(M_n \in \mathcal{F}_n\)

  2. \(E|M_n| < +\infty\)\(E|M_n| \leq E|X_n| < +\infty\)

  3. \(E(M_n | \mathcal{F}_{n-1}) = E(X_n | \mathcal{F}_{n-1}) - E(A_n | \mathcal{F}_{n-1}) = X_{n-1} - A_{n-1} = M_{n-1}\)

最后证唯一性:设 \(\{A_n'\}_{n=1}^{\infty}\)\(\{M_n'\}_{n=1}^{\infty}\) 也满足 \(X_n = M_n' + A_n'\)

\[\begin{aligned} M_n - M_n' &= A_n' - A_n \quad (1)\\ \Rightarrow E(M_n - M_n' | \mathcal{F}_{n-1}) &= E(A_n' - A_n | \mathcal{F}_{n-1}) \\ M_{n-1} - M_{n-1}' &= A_n' - A_n \quad (2) \end{aligned} \]

在(1)中令 \(n=1\),有 \(M_1 = M_1'\);在(2)中,令 \(n=2\)\(\Rightarrow A_2' = A_2\),以此类推,有唯一性。\(\square\)


Def 1.1.9(一致可积) 称一族随机变量 \(\{X_t\}_{t \in T}\) 一致可积,若

\[\lim_{\lambda \to +\infty} \sup_{t \in T} \int_{\{|X_t| \geq \lambda\}} |X_t| dP = 0 \]

Remark 1.1.10 由 Def 1.1.9 可知,

\[E|X_t| = \int_{|X_t| \geq \lambda} |X_t| dP + \int_{|X_t| \leq \lambda} |X_t| dP \leq \lambda + \int_{|X_t| \geq \lambda} |X_t| dP \leq \lambda + 1 \]

Prop 1.1.11 \(\{X_t\}\) 一致可积 \(\Leftrightarrow\) 成立:

  1. \(\{X_t\}_{t \in T}\)\(L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\) 中有界
  2. \(\forall \varepsilon > 0\)\(\exists \delta > 0\)\(\forall A \in \mathcal{F}\),若 \(P(A) < \delta\)\(\int_A |X_t| dP < \varepsilon\)

证明

(\(\Rightarrow\)) 1. 已证.

\[\int_A |X_t| dP = \left( \int_{A \cap \{|X_t| \geq \lambda\}} + \int_{A \cap \{|X_t| < \lambda\}} \right) |X_t| dP \leq \lambda P(A) + \int_{\{|X_t| \geq \lambda\}} |X_t| dP. \]

由于一致可积,\(\forall \varepsilon > 0\)\(\exists \lambda > 1\),使得

\[\int_{\{|X_t| \geq \lambda\}} |X_t| dP < \frac{\varepsilon}{2}. \]

\(\delta = \frac{\varepsilon}{2\lambda}\),则当 \(P(A) < \delta\) 时,有

\[\int_A |X_t| dP < \varepsilon. \]

(\(\Leftarrow\)) 注意

\[P(|X_t| \geq \lambda) \leq \frac{1}{\lambda} E|X_t| \to 0 \quad (\lambda \to \infty), \]

\(E|X_t| \leq C\)\(\forall t \in T\). 故当 \(\lambda > \frac{C}{\delta}\) 时,有 \(P(|X_t| \geq \lambda) \leq \delta\),由 2 得

\[\int_{\{|X_t| \geq \lambda\}} |X_t| dP < \varepsilon. \]


Prop 1.1.12\(\{X_t\}_{t \in T}\)\(\{Y_t\}_{t \in T}\) 都一致可积,则 \(\{X_t \pm Y_t\}_{t \in T}\) 也一致可积.

证明. 借助 Prop 1.1.11 验证:

  1. \(X_t \pm Y_t \in L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\).

  2. \(\forall \varepsilon > 0\)\(\exists \delta > 0\),只要 \(P(A) < \delta\)\(A \in \mathcal{F}\),则 \(\forall t \in T\)

\[\int_A |X_t \pm Y_t| dP \leq \int_A |X_t| dP + \int_A |Y_t| dP < \varepsilon. \]


推论 1.1.13

  1. 在 Theorem 1.1.8 中,若 \(\sup_n E|X_n| < +\infty\),则

\[\sup_n (E|A_n| + E|M_n|) < +\infty. \]

  1. \(\{X_n\}_{n \geq 1}\) 一致可积,则 \(\{M_n\}_{n \geq 1}\)\(\{A_n\}_{n \geq 1}\) 也一致可积.

证明.

\[E|A_n| = EA_n = \sum_{i=2}^n (EX_i - EX_{i-1}) = EX_n - EX_1 \leq E|X_n| + E|X_1| < +\infty, \]

\[E|M_n| = E|X_n - A_n| \leq E|X_n| + E|A_n| < +\infty. \]

  1. 先证 \(\{A_n\}_{n \geq 1}\) 一致可积:记 \(A = \lim_{n \to \infty} A_n\),则 \(E|A| = EA\)(因为 \(A \geq 0\)).

\[0 \leq E|A| = EA = E\left( \lim_{n \to \infty} A_n \right) \leq \liminf_{n \to \infty} EA_n \leq \liminf_{n \to \infty} E|X_n| < \infty. \]

\(\therefore A \in L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\),且 \(0 \leq A_n \leq A\). 由于 \(E|A| < +\infty\),于是

\[\lim_{\lambda \to +\infty} \int_{\{|A| > \lambda\}} |A| dP = 0. \]

事实上,\(A I_{\{|A| \geq \lambda\}} \to 0\) a.s. \((\lambda \to +\infty)\),且 \(\left| A I_{\{|A| \geq \lambda\}} \right| \leq |A|\). 由 DCT:

\[\lim_{\lambda \to +\infty} \int_{\{|A| \geq \lambda\}} |A| dP = 0. \]

\[\int_{\{A_n \geq \lambda\}} A_n dP \leq \int_{\{A_n \geq \lambda\}} A dP \]

\[= \int_{\{A_n \geq \lambda\} \cap \{A \leq k\}} A dP + \int_{\{A_n > \lambda\} \cap \{A > k\}} A dP = I + II. \]

\(I\)

\[\int_{\{A_n \geq \lambda\} \cap \{A \leq k\}} A dP \leq k P(A_n > \lambda) \leq k \frac{EA_n}{\lambda} \to 0 \quad (\lambda \to +\infty). \]

\(II\)

\[\int_{\{A_n > \lambda\} \cap \{A > k\}} A dP \xrightarrow{k \to +\infty} 0. \]

综上,\(\{A_n\}_{n \geq 1}\) 是一致可积的。另外,由于 \(M_n = X_n - A_n\),由 Prop 1.1.12,\(\{M_n\}_{n \geq 1}\) 也一致可积.


Prop 1.1.14\(\{X_n\}_{n \geq 1}\) 一致可积,\(X_n \xrightarrow{\text{a.s.}} X\),则 \(X_n \xrightarrow{L^1} X\).

证明. 注意

\[E|X| = E|\liminf_{n \to \infty} X_n| \leq \liminf_{n \to \infty} E|X_n| < \infty \]

(因为一致可积)即 \(X \in L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\).


1.2 停时

Def 1.2.1 称随机变量 \(\tau: \Omega \to T \cup \{\infty\}\) 是关于 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 的停时,如果 \(\forall t \in T\)\(\{\tau \leq t\} \in \mathcal{F}_t\). 若 \(\{\tau < t\} \in \mathcal{F}_t\),则为宽停时.

Prop 1.2.2

  1. 停时一定为宽停时.

  2. \(\forall t \in T\)\(\mathcal{F}_t = \mathcal{F}_{t+} \triangleq \bigcap_{s > t} \mathcal{F}_s\),则宽停时也为停时.

证明.

  1. \(\{\tau < t\} = \bigcup_{n=1}^\infty \{\tau \leq t - \frac{1}{n}\} \in \mathcal{F}_t\).

  2. \(\{\tau \leq t\} = \bigcap_{n=1}^\infty \{\tau < t + \frac{1}{n}\}\),而 \(\{\tau < t + \frac{1}{n}\} \in \mathcal{F}_{t + \frac{1}{n}}\). 固定 \(m\),使得 \(\forall n > m\),有 \(\mathcal{F}_{t + \frac{1}{n}} \subset \mathcal{F}_{t + \frac{1}{m}}\),则 \(\forall n > m\),有 \(\{\tau < t + \frac{1}{n}\} \in \mathcal{F}_{t + \frac{1}{m}}\),故

\[\{\tau \leq t\} \in \bigcap_{m=1}^\infty \mathcal{F}_{t + \frac{1}{m}} \triangleq \mathcal{F}_{t+} = \mathcal{F}_t. \]

Prop 1.2.3\(\tau, \sigma\)\(\{\mathcal{F}_t\}\) 停时,则 \(\tau \wedge \sigma\)\(\tau \vee \sigma\) 也为停时;若 \(\tau \geq 0\)\(\sigma \geq 0\),那么 \(\tau + \sigma\) 也为停时.

证明.

  1. \(\forall t \in T\)

\[\{\tau \vee \sigma \leq t\} = \{\tau \leq t\} \cap \{\sigma \leq t\} \in \mathcal{F}_t. \]

  1. \(\forall t \in T\)

\[\{\tau \wedge \sigma \leq t\} = \{\tau \wedge \sigma > t\}^c = \left( \{\tau > t\} \cap \{\sigma > t\} \right)^c = \{\tau \leq t\} \cup \{\sigma \leq t\} \in \mathcal{F}_t. \]

  1. \(\forall t \in T\),若 \(w \in \{\tau + \sigma \leq t\}\),即 \(\tau(w) + \sigma(w) \leq t\).

\(\forall n \geq 1\)\(\exists k \in \{0, 1, \ldots, n\}\),使得

\[\frac{k t}{n} \leq \tau(w) \leq \frac{(k+1)t}{n}, \quad \sigma(w) \leq t - \frac{k t}{n}. \]

\[\{\tau + \sigma \leq t\} = \bigcap_{n=1}^\infty \bigcup_{k=0}^n \left\{ w : \frac{k t}{n} \leq \tau < \frac{(k+1)t}{n}, \ \sigma \leq t - \frac{k t}{n} \right\} \]

\[\subset \bigcap_{n \in \mathbb{N}} \left\{ w : \tau(w) + \sigma(w) \leq t + \frac{1}{n} \right\} = \{ \tau + \sigma \leq t \}. \]

Def 1.2.4\(\sigma\) 代数流 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\). 令 \(\mathcal{F}_\infty = \bigvee_{t \in T} \mathcal{F}_t\). 令 \(\tau\) 为停时,定义

\[\mathcal{F}_\tau = \{ B \in \mathcal{F}_\infty \mid \forall t \in T, \ B \cap \{\tau \leq t\} \in \mathcal{F}_t \}. \]

Prop 1.2.5\(\tau\)\(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 停时,则 \(\tau\) 关于 \(\mathcal{F}_\tau\) 可测.

证明. 我们验证 \(\forall a \in T\)\(\{\tau \leq a\} \in \mathcal{F}_\tau\). 由于 \(\tau\) 定义,我们要证:
\(\forall t \in T\)\(\{\tau \leq a\} \cap \{\tau \leq t\} \in \mathcal{F}_t\).

事实上,

\[\{\tau \leq a\} \cap \{\tau \leq t\} = \{\tau \leq a \wedge t\} \in \mathcal{F}_{a \wedge t} \subset \mathcal{F}_t. \]

所以 \(\tau\) 关于 \(\mathcal{F}_t\) 可测.

Prop 1.2.6\(\tau\)\(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 停时,\(\sigma\) 也是 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 停时,且几乎处处成立 \(\tau \leq \sigma\),则 \(\mathcal{F}_\tau \subset \mathcal{F}_\sigma\).

证明. \(\forall A \in \mathcal{F}_\tau\),由定义,\(\forall t \in T\)\(A \cap \{\tau \leq t\} \in \mathcal{F}_t\).

\[A \cap \{\sigma \leq t\} = \underbrace{A \cap \{\tau \leq t\}}_{\in \mathcal{F}_t} \cap \underbrace{\{\sigma \leq t\}}_{\in \mathcal{F}_t} \in \mathcal{F}_t. \]

\(A \in \mathcal{F}_\sigma\).

Prop 1.2.7\(\{X_t\}_{t \in T}\) 关于 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 适应,\(\tau: \Omega \to \mathbb{Z}_+\) 是停时,且 \(\tau\) 只取有限值,则 \(X_\tau\) 关于 \(\mathcal{F}_\tau\) 可测.

证明. \(\forall B \in \mathcal{B}(\mathbb{R})\)(假设 \(X_t: (\Omega, \mathcal{F}) \to (\mathbb{R}, \mathcal{B}(\mathbb{R}))\)),

\[\{X_\tau \in B\} \cap \{\tau \le n\} = \sum_{k=1}^n \{X_\tau \in B\} \cap \{\tau = k\}=\sum_{k=1}^n \{X_k \in B\} \in \mathcal{F}_n. \]

\(\{X_\tau \in B\} \in \mathcal{F}_\tau\).

Thm 1.2.8 (停时定理)\(\{ X_n, \mathcal{F}_n \}_{n\in Z^+}\), \(\sigma, \tau\)是有界停时,而且\(\sigma \le \tau\), 则\(E(X_tau |\mathcal{F}_\sigma)=X_\sigma\), a.s.

Pf. 根据条件期望的定义,我们只需要证明:\(\forall A \in \mathcal{F}_\sigma, E(X_\tau I_A)=E(X_\sigma I_A)\). 根据有界性条件,我们有 \(\sigma \leqslant \tau \leqslant m\),则

\[\begin{aligned} E(X_\tau I_A) &= \sum_{k=1}^m E\left[X_\tau I_{A \cap \{\tau = k\}}\right] \\ &= \sum_{k=1}^m E\left[X_k I_{A \cap \{\tau = k\}}\right] \\ &= \sum_{k=1}^m E\left[E(X_m | \mathcal{F}_k) I_{A \cap \{\tau = k\}}\right] \\ &= \sum_{k=1}^m E\left(E(X_m I_{A \cap \{\tau = k\}} | \mathcal{F}_k)\right) \quad \text{由于 } A \in \mathcal{F}_\tau, \text{ 所以 } A \cap \{\tau = k\} \in \mathcal{F}_k \\ &= \sum_{k=1}^m E\left(X_m I_{A \cap \{\tau = k\}}\right) \\ &= E(X_m I_A). \end{aligned}\]

类似有 \(E(X_\sigma I_A) = E(X_m I_A)\),所以 \(E(X_\tau | \mathcal{F}_\sigma) = X_\sigma\) a.s.

posted @ 2026-08-08 19:03  夜秋子  阅读(11)  评论(0)    收藏  举报