随机过程 | 鞅论 1.1 Doob下鞅分解定理 & 1.2停时
2026-08-08 18:59:39 星期六
好焦虑,怎么又要开学了。开个新笔记假装督促一下自己(❁´◡`❁)
1.1 下鞅分解定理
\((\Omega, \mathcal{F}, P)\) 为概率空间,指标集 \(T = \mathbb{Z}_+\) 或 \(\mathbb{R}_+\)
Def 1.1.1 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\),\(\mathcal{F}_t \subset \mathcal{F}\) 为子 \(\sigma\)-代数,如果 \(\forall s \leq t\) 有 \(\mathcal{F}_s \subset \mathcal{F}_t\),则 \(\{\mathcal{F}_t\}\) 为流.
Def 1.1.2 \(\{X_t\}_{t \in T}\),若 \(\forall t \in T\), \(X_t \in \mathcal{F}_t\),则 \(\{X_t\}_{t \in T}\) 关于 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 适应.
Def 1.1.3 考虑 \(\{X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\),若满足:
① \(X_t \in \mathcal{F}_t\) \(\quad \forall t \in T\)
② \(E|X_t| < +\infty\)
③ \(\forall s \leq t\) \(E(X_t | \mathcal{F}_s) = X_s\) a.s.
则 \(\{X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 为鞅。若 \(E(X_t | \mathcal{F}_s) \leq X_s\),则为上鞅; \(E(X_t | \mathcal{F}_s) \geq X_s\) 下鞅.
Remark 1.1.4 \(E[E(X_t | \mathcal{F}_s)] = EX_t = EX_s\),说明期望都相等.
Prop 1.1.5 设 \(\{X_t\}, \{Y_t\}\) 关于 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 是上鞅,则有:
(1) \(EX_t\) 非增
(2) \(\{-X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 为下鞅
(3) \(\forall a,b > 0\),\(\{aX_t + bY_t\}_{t \in T}\) 为上鞅
(4) \(\{X_t \wedge Y_t\}_{t \in T}\) 为上鞅.
Pf. (1) \(E[X_t | \mathcal{F}_s] \leq X_s\) \(\Rightarrow\) \(EX_t \leq EX_s\)
(2) \(\forall s \leq t\), \(E[-X_t | \mathcal{F}_s] = -E[X_t | \mathcal{F}_s] \geq -X_s\)
(3) \(\forall s \leq t\), \(E[aX_t + bY_t | \mathcal{F}_s] = aE[X_t | \mathcal{F}_s] + bE[Y_t | \mathcal{F}_s] \leq aX_s + bY_s\)
(4) \(\forall s \leq t\) \(E[X_t \wedge Y_t | \mathcal{F}_s] \leq E[X_t | \mathcal{F}_s] \leq X_s\)
\(E[X_t \wedge Y_t | \mathcal{F}_s] \leq E[Y_t | \mathcal{F}_s] \leq Y_s\)
\(\Rightarrow\) \(E[X_t \wedge Y_t | \mathcal{F}_s] \leq X_s \wedge Y_s\) a.s.
Prop 1.1.6
-
若 \(\{X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 为鞅,\(\varphi\) 为凸函数,\(E|\varphi(X_t)| < +\infty\), \(\forall t \in T\),则 \(\{\varphi(X_t), \mathcal{F}_t\}\) 为下鞅。
-
\(\{X_t, \mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 为下鞅,\(\varphi\) 为单增凸函数,\(\varphi(X_t) \in L^1(P)\),\(\{\varphi(X_t), \mathcal{F}_t\}\) 下鞅。
Pf. 1 \(\forall s \leq t\) \(E[\varphi(X_t) | \mathcal{F}_s] \geq \varphi(E[X_t | \mathcal{F}_s]) = \varphi(X_s)\)
而且 \(\varphi(X_t)\) 关于 \(\mathcal{F}_t\) 可测,\(E[\varphi(X_t)] < +\infty\).
- \(\varphi(X_t) \in \mathcal{F}_t\), \(E|\varphi(t)| < +\infty\)(因为 \(\varphi(X_t) \in L^1(P)\))
\(E[\varphi(X_t) | \mathcal{F}_s] \geq \varphi(E[X_t | \mathcal{F}_s]) \geq \varphi(X_s)\)
Example 1.1.7 1. \(X \in L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\) \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 为 \(\sigma\)-代数流,令 \(Y_t = E(X | \mathcal{F}_t)\),则 \(\forall s < t\)
\(E[Y_t | \mathcal{F}_s] = E[E(X | \mathcal{F}_t) | \mathcal{F}_s] = E(X | \mathcal{F}_s) = Y_s\) a.s.
- \(X_n = X_0 + \sum_{i=1}^n Y_i\),\(Y_i = \begin{cases} 1 & p=1/2 \\ -1 & p=1/2 \end{cases}\),\(E|X_0| < +\infty\),\(\mathcal{F}_n = \sigma(X_0, X_1, \cdots, Y_n)\),\(\forall m \leq n\),\(Y_i\) 独立同分布
\(E(X_n | \mathcal{F}_m) = E(X_0 + \sum_{i=1}^m Y_i + \sum_{i=m+1}^n Y_i | \mathcal{F}_m) = X_0 + \sum_{i=1}^m Y_i + \sum_{k=m+1}^n E(Y_k | \mathcal{F}_m) = X_0 + \sum_{i=1}^m Y_i = X_m\)
\(\{X_n, \mathcal{F}_n\}_{n=1}^{\infty}\) 为鞅。
Thm 1.1.8(Doob 下鞅分解定理) 设 \(\{X_n, \mathcal{F}_n\}_{n=1}^{\infty}\) 为下鞅,则存在唯一的 \(\{M_n\}_{n=1}^{\infty}\), \(\{A_n\}_{n=1}^{\infty}\) 满足:
- \(X_n = M_n + A_n\)
- \(\{M_n, \mathcal{F}_n\}_{n \geq 1}\) 是鞅
- \(A_1 = 0\),\(A_n \in \mathcal{F}_{n-1}\),\(A_n\) 单增(因此 \(A_n \geq 0\)).
Pf. 我们先设有这样的分解 \(X_n = M_n + A_n\)。则
定义 \(M_n = X_n - A_n\),下证 \(\{M_n, \mathcal{F}_n\}_{n=1}^{\infty}\) 为鞅:
-
\(M_n \in \mathcal{F}_n\):\(\forall n\),\(X_n \in \mathcal{F}_n\),\(A_n \in \mathcal{F}_{n-1} \subset \mathcal{F}_n\) \(\Rightarrow\) \(M_n \in \mathcal{F}_n\)
-
\(E|M_n| < +\infty\):\(E|M_n| \leq E|X_n| < +\infty\)
-
\(E(M_n | \mathcal{F}_{n-1}) = E(X_n | \mathcal{F}_{n-1}) - E(A_n | \mathcal{F}_{n-1}) = X_{n-1} - A_{n-1} = M_{n-1}\)
最后证唯一性:设 \(\{A_n'\}_{n=1}^{\infty}\),\(\{M_n'\}_{n=1}^{\infty}\) 也满足 \(X_n = M_n' + A_n'\)
在(1)中令 \(n=1\),有 \(M_1 = M_1'\);在(2)中,令 \(n=2\),\(\Rightarrow A_2' = A_2\),以此类推,有唯一性。\(\square\)
Def 1.1.9(一致可积) 称一族随机变量 \(\{X_t\}_{t \in T}\) 一致可积,若
Remark 1.1.10 由 Def 1.1.9 可知,
Prop 1.1.11 \(\{X_t\}\) 一致可积 \(\Leftrightarrow\) 成立:
- \(\{X_t\}_{t \in T}\) 在 \(L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\) 中有界
- \(\forall \varepsilon > 0\),\(\exists \delta > 0\),\(\forall A \in \mathcal{F}\),若 \(P(A) < \delta\),\(\int_A |X_t| dP < \varepsilon\)
证明
(\(\Rightarrow\)) 1. 已证.
由于一致可积,\(\forall \varepsilon > 0\),\(\exists \lambda > 1\),使得
取 \(\delta = \frac{\varepsilon}{2\lambda}\),则当 \(P(A) < \delta\) 时,有
(\(\Leftarrow\)) 注意
且 \(E|X_t| \leq C\),\(\forall t \in T\). 故当 \(\lambda > \frac{C}{\delta}\) 时,有 \(P(|X_t| \geq \lambda) \leq \delta\),由 2 得
Prop 1.1.12 若 \(\{X_t\}_{t \in T}\),\(\{Y_t\}_{t \in T}\) 都一致可积,则 \(\{X_t \pm Y_t\}_{t \in T}\) 也一致可积.
证明. 借助 Prop 1.1.11 验证:
-
\(X_t \pm Y_t \in L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\).
-
\(\forall \varepsilon > 0\),\(\exists \delta > 0\),只要 \(P(A) < \delta\),\(A \in \mathcal{F}\),则 \(\forall t \in T\),
推论 1.1.13
- 在 Theorem 1.1.8 中,若 \(\sup_n E|X_n| < +\infty\),则
- 若 \(\{X_n\}_{n \geq 1}\) 一致可积,则 \(\{M_n\}_{n \geq 1}\),\(\{A_n\}_{n \geq 1}\) 也一致可积.
证明.
- 先证 \(\{A_n\}_{n \geq 1}\) 一致可积:记 \(A = \lim_{n \to \infty} A_n\),则 \(E|A| = EA\)(因为 \(A \geq 0\)).
\(\therefore A \in L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\),且 \(0 \leq A_n \leq A\). 由于 \(E|A| < +\infty\),于是
事实上,\(A I_{\{|A| \geq \lambda\}} \to 0\) a.s. \((\lambda \to +\infty)\),且 \(\left| A I_{\{|A| \geq \lambda\}} \right| \leq |A|\). 由 DCT:
\(I\):
\(II\):
综上,\(\{A_n\}_{n \geq 1}\) 是一致可积的。另外,由于 \(M_n = X_n - A_n\),由 Prop 1.1.12,\(\{M_n\}_{n \geq 1}\) 也一致可积.
Prop 1.1.14 设 \(\{X_n\}_{n \geq 1}\) 一致可积,\(X_n \xrightarrow{\text{a.s.}} X\),则 \(X_n \xrightarrow{L^1} X\).
证明. 注意
(因为一致可积)即 \(X \in L^1(\Omega, \mathcal{F}, P)\).
1.2 停时
Def 1.2.1 称随机变量 \(\tau: \Omega \to T \cup \{\infty\}\) 是关于 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 的停时,如果 \(\forall t \in T\),\(\{\tau \leq t\} \in \mathcal{F}_t\). 若 \(\{\tau < t\} \in \mathcal{F}_t\),则为宽停时.
Prop 1.2.2
-
停时一定为宽停时.
-
若 \(\forall t \in T\),\(\mathcal{F}_t = \mathcal{F}_{t+} \triangleq \bigcap_{s > t} \mathcal{F}_s\),则宽停时也为停时.
证明.
-
\(\{\tau < t\} = \bigcup_{n=1}^\infty \{\tau \leq t - \frac{1}{n}\} \in \mathcal{F}_t\).
-
\(\{\tau \leq t\} = \bigcap_{n=1}^\infty \{\tau < t + \frac{1}{n}\}\),而 \(\{\tau < t + \frac{1}{n}\} \in \mathcal{F}_{t + \frac{1}{n}}\). 固定 \(m\),使得 \(\forall n > m\),有 \(\mathcal{F}_{t + \frac{1}{n}} \subset \mathcal{F}_{t + \frac{1}{m}}\),则 \(\forall n > m\),有 \(\{\tau < t + \frac{1}{n}\} \in \mathcal{F}_{t + \frac{1}{m}}\),故
Prop 1.2.3 设 \(\tau, \sigma\) 为 \(\{\mathcal{F}_t\}\) 停时,则 \(\tau \wedge \sigma\),\(\tau \vee \sigma\) 也为停时;若 \(\tau \geq 0\),\(\sigma \geq 0\),那么 \(\tau + \sigma\) 也为停时.
证明.
- \(\forall t \in T\),
- \(\forall t \in T\),
- \(\forall t \in T\),若 \(w \in \{\tau + \sigma \leq t\}\),即 \(\tau(w) + \sigma(w) \leq t\).
\(\forall n \geq 1\),\(\exists k \in \{0, 1, \ldots, n\}\),使得
Def 1.2.4 设 \(\sigma\) 代数流 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\). 令 \(\mathcal{F}_\infty = \bigvee_{t \in T} \mathcal{F}_t\). 令 \(\tau\) 为停时,定义
Prop 1.2.5 设 \(\tau\) 为 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 停时,则 \(\tau\) 关于 \(\mathcal{F}_\tau\) 可测.
证明. 我们验证 \(\forall a \in T\),\(\{\tau \leq a\} \in \mathcal{F}_\tau\). 由于 \(\tau\) 定义,我们要证:
\(\forall t \in T\),\(\{\tau \leq a\} \cap \{\tau \leq t\} \in \mathcal{F}_t\).
事实上,
所以 \(\tau\) 关于 \(\mathcal{F}_t\) 可测.
Prop 1.2.6 若 \(\tau\) 是 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 停时,\(\sigma\) 也是 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 停时,且几乎处处成立 \(\tau \leq \sigma\),则 \(\mathcal{F}_\tau \subset \mathcal{F}_\sigma\).
证明. \(\forall A \in \mathcal{F}_\tau\),由定义,\(\forall t \in T\),\(A \cap \{\tau \leq t\} \in \mathcal{F}_t\).
故 \(A \in \mathcal{F}_\sigma\).
Prop 1.2.7 设 \(\{X_t\}_{t \in T}\) 关于 \(\{\mathcal{F}_t\}_{t \in T}\) 适应,\(\tau: \Omega \to \mathbb{Z}_+\) 是停时,且 \(\tau\) 只取有限值,则 \(X_\tau\) 关于 \(\mathcal{F}_\tau\) 可测.
证明. \(\forall B \in \mathcal{B}(\mathbb{R})\)(假设 \(X_t: (\Omega, \mathcal{F}) \to (\mathbb{R}, \mathcal{B}(\mathbb{R}))\)),
故 \(\{X_\tau \in B\} \in \mathcal{F}_\tau\).
Thm 1.2.8 (停时定理) 设\(\{ X_n, \mathcal{F}_n \}_{n\in Z^+}\), \(\sigma, \tau\)是有界停时,而且\(\sigma \le \tau\), 则\(E(X_tau |\mathcal{F}_\sigma)=X_\sigma\), a.s.
Pf. 根据条件期望的定义,我们只需要证明:\(\forall A \in \mathcal{F}_\sigma, E(X_\tau I_A)=E(X_\sigma I_A)\). 根据有界性条件,我们有 \(\sigma \leqslant \tau \leqslant m\),则
类似有 \(E(X_\sigma I_A) = E(X_m I_A)\),所以 \(E(X_\tau | \mathcal{F}_\sigma) = X_\sigma\) a.s.

浙公网安备 33010602011771号