2026-08-04 12:03:35 星期二
严老师的书上没有大数定律,只好换本书读了. 看的是durrett的书. 最近又把夏日重现给看了🥹
抗いながら
あやかりながら
何巡目かの死期を彩る溜め息
「守らせてくれよ一度くらい」
2.2 弱大数定律
一、\(L^2\) weak Laws
Def (uncorrelated) 一族随机变量 \(\{X_i\}_{i \in I}\),\(EX_i^2 < \infty\),若 \(\forall i \neq j\),\(EX_i X_j = EX_i EX_j\),则称这族随机变量不相关。
Thm 2.2.1 若 \(X_1,\dots,X_n\) 二阶矩有限且不相关,则
\[\operatorname{Var}(X_1 + \cdots + X_n) = \operatorname{Var}(X_1) + \cdots + \operatorname{Var}(X_n).
\]
证明. 记 \(S_n = \frac{1}{n} \sum_{k=1}^n X_k\),\(\mu_k = EX_k\),直接计算:
\[\begin{aligned}
\operatorname{Var}(S_n) &= E\left[ (S_n - ES_n)^2 \right] \\
&= E\left[ \left( \frac{1}{n} \sum_{k=1}^n (X_k - \mu_k) \right)^2 \right] \\
&= E\left[ \frac{1}{n^2} \sum_{i=1}^n \sum_{j=1}^n (X_i - \mu_i)(X_j - \mu_j) \right] \\
&= \frac{1}{n^2} \sum_{k=1}^n E[(X_k - \mu_k)^2] + \frac{1}{n^2} \sum_{i \neq j} E[(X_i - \mu_i)(X_j - \mu_j)] \\
&= \frac{1}{n^2} \sum_{k=1}^n \operatorname{Var}(X_k).
\end{aligned}
\]
Lemma 2.2.2 若 \(p > 0\),且 \(E|Z_n|^p \to 0\),则 \(Z_n \xrightarrow{P} 0\).
证明. \(\forall \varepsilon > 0\),
\[P(|Z_n| \ge \varepsilon) \le \frac{1}{\varepsilon^p} E|Z_n|^p \to 0 \quad (n \to \infty).
\]
Thm 2.2.3 (\(L^2\) weak Law) 设 \(X_1,\dots,X_n,\dots\) 为不相关的,且 \(EX_i = \mu\),而且方差一致有界 \((\operatorname{Var}(X_i) \le C < \infty)\). 设 \(S_n = X_1 + \cdots + X_n\),则
\[\frac{S_n}{n} \xrightarrow{P} \mu.
\]
证明. 注意\(E\left( \frac{S_n}{n} \right) = \mu\),且
\[E\left| \frac{S_n}{n} - \mu \right|^2 = \operatorname{Var}\left( \frac{S_n}{n} \right) = \frac{1}{n^2} \operatorname{Var}(S_n) = \frac{1}{n^2} \sum_{i=1}^n \operatorname{Var}(X_i) \le \frac{C}{n} \to 0.
\]
令 \(Z_n = \frac{S_n}{n} - \mu\),则 \(E|Z_n|^2 \to 0\),由 Lemma 2.2.2 得 \(Z_n \xrightarrow{P} 0\),即
\[\frac{S_n}{n} \xrightarrow{P} \mu.
\]
二、三角阵列 Triangular Array
Thm 2.2.6 设 \(\mu_n = ES_n\),\(\sigma_n^2 = \operatorname{Var}(S_n)\). 若 \(\{b_n\}_{n=1}^\infty\) 满足 \(\frac{\sigma_n^2}{b_n^2} \to 0\),则
\[\frac{S_n - \mu_n}{b_n} \xrightarrow{P} 0.
\]
证明.
\[E\left( \frac{S_n - \mu_n}{b_n} \right)^2 = \frac{1}{b_n^2} \operatorname{Var}(S_n) \to 0 \quad (n \to \infty).
\]
由 Lemma 2.2.2,\(\frac{S_n - \mu_n}{b_n} \xrightarrow{P} 0\).
三、Truncation(截断)
在 \(L^2\) weak Laws 一节中,我们假定 \(\{X_n\}_{n=1}^\infty\) 方差一致有界。下面我们考虑:如果没有 \(\operatorname{Var}(X_n) < \infty\) 的限制,该如何建立依概率收敛的理论?
对 r.v. \(X\) 在水平 \(M\) 处的截断为
\[\overline{X} = X I_{\{|X| \leq M\}} =
\begin{cases}
X, & |X| \leq M, \\
0, & |X| > M.
\end{cases}
\]
这样 \(\operatorname{Var}(\overline{X}) \le E(\overline{X})^2 \le M^2 < \infty\),可以构造方差有界的 r.v.
考虑三角阵列:
\[\begin{aligned}
&X_{1,1} \\
&X_{2,1} \quad X_{2,2} \\
&X_{3,1} \quad X_{3,2} \quad X_{3,3} \\
&\cdots
\end{aligned}
\]
Thm 2.2.11 \(\forall n\),\(X_{n,1}, \ldots, X_{n,n}\) 是独立的,设 \(b_n > 0\),且 \(b_n \to \infty\). 令
\[\overline{X}_{n,k} = X_{n,k} I_{\{|X_{n,k}| \le b_n\}}.
\]
若
(i) \(\sum_{k=1}^n P(|X_{n,k}| > b_n) \to 0 \quad (n \to \infty)\),
(ii) \(\frac{1}{b_n^2} \sum_{k=1}^n E\overline{X}_{n,k}^2 \to 0\),
令 \(S_n = \sum_{k=1}^n X_{n,k}\),设 \(\alpha_n = \sum_{k=1}^n E\overline{X}_{n,k}\),则
\[\frac{S_n - \alpha_n}{b_n} \xrightarrow{P} 0.
\]
这里我们没要求 \(\operatorname{Var}(X_n) < \infty\).
证明. 记 \(\widetilde{S}_n = \overline{X}_{n,1} + \cdots + \overline{X}_{n,n}\). 注意有
\[P\left( \left| \frac{S_n - \alpha_n}{b_n} \right| \ge \varepsilon \right)
\le P(S_n \neq \widetilde{S}_n) + P\left( \left| \frac{\widetilde{S}_n - \alpha_n}{b_n} \right| \ge \varepsilon \right).
\]
- 第一项:\(\{S_n \neq \widetilde{S}_n\}\) 发生意味着至少有一个 \(X_{n,k}\) 满足 \(|X_{n,k}| > b_n\),所以
\[P(S_n \neq \widetilde{S}_n) \le \sum_{k=1}^n P(|X_{n,k}| > b_n) \xrightarrow{(i)} 0 \quad (n \to \infty).
\]
- 第二项:注意 \(\alpha_n = E\widetilde{S}_n\). 由 Chebyshev 不等式,
\[P\left( \left| \frac{\widetilde{S}_n - \alpha_n}{b_n} \right| \ge \varepsilon \right)
\le \frac{1}{\varepsilon^2 b_n^2} \operatorname{Var}(\widetilde{S}_n)
= \frac{1}{\varepsilon^2 b_n^2} \sum_{k=1}^n \operatorname{Var}(\overline{X}_{n,k})
\le \frac{1}{\varepsilon^2 b_n^2} \sum_{k=1}^n E\overline{X}_{n,k}^2 \to 0.
\]
综上,\(\frac{S_n - \alpha_n}{b_n} \xrightarrow{P} 0\).
Thm 2.2.12(弱大数定律) 设 \(X_1, X_2, \ldots\) i.i.d. 且 \(P(|X_1| > x) \to 0\) as \(x \to \infty\),令 \(S_n = \sum_{k=1}^n X_k\),\(\mu_n = E(X_1 I_{\{|X_1| \le n\}})\),则
\[\frac{S_n}{n} - \mu_n \xrightarrow{P} 0.
\]
Remark. 这实际上是充要的.
证明. 套用 Thm 2.2.11,令 \(b_n = n\),\(X_{n,k} = X_k\). 验证条件:
(i)
\[\sum_{k=1}^n P(|X_{n,k}| > b_n) = \sum_{k=1}^n P(|X_k| > n) \overset{\text{同分布}}{=} n P(|X_1| > n) \to 0.
\]
(ii)
\[\frac{1}{b_n^2} \sum_{k=1}^n E\overline{X}_{n,k}^2
= \frac{1}{n^2} \sum_{k=1}^n E\left( X_k I_{\{|X_k| \le n\}} \right)^2
\overset{\text{同分布}}{=} \frac{1}{n} E\left( X_1 I_{\{|X_1| \le n\}} \right)^2.
\]
由 Lemma 2.2.13,
\[E\left( X_1 I_{\{|X_1| \le n\}} \right)^2
= \int_0^\infty 2y \, P\left( |X_1| I_{\{|X_1| \le n\}} > y \right) dy.
\]
利用lemma2.2.13(后面会证)
\[E\left( X_1 I_{\{|X_1| \le n\}} \right)^2
= \int_0^n 2y \, P(y < |X_1| \le n) \, dy
\le \int_0^n 2y \, P(|X_1| > y) \, dy.
\]
因此
\[\frac{1}{n} E\left( X_1 I_{\{|X_1| \le n\}} \right)^2
\le \frac{1}{n} \int_0^n 2y \, P(|X_1| > y) \, dy.
\]
令 \(y = nx\),则
\[\frac{1}{n} \int_0^n 2y \, P(|X_1| > y) \, dy
= \int_0^1 2nx \, P(|X_1| > nx) \, dx
\xrightarrow{DCT} \int_0^1 \lim_{n \to \infty} 2nx \, P(|X_1| > nx) \, dx = 0.
\]
综上,由 Thm 2.2.11,\(\frac{S_n - \mu_n}{n} \xrightarrow{P} 0\).
证明中用到了 Lemma 2.2.13:若 \(Y \ge 0\),\(p > 0\),则
\[EY^p = \int_0^\infty p y^{p-1} P(Y > y) \, dy.
\]
证明.
\[\int_0^\infty p y^{p-1} P(Y > y) \, dy
= \int_0^\infty \int_\Omega p y^{p-1} I_{\{y < Y\}} \, dP \, dy
\overset{\text{Fubini}}{=} \int_\Omega \int_0^Y p y^{p-1} \, dy \, dP
= \int_\Omega Y^p \, dP
= EY^p.
\]
Thm 2.2.14(Khinchin's WLLN) 设 \(X_1, X_2, \ldots\) 独立同分布,且 \(E|X_1| < \infty\),令 \(S_n = X_1 + \cdots + X_n\),\(\mu = EX_1\),则
\[\frac{S_n}{n} \xrightarrow{P} \mu.
\]
证明. 注意到
\[x P(|X_1| > x) \le E(|X_1| I_{\{|X_1| > x\}}).
\]
对 RHS 应用 DCT:由于 \(E|X_1| < \infty\),\(|X_1|\) 是 a.e. 有限的,所以 \(I_{\{|X_1| > x\}} \to 0\) as \(x \to \infty\),且
\[|X_1| I_{\{|X_1| > x\}} \le |X_1|,
\]
由 DCT,
\[x P(|X_1| > x) \le E(|X_1| I_{\{|X_1| > x\}}) \to 0.
\]
为了应用 Thm 2.2.12,注意
\[\mu_n = E(X_1 I_{\{|X_1| \le n\}}) \xrightarrow{n \to \infty} EX_1 = \mu.
\]
因此
\[\frac{S_n}{n} - \mu_n \xrightarrow{P} 0.
\]
又
\[\left| \frac{S_n}{n} - \mu \right| \le \left| \frac{S_n}{n} - \mu_n \right| + |\mu_n - \mu|.
\]
因此
\[\left\{ \left| \frac{S_n}{n} - \mu \right| > \varepsilon \right\}
\subseteq
\left\{ \left| \frac{S_n}{n} - \mu_n \right| > \frac{\varepsilon}{2} \right\}
\cup
\left\{ |\mu_n - \mu| > \frac{\varepsilon}{2} \right\}.
\]
所以
\[P\left( \left| \frac{S_n}{n} - \mu \right| > \varepsilon \right)
\le
P\left( \left| \frac{S_n}{n} - \mu_n \right| > \frac{\varepsilon}{2} \right)
+ P\left( |\mu_n - \mu| > \frac{\varepsilon}{2} \right).
\]
两项均趋于 0,故 \(\frac{S_n}{n} \xrightarrow{P} \mu\).