做题记录(Maths)

更新记录:

  • 2026.4.26。
  • 2026.4.29:增加 #20。
  • 2026.6.4:增加 #20 ~ #42。
  • 2026.7.19:增加 #43 ~ #60。
  • 2026.7.25:增加 #61 ~ #75。

记号约定:

  • \(\sum \limits_{\mathrm{cyc}}\):轮换(cyclic)式累加,在不引起歧义时省略 \(\mathrm{cyc}\)。累乘类似。
  • \(\sum \limits_{\mathrm{sym}}\):对称(symmetric)式累加,在不引起歧义时省略 \(\mathrm{sym}\)。累乘类似。
  • \(\rho_O(X)\)\(X\)\(\odot O\) 的圆幂。
  • \(p \perp q\):直线 \(p, q\) 互相垂直;整数 \(p, q\) 互质。
  • \(\sigma(n)\)\(n\) 的正因数的和。
  • \(\mathbb{P}\):质数集合。

#1

已知:

  • \(\Omega = \odot ABCD\)
  • \(AB \cap CD = K\)
  • \(\angle BAC = \angle DAL\)
  • \(CM \parallel BD\)

证明:\(BM\)\(\Omega\)

img

Proof 1

利用弦切角定理,只需证 \(\angle CBM = \angle BDC\)。因为 \(\angle CBD = \angle BCM\),所以这启发我们尝试证 \(\triangle BCM \sim \triangle DBC\),即

\[\begin{equation} BC^2 = BD \cdot CM \end{equation} \]

\(BC, BD\) 都是基本量,难点在于转化 \(CM\)。继续利用 \(CM \parallel BD\),我们有

\[\begin{equation} \dfrac{CM}{DL} = \dfrac{CK}{DK} \end{equation} \]

\(DL\) 就利用 \(\angle BAC = \angle DAL\),得到 \(\triangle ADL \sim \triangle ACB\),那么

\[\begin{equation} \dfrac{DL}{AD} = \dfrac{BC}{AC} \end{equation} \]

\(\dfrac{CK}{DK}\) 利用分角定理,则

\[\begin{equation} \dfrac{CK}{DK} = \dfrac{BC \sin(\pi - \alpha - \beta)}{BD \sin(\pi - \beta)} = \dfrac{BC \sin(\alpha + \beta)}{BD \sin(\beta)} \end{equation} \]

其中 \(\alpha = \angle CBD, \beta = \angle ABD\)

\((2) \sim (4)\) 代入 \((1)\)

\[BC^2 = BD \cdot \dfrac{AD \cdot BC}{AC} \cdot \dfrac{BC \sin(\alpha + \beta)}{BD \sin(\beta)} \]

\[BC = \dfrac{AD \cdot BC}{AC} \cdot \dfrac{\sin(\alpha + \beta)}{\sin(\beta)} \]

由正弦定理,

\[BC = \dfrac{AD \cdot BC}{AC} \cdot \dfrac{AC}{AD} = BC \]

\(\square\)

Proof 2

\(BM\) 作为切线,有美好的性质,所以使用同一法。

\(BM'\)\(\Omega\) 满足 \(CM' \parallel DL\),则只需证 \(K, M', L\) 共线,则只需证 \(\dfrac{KM'}{M'L} = \dfrac{CK}{CD}\)

因为 \((4)\) 式中出现了角度,所以我们希望 \(\dfrac{KM'}{M'L}\) 也有角度。于是由分角定理,

\[\dfrac{KM'}{M'L} = \dfrac{BK \sin(\angle KBM')}{BL \sin(\angle M'BL)} \]

延长 \(M'B\),则由弦切角定理,\(\angle KBM' = \angle ADB\)。把 \(\angle M'BL\) 拆成 \(\angle CBM' + \angle CBD\),对 \(\angle CBM'\) 再用一次弦切角定理,得

\[\angle M'BL = \angle CDB + \angle CBD = 180 ^\circ - \angle BCD \]

\[\begin{equation} \dfrac{KM'}{M'L} = \dfrac{BK \sin(\angle ADB)}{BL \sin(\angle BCD)} = \dfrac{BK}{BL} \cdot \dfrac{AB}{BD} \end{equation} \]

注意到 \(\triangle ACD \sim \triangle ABL\),所以

\[\begin{equation} \dfrac{AC}{AB} = \dfrac{CD}{BL} \end{equation} \]

再注意到 \(\triangle BDK \sim \triangle CAK\),所以

\[\begin{equation} \dfrac{BD}{AC} = \dfrac{BK}{CK} \end{equation} \]

\((6) \times (7)\)

\[\dfrac{BD}{AB} \cdot \dfrac{CK}{CD} = \dfrac{BK}{BL} \]

代回 \((5)\)

\[\dfrac{KM'}{M'L} = \dfrac{CK}{CD} \]

\(\square\)

#2

已知:

  • \(\odot ABCD\)
  • \(AC \cap BD = Q\)
  • \(AB \cap CD = P\)

证明:

\[PQ^2 = PA \cdot PB - QB \cdot QD \]

img

比较有用的二级结论。

Proof 1

笔者本人的做法,比较奇异搞笑。

首先要转化 \(PQ^2\)。我们把它放到三角形里,这里我选择的是 \(\triangle BPQ\)(当然 \(\triangle CPQ\) 应该也能做)。由余弦定理,

\[PQ^2 = BP^2 + BQ^2 - 2BP \cdot BQ \cos(\angle ABD) \]

于是只需证

\[BP^2 + BQ^2 - 2BP \cdot BQ \cos(\angle ABD) = PA \cdot PB - QB \cdot QD \]

移项得

\[BP \cdot AB + BQ \cdot BD - 2BP \cdot BQ \cos(\angle ABD) = 0 \]

合并同类项得

\[BP (AB - BQ \cos(\angle ABD)) + BQ (BD - BP \cos(\angle ABD)) = 0 \]

注意到 \(BP \cos(\angle ABD)\)\(BQ \cos(\angle ABD)\) 是有几何意义的。这启发我们作 \(QX \perp AB\)\(X\)\(PY \perp BD\)\(Y\)。则只需证

\[BP (AB - BX) + BQ (BD - BY) = BP \cdot AX - BQ \cdot DY = 0 \]

\[\dfrac{BP}{BQ} = \dfrac{DY}{AX} \]

则只需证 \(\triangle AQX \sim \triangle DPY\)。因为 \(\angle BAC = \angle BDC = \angle PDY\),且 \(\angle AXQ = \angle DYP = 90 ^\circ\),所以相似。\(\square\)

Proof 2

尝试转走 \(PA \cdot PB\)。这里介绍一个 trick(#3):我们作 \(\odot ABQ \cap PQ = X\),这样 \(PA \cdot PB = PQ \cdot PX\),转到了 \(PQ\) 上。于是只需证 \(PQ^2 = PQ \cdot PX - QA \cdot QC\),即 \(PQ \cdot QX = QA \cdot QC\),即 \(\odot APCX\)

如何证明?由 \(\odot ABCD\)\(\odot AQXB\),得 \(\angle ACP = \angle ABD = \angle AXP\)\(\square\)


实际上作 \(\odot AQX\) 使得 \(X\)\(AB\) 上且 \(PQ\)\(\odot AQX\) 也能做,只不过需要用到的相似有些难以发现(当然 Gemini 肯定秒了)。这样就把 \(PQ^2\) 变成了 \(PA \cdot PX\),转到了 \(PA\) 上。

#3 作外接圆造圆幂定理

如图,可以通过作 \(\odot ABC\) 来把 \(PA \cdot PB\) 转到 \(PC\) 上,然后就可以利用 \(C\)\(X\) 的美好性质。

img

一般情况下,这样转化完后可以合并同类项。如果合并完后很奇怪,那就不要往这个方向转化,换个方向。

#4 使用 Cauchy 不等式去根号

已知 \(a, b, c \in \mathbb{R}^+\) 满足 \(ab + bc + ca = 11\),证明:

\[\sqrt{\dfrac{a^2 + 1}{2}} + \sqrt{b^2 + 1} + 5 \sqrt{\dfrac{c^2 + 9}{2}} \ge 7 \sqrt{5} \]

式子很奇怪,那就先搞取等条件。在 \((a, b, c) = (3, 2, 1)\) 时取等。

然后去根号。这里可以使用 Cauchy 不等式。以 \(\sqrt{\dfrac{a^2 + 1}{2}}\) 为例:因为 \(a = 3\) 取等,所以为了保证取等条件,凑系数时要满足 \(\dfrac{3}{c_1} = \dfrac{1}{c_2}\),于是令 \((c_1, c_2) = (3, 1)\),得到

\[(a^2 + 1)(3^2 + 1) \ge (3a + 1)^2 \implies \sqrt{\dfrac{a^2 + 1}{2}} \ge \dfrac{3a + 1}{2 \sqrt{5}} \]

同理得

\[\begin{aligned} \sqrt{b^2 + 1} &\ge \dfrac{2b + 1}{\sqrt{5}} \\ 5 \sqrt{\dfrac{c^2 + 9}{2}} &\ge \dfrac{5(c + 9)}{2 \sqrt{5}} \end{aligned} \]

全部代回原命题,则只需证 \(3a + 4b + 5c \ge 22\)。用掉 \(ab + bc + ca = 11\) 这个条件,则只需证 \((3a + 4b + 5c)^2 \ge 44(ab + bc + ca)\)利用取等条件配方即可。\(\square\)

#5

\(a, b, c \in \mathbb{R}\) 满足 \(a + b + c = 3\),证明:

\[\sum \dfrac{1}{5a^2 - 4a + 11} \le \dfrac{1}{4} \]

显然要搞切线放缩,所以先搞取等条件。在 \(a = b = c = 1\) 时取等。

\(f(x) = \dfrac{1}{5x^2 - 4x + 11}\)。由取等条件,我们在 \(x = 1\) 处求切线,发现是 \(g(x) = -\dfrac{1}{24} x + \dfrac{1}{8}\)。接下来我们只需要 \(g \ge f\) 即可,但是这肯定没有那么简单。使用 GeoGebra 画图可以发现,在 \(x > 1.8\)\(g < f\)

img

\(y\) 轴被拉伸了 \(25\) 倍。\(A\) 为切点,\(B\) 为交点。)

于是这样不能做。我们发动人类智慧,因为我们只需要 \(g \ge f\),而没那么关心 \(g\) 是不是直线,所以我们在 \(x \ge 1.8\) 时拼一个 \(y = 0.05\) 上去,变成

\[g(x) = \begin{cases} -\dfrac{1}{24} x + \dfrac{1}{8}, &x < 1.8 \\ \dfrac{1}{20} &x \ge 1.8 \end{cases} \]

img

这样 \(g \ge f\),再利用 \(g\) 的凸性,使用 Jensen 不等式得证。\(\square\)


为什么拼 \(y = 0.05\)?因为 \(f\) 有渐近线 \(y = 0\),所以拼的直线的斜率必须非负,不然就交上了。\(y = 0.05\) 比较简便,于是就拼它了。

#6 上 / 下凸壳放缩

在 #5 中,我们用两条线拼到一起进行放缩。这是否可以推广?

如图,考虑对 \(f\)\(A_1\) 处使用切线放缩。先画一条切线。

img

你惊喜的发现切线在 \(D_1\) 处与 \(f\) 相交。用 #6 的 trick,我们拼上另一根直线,就选 \(f\)\(D_1\) 的切线。

img

这时发现 \(G_1\) 右边的曲线有一段下凸的,所以直接使用。

img

但是 \(H_1\) 往后又不是下凸的,所以在此处作切线,拼上去。

img

这样我们就把 \(f\) 放缩成了 \(g\)(橙色折线),可以利用 \(g\) 的凹凸性进一步做。

#7 Schur 不等式

对于 \(r \in \mathbb{R}\)\(a, b, c \ge 0\),有

\[a^r (a - b)(a - c) + b^r (b - a)(b - c) + c^r (c - a)(c - b) \ge 0 \]

证明比较厉害。

不妨设 \(a \le b \le c\)。发现此时只有第 2 项是负的,对它分析。

  • \(r \ge 0\):此时 \(c^r \ge b^r, c - a \ge b - a\),则 \(|b^r (b - a)(b - c)| \le c^r (c - a)(c - b)\)
  • \(r < 0\):此时 \(a^r \ge b^r\)\(a - c \ge b - c\),则 \(|b^r (b - a)(b - c)| \le a^r (a - b)(a - c)\)

综上即证。\(\square\)

\(r = 1\) 的情况比较重要。\(r = 1\) 等价于

\[\sum a^3 - \sum a^2 b - \sum ab^2 + 3abc \ge 0 \]

也等价于

\[\prod a + b - c \le abc \]

#8 三元三次对称不等式

对于任意 \(x, y, z \ge 0\),有

\[a \sum x^3 + b \left( \sum x^2 y + \sum xy^2 \right) + cxyz \ge 0 \]

\(a, b, c\) 满足的充要条件。

首先要代入几个 \((x, y, z)\) 试一试。

  • 代入 \((1, 1, 1)\)\(3a + 6b + c \ge 0\)
  • 代入 \((1, 1, 0)\)\(a + b \ge 0\)
  • 代入 \((1, 0, 0)\)\(a \ge 0\)

下证这 3 个式子合到一起就是充要条件。

我们主元 \(a, b, c\),因为这 3 个式子都关于 \(a, b, c\)。先搞 \(c\)

\[\begin{aligned} \mathrm{LHS} &\ge a \sum x^3 + b \left( \sum x^2 y + \sum xy^2 \right) - (3a + 6b) xyz \\ &= a \left( \sum x^3 - 3xyz \right) + b \left( \sum x^2 y + \sum xy^2 - 6xyz \right) \end{aligned} \]

然后是 \(b\)

\[\begin{aligned} \mathrm{LHS} &\ge a \left( \sum x^3 - 3xyz \right) - a \left( \sum x^2 y + \sum xy^2 - 6xyz \right) \\ &= a \left( \sum x^3 - \sum x^2 y - \sum xy^2 + 3xyz \right) \end{aligned} \]

由 #7 得证。\(\square\)


这个结论非常厉害,因为它直接解决了三元三次对称不等式的证明问题。再遇到这种问题时,直接把 \(a, b, c\) 代入证明过程即可。

如果遇到求参数的问题,直接把这个条件拍上去即可。但有时代入 \(a, b, c\) 的式子比较复杂,比较难办。回忆得到充要条件的过程:我们代入了 \((1, 1, 1), (1, 1, 0), (1, 0, 0)\)。所以这里也可以代入这 3 组数来得到充要条件,当然过程不能这样写。

#9 spq 法

其实就是三次韦达定理。设 \(a + b + c = s\)sum),\(abc = p\)product),\(ab + bc + ca = q\)quadratic?)。我们的目标就是把所有代数式用 \(s, p, q\) 重写。理论上一定能重写,因为确定了 \(s, p, q\) 就确定了 \(a, b, c\)

常见恒等变形

\[\begin{align} \sum a^3 &= s(s^2 - 3q) + 3p \\ \sum \dfrac{1}{a + 1} &= \dfrac{q + 2s + 3}{p + q + s + 1} \\ \sum (a^2 b + ab^2) &= sq - 3p \\ \prod (a + b) &= sq - p \end{align} \]

\((8)\):考虑欧拉公式即可。

\((9)\):通分即可。算分子有一个技巧:因为这是轮换式,所以只需算 \(\dfrac{1}{a + 1}\) 通分完的分子,然后再 \(\sum\) 一下。

常见放缩

对于 \(a, b, c \in \mathbb{R}\)

\[\begin{aligned} s^2 &\ge 3q \\ q^2 &\ge 3sp \end{aligned} \]

对于 \(a, b, c \ge 0\)

\[\begin{align} q^3 &\ge 27p^2 \\ s^3 &\ge 27p \\ s^3 - 4sq + 9p &\ge 0 \end{align} \]

\((14)\):Schur 不等式。

注意到只有 \((14)\) 中,\(p\)\(\ge\) 号左边。所以如果遇到 \(p\)\(\ge\) 号左边的情况,就要考虑 Schur 不等式。

注意事项

spq 法不是起手式。一般需要先做出优秀的换元,再上这个方法。

#10 证明切线的方法之二

\(AC\)\(\odot ABD\) 的充要条件为

\[\begin{align} AC^2 = BC \cdot CD \end{align} \]

\[\begin{align} \dfrac{CD}{BC} = \dfrac{AD^2}{AB^2} \end{align} \]

img

\((15)\) 比较显然,补充一下:这个式子和 \(\triangle ACD \sim \triangle BCA\) 等价,可以尝试证这个。

\((16)\) 是因为

\[\triangle ACD \sim \triangle BCA \iff \dfrac{AC}{BC} = \dfrac{CD}{AC} = \dfrac{AD}{AB} \]

\[\dfrac{AC}{BC} \cdot \dfrac{CD}{AC} = \dfrac{CD}{BC} = \dfrac{AD^2}{AB^2} \]

#11

已知:

  • \(\angle A + \angle C = 90 ^\circ\)

证明:

\[(AB \cdot CD)^2 + (AD \cdot BC)^2 = (AC \cdot BD)^2 \]

解法 by @A2_Zenith

注意到式子长得比较像勾股定理,所以尝试搞一个 \(\mathrm{Rt} \triangle\) 出来。虽然看着这个 \(90 ^\circ\) 就应该想把它搞出来。

我们搞一个旋转相似,令 \(\triangle ABD \sim \triangle CED\),那么还有 \(\triangle ADC \sim \triangle BDE\),和 \(\angle BCE = 90 ^\circ\)

img

先用掉勾股定理:

\[\begin{align} BC^2 + CE^2 = BE^2 \end{align} \]

我们接下来要导 \(BE\)\(CE\)

由相似:

\[\begin{aligned} \triangle ADC \sim \triangle BDE &\implies BE = \dfrac{AC \cdot BD}{AD} \\ \triangle ABD \sim \triangle CED &\implies CE = \dfrac{AB \cdot CD}{AD} \end{aligned} \]

把这两个式子代入 \((17)\)

\[BC^2 + \left( \dfrac{AB \cdot CD}{AD} \right)^2 = \left( \dfrac{AC \cdot BD}{AD} \right)^2 \]

两边乘 \(AD^2\) 即可。\(\square\)

#12 Ptolemy 不等式

在凸四边形 \(ABCD\) 中有

\[AB \cdot CD + AD \cdot BC \ge AC \cdot BD \]

用 #11 的 trick。

搞旋转相似,令 \(\triangle ABD \sim \triangle CED\),那么还有 \(\triangle ADC \sim \triangle BDE\)。于是

\[\begin{align} \dfrac{CE}{AB} &= \dfrac{DE}{BD} = \dfrac{CD}{AD} \\ \dfrac{AD}{BD} &= \dfrac{CD}{DE} = \dfrac{AC}{BE} \end{align} \]

发现分母上都有 \(BD\),所以把原命题两边除以 \(BD\)。只需证

\[\dfrac{AB \cdot CD}{BD} + \dfrac{AD \cdot BC}{BD} \ge AC \]

观察 \((18)\),发现 \(\dfrac{AB}{BD} = \dfrac{CE}{DE}\)。观察 \((19)\),发现 \(\dfrac{AD}{BD} = \dfrac{CD}{DE}\)。则只需证

\[\dfrac{CE \cdot CD}{DE} + \dfrac{CD \cdot BC}{DE} \ge AC \]

\[BC + CE \ge \dfrac{AC \cdot DE}{CD} \]

\(\dfrac{AC}{CD}\) 还能继续转化成 \(\dfrac{BE}{DE}\),则只需证

\[BC + CE \ge \dfrac{BE \cdot DE}{DE} = BE \]

显然成立。\(\square\)


\(B, C, E\) 共线时取等。共线时,\(\angle BAD = \angle DCE = 180 ^\circ - \angle BCD\),则 \(\odot ABCD\),所以在 \(\odot ABCD\) 时取等。这个取等条件被称作 Ptolemy 定理。

把 Ptolemy 定理中的边用正弦定理转成三角函数,就得到了角元形式。这个形式和张角定理有相似之处。

#13 两切一割

已知:

  • \(PA, PC\) 分别切圆 \(\Omega\)\(A, C\)
  • \(PBD\)\(\Omega\)\(B, D\)

则有

\[AB \cdot CD = AD \cdot BC \]

img

证明比较容易。

为了利用两切一割的条件,我们考虑把结论转到 \(P\) 上。利用 \(\triangle PAD \sim \triangle PBA\),可以得出

\[\dfrac{AB}{AD} = \dfrac{PA}{PD} \]

对称地有

\[\dfrac{BC}{CD} = \dfrac{PC}{PD} \]

\(PA = PC\) 得证。\(\square\)


实际上,如果你比较好奇,可以如图用 #11 的 trick,把 \(\triangle BCD\) 转到 \(AB\) 边上造旋转相似,即 \(\triangle BCD \sim \triangle BAD'\)

img

导边可以得到 \(AD = AD'\)。感觉可以出成签到题?

#14

已知:

  • 锐角 \(\triangle ABC\)
  • \(D \in BC\)
  • \(CD\) 的中垂线交 \(AC\)\(E\)
  • \(BD\) 的中垂线交 \(AB\)\(F\)
  • \(O\)\(\triangle ABC\) 外心。

证明:\(\odot AFOE\)

img

没啥思路,先用掉 Ptolemy 逆定理。那么只需证

\[OA \sin(\angle FAE) = AE \sin(\angle FAO) + AF \sin(\angle EAO) \]

这样就有突破口:\(\angle FAO, \angle EAO\)。利用 \(\odot O\) 的性质,

\[\angle FAO - \dfrac{180 ^\circ - \angle AOB}{2} = 90 ^\circ - \angle ACB \]

对称地有

\[\angle EAO = 90 ^\circ - \angle ABC \]

那么只需证

\[OA \sin(\angle BAC) = AE \cos(\angle ACB) + AF \cos(\angle ABC) \]

如果你物理比较好,可以发现 \(AE \cos(\angle ACB)\) 其实就是 \(AE\)\(BC\) 上的投影。我们尝试把它画出来。作 \(AH \perp BC\)\(H\),则 \(AE \cos(\angle ACB) = DX\)。同理,\(AF \cos(\angle ABC) = DY\)。又因为正弦定理,\(OA \sin(\angle BAC) = \dfrac{BC}{2}\)。则只需证

\[\dfrac{BC}{2} = HX + HY = XY \]

显然成立。\(\square\)


这道题目似乎已经变成了一个结论,可以去记一下。

#15

已知:

  • \(\odot O_1\)\(\odot O_2\) 相离。
  • \(AC\)\(\odot O_1, \odot O_2\) 的外公切线。
  • \(BD\)\(\odot O_1, \odot O_2\) 的内公切线。

证明:\(AB \cap CD \in O_1 O_2\)

img

Proof 1

考虑同一法。设 \(CD \cap O_1 O_2 = E_1, CD \cap AB = E_2\)。我们考虑证明 \(\dfrac{CE_1}{E_1 D} = \dfrac{CE_2}{E_2 D}\)

为什么不设 \(O_1 O_2 \cap AB = E_2\)?因为 \(\dfrac{CE_2}{E_2 D}\) 需要 \(C, E_2, D\) 共线,而 \(O_1 O_2 \cap AB\) 不一定在 \(CD\) 上。

\(BD \cap AC = F\),则 \(AF = BF\),那么 \(\angle CAE = \angle ABF = \angle DBE\)。又因为 \(\angle BDE = \angle ACE\),所以 \(\triangle BDE \sim \triangle ACE\),那么 \(\dfrac{CE_2}{E_2 D} = \dfrac{AC}{BD}\)

\[\begin{aligned} \dfrac{CE_1}{E_1 D} &= \dfrac{CO_2 \sin(\angle CO_2 O_1)}{DO_2 \sin(\angle DO_2 O_1)} \\ &= \dfrac{O_1 O_2 \sin(\angle CO_2 O_1)}{O_1 O_2 \sin(\angle DO_2 O_1)} \end{aligned} \]

对于 \(O_1 O_2 \sin(\angle CO_2 O_1)\),我们把 \(AC\) 平移 \(\overrightarrow{AO_1}\)\(O_1 X\),则 \(O_1 O_2 \sin(\angle CO_2 O_1) = OX = AC\)

对于 \(O_1 O_2 \sin(\angle DO_2 O_1)\),我们设 \(BD \cap O_1 O_2 = Y\),则 \(O_1 O_2 = O_1 Y + O_2 Y\),且 \(\angle BO_1 O_2 = \angle DO_2 O_1\),那么

\[\begin{aligned} O_1 O_2 \sin(\angle DO_2 O_1) &= O_1 Y \sin(\angle BO_2 O_1) + O_2 Y \sin(\angle DO_2 O_1) \\ &= BY + DY \\ &= BD \end{aligned} \]

那么

\[\dfrac{CE_1}{E_1 D} = \dfrac{AC}{BD} = \dfrac{CE_2}{E_2 D} \]

\(\square\)

这个做法把 \(AC, BD\) 当作基本量,把所有量都导到它们上面。把 \(AC, BD\) 当基本量是因为结论和 \(A, B, C, D\) 很相关,而 \(AB, CD\) 难以刻画。

Proof 2

由 Proof 1,\(\triangle BDE \sim \triangle ACE\),则 \(AE \perp CD\)

我们转换视角,把 \(\triangle BDE\) 看成 \(\odot Y\),把 \(\triangle ACE\) 看成 \(\odot X\),则 \(E = \odot X \cap \odot Y\)。那么只需证 \(E\)\(\odot X\)\(\odot Y\) 的根轴上。发现 \(E \in O_1 O_2\),那么尝试证 \(O_1 O_2\)\(\odot X\)\(\odot Y\) 的根轴。

逆天的地方来了:\(\rho_X(O_1)\) 和其他 3 个圆幂可以用定义式直接写出。

\[\begin{aligned} \rho_X(O_1) &= O_1 X^2 - AX^2 = O_1 A^2 \\ \rho_Y(O_1) &= O_1 Y^2 - AY^2 = O_1 A^2 \\ \rho_X(O_2) &= O_2 X^2 - DX^2 = O_2 D^2 \\ \rho_Y(O_2) &= O_2 Y^2 - DY^2 = O_2 D^2 \\ \end{aligned} \]

那么 \(\rho_X(O_1) = \rho_Y(O_1)\),则 \(O_1\)\(\odot X\)\(\odot Y\) 的根轴上。同理,\(O_2\)\(\odot X\)\(\odot Y\) 的根轴上。那么 \(O_1 O_2\)\(\odot X\)\(\odot Y\) 的根轴。\(\square\)

“转换视角”是神来之笔,只有标答可以想到。做法确实很厉害,但不够朴素,不推荐使用。

#16

已知:

  • \(O, I\) 分别为 \(\triangle ABC\) 的外心和内心。
  • \(\odot I\)\(BC, AC, AB\)\(D, E, F\)
  • \(AC \cap DF = P, AB \cap DE = Q\)
  • \(M, N\) 分别平分 \(PE, QF\)

证明:\(OI \perp MN\)

img

发现 \(OI\) 是连心线,则只需证 \(MN\)\(\odot O, \odot I\) 的根轴,则只需证 \(\rho_O(M) = \rho_I(M), \rho_O(N) = \rho_I(N)\)。下证 \(\rho_O(M) = \rho_I(M)\),则 \(\rho_O(N) = \rho_I(N)\) 同理可证。

则只需证 \(ME^2 = MA \cdot MC\)。观察图,发现除 \(M, N\) 以外的点都可以直接使用,所以考虑消去 \(M, N\)。发现:

\[\begin{aligned} ME &= \dfrac{PA + AE}{2} = \dfrac{PC - CE}{2} \\ AM &= \dfrac{PE - 2AE}{2} = \dfrac{PA - AE}{2} \\ MC &= MA + AC \\ &= \dfrac{PE - 2AE + 2AC}{2} \\ &= \dfrac{(PE - AE) + (AC - AE) + AC}{2} \\ &= \dfrac{PA + CE + AC}{2} \\ &= \dfrac{PC + CE}{2} \end{aligned} \]

则只需证

\[\begin{aligned} (PA + AE)(PC - CE) = (PA - AE)(PC + CE) \end{aligned} \]

展开得

\[\cancel{PA \cdot PC} + AE \cdot PC - PA \cdot CE - \cancel{AE \cdot CE} = \cancel{PA \cdot PC} - AE \cdot PC + PA \cdot CE - \cancel{AE \cdot CE} \]

则只需证

\[AE \cdot PC = PA \cdot CE \iff \dfrac{PA}{AF} = \dfrac{PC}{CD} \]

\(\triangle PAF\)\(\triangle PCD\) 分别使用正弦定理:

\[\begin{aligned} \dfrac{PA}{AF} &= \dfrac{\sin(\angle BFD)}{\sin(\angle CPD)} \\ \dfrac{PC}{CD} &= \dfrac{\sin(\angle BDF)}{\sin(\angle CPD)} \end{aligned} \]

显然相等。\(\square\)


如果你要证明边之比相等,但对应的三角形不相似,可以考虑正弦定理。当对应的三角形有一对角互补时,尤其要考虑正弦定理。

#17

已知:

  • \(PS, PT\)\(\odot O\)
  • \(PAB\)\(\odot O\)\(A, B\)
  • \(PB \cap ST = C\)

证明:\(\dfrac{2}{PC} = \dfrac{1}{PA} + \dfrac{1}{PB}\)

img

则只需证

\[\begin{aligned} \dfrac{2}{PC} = \dfrac{PA + PB}{PA \cdot PB} = \dfrac{PA + PB}{PS^2} &\iff 2PS^2 = PA \cdot PC + PB \cdot PC \\ &\iff 2PA \cdot PB = PA \cdot PC + PB \cdot PC \\ &\iff 0 = PA \cdot (PC - PB) + PB \cdot (PC - PA) \\ &\iff 0 = PB \cdot AC - PA \cdot BC \\ \end{aligned} \]

因为结论只和 \(P, A, B, C\) 有关,所以搞 \(PC\)。发现

\[PC^2 = (PA + AC)(PB - BC) = PA \cdot PB - AC \cdot BC \]

所以 \(PB \cdot AC - PA \cdot BC = 0\)\(\square\)

#18 调和点列

对于直线上顺次 4 点 \(A, B, C, D\),如果 \(\dfrac{AB}{BC} = \dfrac{AD}{DC}\),则我们称 \(A, C; B, D\) 调和,记为 \([A, C; B, D] = -1\)

内接圆 & 外切圆

img

条件与 #16 一样。由 #16,\([P, E; A, C] = -1\)。证明就是把 \(AE\) 导成 \(AF\),把 \(CE\) 导成 \(CD\),然后正弦定理。

Apollonius 圆

img

已知:

  • \(PC\) 平分 \(\angle APB\)
  • \(PD\) 平分 \(\angle APB\) 的外角。

显然有 \(PC \perp PD\),且 \(\dfrac{AC}{CB} = \dfrac{AD}{DB} = \dfrac{AP}{PB}\),于是 \([A, B; C, D] = -1\)

从另一个角度看,设 \(P\) 满足 \(\dfrac{AP}{PB} = k\),则 \(P\) 的轨迹为 Apollonius 圆。该圆与 \(A, B\) 的交点 \(C, D\) 满足 \([A, B; C, D] = -1\)

两切一割

回看 #17,我们发现 \([P, C; A, B] = -1\)。于是我们得到了 \([P, C; A, B] = -1\) 的一个充要条件:\(\dfrac{2}{PC} = \dfrac{1}{PA} + \dfrac{1}{PB}\)

这就是为什么调和点列叫做“调和”点列,因为 \(PC\) 恰好是 \(PA\)\(PB\) 的调和平均。

#19 交比

难道你不好奇 \([A, B; C, D]\) 到底是什么吗?

对于顺次共线 4 点 \(A, C, B, D\),定义这 4 点的交比 \([A, B; C, D] = \dfrac{\overrightarrow{AC}}{\overrightarrow{BC}} : \dfrac{\overrightarrow{AD}}{\overrightarrow{BD}}\)

它有一个性质:从 \(P\) 点发射 4 束光线把 \(A, C, B, D\) 投影到另一条直线上,成为 \(A', C', B', D'\),则 \([A, B; C, D] = [A', B'; C', D']\)

如何证明?这个性质说明 \([A, B; C, D]\) 不与这 4 点在 4 束光线上的位置决定,那么只能由这 4 束光线的夹角决定。

于是考虑分角定理:

\[\begin{aligned} \dfrac{\overrightarrow{AC}}{\overrightarrow{BC}} &= -\dfrac{AC}{BC} = -\dfrac{PA \sin(\angle APC)}{PB \sin(\angle BPC)} \\ \dfrac{\overrightarrow{AD}}{\overrightarrow{BD}} &= \dfrac{AD}{BD} = \dfrac{PA \sin(\angle APD)}{PB \sin(BPD)} \end{aligned} \]

img

\[[A, B; C, D] = \dfrac{\sin(\angle APC)}{\sin(\angle BPC)} : \dfrac{\sin(\angle APD)}{\sin(\angle BPD)} \]

其中角有方向,逆时针为正。其实哪个方向为正不太重要。

那么 \([A, B; C, D]\) 只与这 4 束光线的夹角决定,自然有 \([A, B; C, D] = [A', B'; C', D']\)\(\square\)

这启示我们把交比的定义推广到射线上。

对于 4 个顺次由 \(P\) 发出的射线 \(a, c, b, d\),定义这 4 条射线的交比 \([a, b; c, d] = \dfrac{\sin \langle a, c \rangle}{\sin \langle b, c \rangle} : \dfrac{\sin \langle a, d \rangle}{\sin \langle b, d \rangle}\)

#20

如图,已知:

  • \(AB, BC, CA\)\(\odot O_1, \odot O_2\)\(E, F, G, H\)
  • \(EG \cap FH = D\)

证明:\(AD \perp BC\)

img

证明垂直有多种方法:直接证明(等差幂线、角度为 \(90 ^\circ\)、相似等),作垂线后证共线,大力同一法等。这题用的是第 2 种做法。

尝试作 \(AX \perp BC\)。这时有很多边都可以用 \(AB, BC, CA\) 表示,所以把 \(a = BC, b = CA, c = AB\) 作为基本量。

这时可以尝试证 \(P, A, X\) 共线,但我没做出来。正解是设 \(AX \cap EG = D_1, AX \cap FH = D_2\),然后证 \(D_1 = D_2\)。这样的好处是可以利用 \(E, G, D\) 共线的结论。

那我们利用一下这个结论。考虑 \(D_1, G, E\)\(\triangle AXC\),由 Menelaus 定理知

\[\dfrac{AD_1}{D_1 X} \cdot \dfrac{XE}{EC} \cdot \dfrac{CG}{GA} = 1 \]

在另一边同理有

\[\dfrac{AD_2}{D_2 X} \cdot \dfrac{XF}{FB} \cdot \dfrac{BH}{HA} = 1 \]

发现 \(XE, EC, CG, GA, XF, FB, BH, HA\) 均可以用 \(a, b, c\) 表示,表示出来后代入即可。

#21 Simson 定理

\(P\)\(\odot ABC\) 上,作 \(PD \perp BC, PE \perp AB, PF \perp AC\)\(D, E, F\),则 \(D, E, F\) 共线。

img

Proof 1

考虑 Menelaus 定理,肯定是 \(EDF\)\(\triangle ABC\),那么只需证

\[\dfrac{AE}{BE} \cdot \dfrac{BD}{CD} \cdot \dfrac{CF}{AF} = 1 \]

考虑表示 \(\dfrac{AE}{BE}\)。发现这个图形完全由 \(A, B, C, P\) 决定,所以要往这 4 个点上靠。先试试分角定理:

\[\dfrac{AE}{BE} = \dfrac{AC \sin(\angle ACE)}{BC \sin(\angle BCE)} \]

然后不会了,因为 \(\angle ACE\)\(\angle BCE\) 缺少性质。

换思路,尝试利用一下 \(\angle BEP = 90 ^\circ\),则 \(AE = AP \cos(\angle EAP), BE = BP \cos(\angle EBP)\)。发现 \(\angle EAP = \angle BAP\) 是圆周角,\(\angle EBP\) 有四点共圆也能继续转化。所以就这样做下去,得到

\[\begin{aligned} \dfrac{AE}{BE} &= \dfrac{AP \cos(\angle EAP)}{BP \cos(\angle EBP)} = \dfrac{AP \cos(\angle BAP)}{BP \cos(\angle EDP)} \\ \dfrac{BD}{CD} &= \dfrac{BP \cos(\angle DBP)}{CP \cos(\angle DCP)} = \dfrac{BP \cos(\angle DEP)}{CP \cos(\angle BCP)} \\ \dfrac{CF}{AF} &= \dfrac{CP \cos(\angle FCP)}{AP \cos(\angle FAP)} = \dfrac{CP \cos(\angle ACP)}{AP \cos(\angle CAP)} \end{aligned} \]

于是

\[\begin{aligned} \dfrac{AE}{BE} \cdot \dfrac{BD}{CD} \cdot \dfrac{CF}{AF} &= \dfrac{AP \cos(\angle BAP)}{BP \cos(\angle EDP)} \cdot \dfrac{BP \cos(\angle DEP)}{CP \cos(\angle BCP)} \cdot \dfrac{CP \cos(\angle ACP)}{AP \cos(\angle CAP)} \\ &= \dfrac{\cos(\angle DEP)}{\cos(\angle EDP)} \cdot \dfrac{\cos(\angle ACP)}{\cos(\angle CAP)} \end{aligned} \]

继续导角,发现大部分角都和 \(\triangle DEP\) 有关,于是 \(\angle CAP = \angle CBP = \angle DEP\),且 \(\angle ACP = 180 ^\circ - \angle ABP = \angle EBP = \angle EDP\)。那么

\[\dfrac{AE}{BE} \cdot \dfrac{BD}{CD} \cdot \dfrac{CF}{AF} = \dfrac{\cos(\angle DEP)}{\cos(\angle EDP)} \cdot \dfrac{\cos(\angle EDP)}{\cos(\angle DEP)} = 1 \]

\(\square\)

本题的基本量就是圆周角和弦。

实际上,当你无法进行彻底的转化时,可以把无法转化的部分先留着,但留着的这一部分一定要能转化(不一定转化成基本量),且不宜过多。

Proof 2

实际上证明是诈骗题。

遇到这种题,应当从简单的转化入手,如尝试证明 \(\angle PED = \angle PEF\)

发现 \(\angle PED = \angle PBD = \angle PBC = \angle PAC = \angle PAF = \angle PEF\),因为 \(\odot PEBD, \odot AEPF\)\(\square\)

#22 圆上的 Butterfly 定理

已知:

  • \(\odot ABCDEF\)
  • \(M\) 平分 \(AB\)
  • \(CD \cap EF = M\)
  • \(CE \cap AB = X\)
  • \(DF \cap AB = Y\)

证明:\(MX = MY\)

img

这是我第二个用三角法做出来的题目,谨此纪念。第一个是比较古老的高联试题,这个的来源还未知。

考虑图形的作图顺序:

img

这告诉我们要尽量把 \(X, Y\) 导到 \(A \sim F\) 上,再往 \(M\) 上导。

尝试证明 \(\dfrac{AX}{BX} \cdot \dfrac{AY}{BY} = 1\)

正攻。首先尝试分角定理:

\[\dfrac{AX}{BX} = \dfrac{AE \sin(\angle AEC)}{BE \sin(\angle BEC)}, \quad \dfrac{AY}{BY} = \dfrac{AD \sin(\angle ADF)}{BD \sin(\angle BDF)} \]

考虑把所有东西搞成角度:

\[\dfrac{AE}{BE} = \dfrac{\sin(\angle ABE)}{\sin(\angle BAE)}, \quad \dfrac{AD}{BD} = \dfrac{\sin(\angle ABD)}{\sin(\angle BAD)} \]

那么只需证

\[\begin{aligned} &\sin(\angle ABE) \sin(\angle AEC) \sin(\angle ADF) \sin(\angle ABD) \\ =\, &\sin(\angle BAE) \sin(\angle BEC) \sin(\angle BDF) \sin(\angle BAD) \end{aligned} \]

到这里感觉应该积化和差,因为一些角的和也挺好。但是计算量大,放弃这个思路,考虑全转成边:

\[\dfrac{\sin(\angle AEC)}{\sin(\angle BEC)} = \dfrac{AC}{BC}, \quad \dfrac{\sin(\angle ADF)}{\sin(\angle BDF)} = \dfrac{AF}{BF} \]

那么只需证

\[\dfrac{AC}{BC} \cdot \dfrac{AD}{BD} \cdot \dfrac{AE}{BE} \cdot \dfrac{AF}{BF} = 1 \]

接下来往 \(M\) 上导:

\[\dfrac{AC}{BD} = \dfrac{AM}{DM}, \quad \dfrac{AE}{BF} = \dfrac{EM}{BM}, \quad \dfrac{AD}{BC} = \dfrac{DM}{BM}, \quad \dfrac{AF}{BE} = \dfrac{AM}{EM} \]

于是

\[\dfrac{AC}{BC} \cdot \dfrac{AD}{BD} \cdot \dfrac{AE}{BE} \cdot \dfrac{AF}{BF} = \dfrac{AM}{DM} \cdot \dfrac{EM}{BM} \cdot \dfrac{DM}{BM} \cdot \dfrac{AM}{EM} = 1 \]

\(\square\)

其实想到导成边是有道理的,因为图中有很多相似。

#23 九点圆

已知:

  • \(AH \perp BC, BH \perp AC, CH \perp AB\)\(D, E, F\)
  • \(M_1, M_2, M_3\) 平分 \(BC, AC, AB\)
  • \(N_1, N_2, N_3\) 平分 \(AH, BH, CH\)

证明:\(\odot DEF M_1 M_2 M_3 N_1 N_2 N_3\)

img

什么诈骗题。

观察图形,很有圆幂的味道,所以考虑用圆幂定理证明。发现我们可以证 \(\odot DEF N_1 M_2 M_3, \odot DEF M_1 N_2 M_3, \odot DEF M_1 M_2 N_3\),然后因为这 3 个圆都经过 \(D, E, F\),所以它们重合。

以证 \(\odot DEF N_1 M_2 M_3\) 为例,由对称性其它的同理。我们只需证 \(AE \cdot AM_2 = AD \cdot AN_1 = AF \cdot AM_3\)

注意到 \(AF \cdot AB = AH \cdot AD\)。利用中点的条件,等号两边除以 \(2\),得 \(AF \cdot AM_3 = AN_1 \cdot AD\)。类似的有 \(AD \cdot AN_1 = AF \cdot AM_3\)\(\square\)

#24

已知:

  • \(O\)\(\triangle ABC\) 的外心。
  • \(H\)\(\triangle ABC\) 的垂心。

证明:\(\angle BAO = \angle CAH\)

img

这里介绍一个我做另一道题时,突然发现的极其简单的证法。

\(CX \perp AC\)\(\odot O\)\(X\),则 \(O \in AX\)

那么 \(\angle CAO + \angle CBA = \angle CAO + \angle CXO = 90 ^\circ\)。又知 \(\angle CBA + \angle HAB = 90 ^\circ\),所以 \(\angle HAB = \angle CAO\),即 \(\angle BAO = \angle CAH\)\(\square\)

#25

已知:

  • \(AA_0, BB_0, CC_0\) 平分 \(\angle BAC, \angle ABC, \angle BCA\)
  • \(A_0 A_1 \parallel BB_0, B_0 B_1 \parallel CC_0, C_0 C_1 \parallel AA_0\)
  • \(A_0 A_2 \parallel CC_0, B_0 B_2 \parallel AA_0, C_0 C_2 \parallel BB_0\)
  • \(A_1 A_2 \cap BC = A_3, B_1 B_2 \cap CA = B_3, C_1 C_2 \cap AB = C_3\)

证明:\(A_3, B_3, C_3\) 共线。

img

大计算!

Proof 1

首先大力 Menelaus 定理。只需证

\[\dfrac{AC_3}{C_3 B} \cdot \dfrac{BA_3}{A_3 C} \cdot \dfrac{CB_3}{B_3 A} = 1 \]

我们考虑算出 \(\dfrac{BA_3}{A_3 C}\)。原图有一点逆天,我们来看一个更好看的局部图。

img

好看吧。 发现一个很显眼的 \(A_1 A_2 A_3\) 插进 \(\triangle ABC\) 里,考虑对它使用 Menelaus 定理:

\[\dfrac{AA_2}{A_2 B} \cdot \dfrac{BA_3}{A_3 C} \cdot \dfrac{CA_1}{A_1 A} = 1 \implies \dfrac{BA_3}{A_3 C} = \dfrac{A_1 A}{CA_1} \cdot \dfrac{A_2 B}{AA_2} \]

\(A, B, C\) 为基本量,我们需要算出 \(A_1 A, CA_1, A_2 B, AA_2\)

对于 \(A_1 A\),把它拆成 \(A_1 B_0 + AB_0\)。注意到 \(A_0 A_1 \parallel BB_0\),所以 \(\dfrac{A_1 B_0}{B_0 C} = \dfrac{A_0 B}{BC}\),所以 \(A_1 B_0 = \dfrac{A_0 B \cdot B_0 C}{BC}\)。对于 \(A_0 B, B_0 C, AB_0\),我们用角平分线定理反复导:

\[\begin{aligned} \dfrac{A_0 B}{BC} = \dfrac{AB}{AB + AC} &\implies A_0 B = \dfrac{AB \cdot BC}{AB + AC} \\ \dfrac{B_0 C}{AC} = \dfrac{BC}{AB + BC} &\implies B_0 C = \dfrac{AC \cdot BC}{AB + BC} \\ \dfrac{AB_0}{AC} = \dfrac{AB}{AB + BC} &\implies AB_0 = \dfrac{AC \cdot AB}{AB + BC} \end{aligned} \]

全拼一起得:

\[\begin{aligned} A_1 A &= \dfrac{A_0 B \cdot B_0 C}{BC} + AB_0 \\ &= \dfrac{AB \cdot AC \cdot BC}{(AB + AC)(AB + BC)} + \dfrac{AC \cdot AB}{AB + BC} \\ &= \dfrac{AB \cdot AC \cdot (AB + AC + BC)}{(AB + AC)(AB + BC)} \end{aligned} \]

类似的:

\[AA_2 = \dfrac{BA \cdot BC \cdot (AB + AC + BC)}{(BA + BC)(BC + CA)} \]

那么

\[\begin{aligned} CA_1 &= AC - A_1 A \\ &= \dfrac{AC^2 \cdot BC}{(AB + AC)(AB + BC)} \\ A_2 B &= AB - AA_2 \\ &= \dfrac{AB^2 \cdot BC}{(AB + AC)(AC + BC)} \end{aligned} \]

那么

\[\begin{aligned} \dfrac{BA_3}{A_3 C} &= \dfrac{AB \cdot AC \cdot (AB + AC + BC)}{(AB + AC)(AB + BC)} \cdot \dfrac{BA \cdot BC \cdot (AB + AC + BC)}{(BA + BC)(BC + CA)} \cdot \dfrac{(AB + AC)(AB + BC)}{AC^2 \cdot BC} \cdot \dfrac{(AB + AC)(AC + BC)}{AB^2 \cdot BC} \\ &= \dfrac{AB^2}{AC^2} \end{aligned} \]

那么

\[\dfrac{AC_3}{C_3 B} \cdot \dfrac{BA_3}{A_3 C} \cdot \dfrac{CB_3}{B_3 A} = \dfrac{AC^2}{BC^2} \cdot \dfrac{AB^2}{AC^2} \cdot \dfrac{BC^2}{AB^2} = 1 \]

\(\square\)

感谢 Gemini 3.1 Thinking 对化简代数式的大力支持!

Proof 2

\(A = \angle BAC, B = \angle ABC, C = \angle BCA\)。算到 \(\dfrac{BA_3}{A_3 C} = \dfrac{A_1 A}{CA_1} \cdot \dfrac{A_2 B}{AA_2}\) 和 Proof 1 都一样。

考虑算 \(\dfrac{A_1 A}{CA_1}\),先试试分角定理,发现 \(A_0\) 很不错,所以

\[\dfrac{A_1 A}{CA_1} = \dfrac{AA_0 \sin(\angle AA_0 A_1)}{CA_0 \sin(\angle CA_0 A_1)} = \dfrac{AA_0 \sin(\angle AIB_0)}{CA_0 \sin(\angle CBB_0)} = \dfrac{AA_0 \cos(C / 2)}{CA_0 \sin(B / 2)} \]

(因为 \(A_0 A_1 \parallel BB_0\)。)

类似地有

\[\dfrac{A_2 B}{AA_2} = \dfrac{BA_0 \sin(C / 2)}{AA_0 \cos(B / 2)} \]

那么

\[\dfrac{BA_3}{A_3 C} = \dfrac{AA_0 \cos(C / 2)}{CA_0 \sin(B / 2)} \cdot \dfrac{BA_0 \sin(C / 2)}{AA_0 \cos(B / 2)} = \dfrac{BA_0 \sin(C / 2) \cos(C / 2)}{CA_0 \sin(B / 2) \cos(B / 2)} = \dfrac{BA_0 \sin(C)}{CA_0 \sin(B)} \]

于是

\[\dfrac{AC_3}{C_3 B} \cdot \dfrac{BA_3}{A_3 C} \cdot \dfrac{CB_3}{B_3 A} = \dfrac{BA_0}{CA_0} \cdot \dfrac{CA_0}{AA_0} \cdot \dfrac{AA_0}{BA_0} = 1 \]

(因为 Ceva 定理,或者你也可以用角平分线定理再导一下。)

\(\square\)

#26

已知:

  • \(\odot ABC\)\(O\) 为圆心。
  • \(\odot O_1, \odot O_2\) 都与 \(BC, AE\) 相切。
  • \(\odot O_1, \odot O_2\) 内切 \(\odot O\)\(F, G\)
  • \(BF \cap CG = W\)

证明:\(BO_1, CO_2, OW\) 共点。

img

图好难画!图好难画!图好难画!有没有人能教我如何画出准确图,我这个图是近似的。但是这题确实是不错的消点法题。

Proof 1

首先要用 Ceva 定理做出转化。那 3 条共点的线分别由 \(B, W, C\) 生出(其实也可以是 \(O_1, W, O_2\) 生出),于是考虑 \(\triangle BCW\)。那么只需证

\[\dfrac{\sin(\angle BWO)}{\sin(\angle CWO)} \cdot \dfrac{\sin(\angle CBO_1)}{\sin(\angle WBO_1)} \cdot \dfrac{\sin(\angle WCO_2)}{\sin(\angle BCO_2)} = 1 \]

\(W\)

\(\angle WBO_1\)\(\angle WCO_2\) 可以直接转成补角。\(\angle BWO\)\(\angle CWO\) 没啥好办法,那就正弦定理。选择哪条边?发现 \(OW\) 是公共边,又考虑到原式里出现的是 \(\dfrac{\sin(\angle BWO)}{\sin(\angle CWO)}\),正好消去 \(OW\),所以

\[\begin{aligned} \sin(\angle BWO) &= \dfrac{BO \sin(\angle FBO)}{OW} \\ \sin(\angle CWO) &= \dfrac{CO \sin(\angle GCO)}{OW} \end{aligned} \]

那么只需证

\[\dfrac{\sin(\angle FBO)}{\sin(\angle GCO)} \cdot \dfrac{\sin(\angle CBO_1)}{\sin(\angle FBO_1)} \cdot \dfrac{\sin(\angle GCO_2)}{\sin(\angle BCO_2)} = 1 \]

\(F, G\)

发现原式中出现的比例都不好搞,那就重新配对一下。于是只需证

\[\dfrac{\sin(\angle FBO)}{\sin(\angle FBO_1)} \cdot \dfrac{\sin(\angle CBO_1)}{\sin(\angle BCO_2)} \cdot \dfrac{\sin(\angle GCO_2)}{\sin(\angle GCO)} = 1 \]

发现 \(\dfrac{\sin(\angle FBO)}{\sin(\angle FBO_1)}\) 可以直接分角定理搞成 \(\dfrac{FO \cdot BO_1}{FO_1 \cdot BO}\)\(FO\) 已经消到底了,因为它是 \(\odot O\) 的半径,只需要接着消 \(FO_1\)

注意到 \(FO_1\) 是切点,所以考虑把它导到另一个切点上,发现 \(BE\) 是很好的切线,于是作 \(XO_1 \perp BE\)\(X\),则 \(FO_1 = XO_1\)。而 \(XO_1\) 可以很容易的用三角函数描述:\(XO_1 = BO_1 \sin(\angle CBO_1)\)。那 \(F\) 就消掉了。

\(G\) 同理。

大力代入

发现只需证

\[\dfrac{CO_1 \sin(\angle BCO_2) \sin(\angle BO_1 C)}{BO_2 \sin(\angle CBO_1) \sin(\angle BO_2 C)} = 1 \]

发现分子上的 \(CO_1\) 和分母上的 \(\sin(\angle CBO_1)\) 正好是正弦定理,所以把它导成 \(BC\)

\[\dfrac{CO_1}{\sin(\angle CBO_1)} = \dfrac{BC}{\sin(\angle BO_1 C)} \]

为什么选 \(BC\)?因为 \(BC\) 可以和另外一个正弦定理打配合:

\[\dfrac{\sin(BCO_2)}{BO_2} = \dfrac{\sin(\angle BO_2 C)}{BC} \]

代入发现全消掉了。\(\square\)

注意到,\(E\) 全程没有用到。\(AE\)\(\odot O_1, \odot O_2\) 这个条件实际上没用。

Proof 2

还是 Ceva 定理起手,那么只需证

\[\dfrac{\sin(\angle BWO)}{\sin(\angle CWO)} \cdot \dfrac{\sin(\angle CBO_1)}{\sin(\angle WBO_1)} \cdot \dfrac{\sin(\angle WCO_2)}{\sin(\angle BCO_2)} = 1 \]

\(\angle WBO_1\)\(\angle WCO_2\) 可以直接转成补角。\(\angle BWO\)\(\angle CWO\) 没啥好办法,那就正弦定理。选择哪条边?发现 \(OW\) 是公共边,又考虑到原式里出现的是 \(\dfrac{\sin(\angle BWO)}{\sin(\angle CWO)}\),正好消去 \(OW\),所以

\[\begin{aligned} \sin(\angle BWO) &= \dfrac{BO \sin(\angle FBO)}{OW} \\ \sin(\angle CWO) &= \dfrac{CO \sin(\angle GCO)}{OW} \end{aligned} \]

那么只需证

\[\dfrac{\sin(\angle FBO)}{\sin(\angle GCO)} \cdot \dfrac{\sin(\angle CBO_1)}{\sin(\angle FBO_1)} \cdot \dfrac{\sin(\angle GCO_2)}{\sin(\angle BCO_2)} = 1 \]

到这里和 Proof 1 都一样,但之后 Proof 1 就做麻烦了。

上面消 \(\angle BWO\)\(\angle CWO\) 的方式是利用公共边 \(OW\)。实际上可以效仿这种做法来消 \(O_1, O_2\):做 \(O_2 H \perp BC\)\(H\),利用公共边 \(O_2 C\) 来消 \(O_1, O_2\)。发现 \(\sin(\angle BCO_2) = \dfrac{O_2 H}{O_2 C}, \sin(\angle GCO_2) = \dfrac{O_2 G \sin(\angle O_2 GC)}{O_2 C}\),那么 \(\dfrac{\sin(\angle GCO_2)}{\sin(\angle BCO_2)} = \sin(\angle OGC)\)

于是只需证

\[\dfrac{\sin(\angle FBO)}{\sin(\angle GCO)} \cdot \dfrac{\sin(\angle CGO)}{\sin(\angle BFO)} = 1 \]

\(\sin(\angle FBO)\)\(\sin(\angle BFO)\) 配对,然后使用正弦定理,那么只需证

\[\dfrac{OF}{OB} \cdot \dfrac{OC}{OG} = 1 \]

显然成立。\(\square\)

Proof 3

\(\triangle OO_1 O_2, \triangle BCW\) 用 Desargues 定理。那么设 \(O_1 O_2 \cap BC = X\),只需证 \(F, G, X\) 共线。

注意到 \(F\)\(\odot O_1, \odot O\) 的位似中心,\(G\)\(\odot O_2, \odot O\) 的位似中心,\(X\)\(\odot O_1, \odot O_2\) 的位似中心。那么由 Monge 定理,它们共线。\(\square\)

据说 Monge 定理在 IMO 中出现偏多,而且一般都是三个圆位似。

#27 筝形上的 Butterfly 定理

已知:

  • \(AB = AD\)
  • \(BC = CD\)
  • \(O \in EF, O \in GH\)
  • \(P = EH \cap BD, Q = FG \cap BD\)

证明:\(OP = OQ\)

img

有没有想起 #22?猜猜我为什么在 #22 的标题里专门强调“圆上的”。

证法很天才。考虑把 \(FG\) 关于 \(AC\) 对称得 \(F'G'\),我们只需证 \(F'G'\)\(P\)。考虑 Ceva 定理,观察 \(\triangle EF'B\)。我们做 \(X = EF' \cap BD\) 来辅助,于是只需证

\[\dfrac{EG'}{G'B} \cdot \dfrac{BH}{HF'} \cdot \dfrac{F'X}{XE} = 1 \]

\(X\) 不好,于是转成角元:

\[\dfrac{\sin(\angle EOG')}{\sin(\angle BOG')} \cdot \dfrac{\sin(\angle BOH)}{\sin(\angle F'OH)} \cdot \dfrac{\sin(\angle F'OB)}{\sin(\angle EOB)} = 1 \]

利用对称性消东西,于是只需证 \(\angle EOG' = F'OH\)。把这两个角标到图上,发现很对称。于是把 \(\angle EOG'\) 导成 \(90 ^\circ - \angle AOE - \angle BOG'\)\(\angle F'OH\) 导成 \(90 ^\circ - \angle COF' - \angle BOH\)。由对称性,\(\angle BOH = \angle BOG', \angle AOE = \angle COF = \angle COF'\)\(\square\)

#28

\(t > 1\) 满足:对于任意 \(a, b \in [-1, t]\),均存在 \(c, d \in [-1, t]\),满足 \((a + c)(b + d) = 1\)。求 \(t\) 的取值范围。

分享一下场上的思路。

\(a + c\) 看成 \(x\)\(b + d\) 看成 \(y\),那么式子就变成了 \(xy = 1\)。这启示我们把 \((a, b)\) 想成一个点 \(P\)\((c, d)\) 想成平移操作。那么条件变成:\(\forall P \in [-1, t]^2, \exists Q \in [-1, t]^2\) 使得 \(\overrightarrow{OP} + \overrightarrow{OQ}\) 的端点在 \(xy = 1\) 上。

考虑 \(\overrightarrow{OP} + \overrightarrow{OQ}\) 覆盖的范围,发现它是 \([x_P - 1, x_P + t] \times [y_P - 1, y_P + t]\)。那么我们需要:\(\forall P \in [-1, t]^2\)\(xy = 1\)\([x_P - 1, x_P + t] \times [y_P - 1, y_P + t]\) 有交。

这玩意我不会做,所以我继续转化。发现:\(P\) 平移 \(\overrightarrow{OQ}\)\(xy = 1\) 上的点 \(P'\),相当于 \(P'\) 平移 \(\overrightarrow{QO}\)\(P\)。所以我们只需要搞出来 \(P' \in \set{(x, y) | xy = 1}\) 平移 \(\overrightarrow{QO}\) 的范围即可,发现是 \([x_{P'} - t, x_{P'} + 1] \times [y_{P'} - t, y_{P'} + 1]\)。对于整个 \(xy = 1\) 做,那么 \(xy = 1\) 可以覆盖下图的粉色区域。

img

(两个粉色区域的边界分别是 \(f(x) = \dfrac{1}{x - 1} + 1\)\(g(x) = \dfrac{1}{x + t} - t\)。)

发现粉色区域需要覆盖全部的 \([-1, t]^2\)(图中斜线区域)。可以这样转化:\(\forall x_1 \in \left[ -1, \dfrac{1}{2} \right], f(x_1) \ge g(x_1)\)\(\forall x_2 \in \left[ \dfrac{1}{2}, t \right], g(x_2) \le -1\)

发现 \(g(x)\) 是减函数,所以第 2 个条件转化为 \(g \left( \dfrac{1}{2} \right) = \dfrac{1}{t + 1 / 2} - t \le -1\),解得 \(t \ge \dfrac{3}{2}\)。发现整个图案关于 \(y = x\) 对称,所以 \(t \ge \dfrac{3}{2}\) 可以同时满足第 1 个条件。于是 \(t \in \left[ \dfrac{3}{2}, 2 \right]\)

#29

\(m, n \in \mathbb{N}\) 满足 \(m^2 - n = 32\),且 \(\sqrt[5]{m + \sqrt{n}} + \sqrt[5]{m - \sqrt{n}}\) 是方程 \(x^5 - 10x^3 + 20x - 40 = 0\) 的一个实根,求 \(m + n\) 的值。

这种题的惯用套路是换元 \(p = \sqrt[5]{m + \sqrt{n}}, q = \sqrt[5]{m - \sqrt{n}}\),则

\[\begin{cases} p^5 + q^5 = 2m, \\ p^5 q^5 = 32 \end{cases} \]

得到 \(pq = 2\)

另一个惯用套路是:这个 5 次方程一般没有性质,它的唯一作用是告诉你 \(p + q\) 的一个式子是定值。于是我们可以把 \(p + q\) 也看成定值,于是考虑用 \(p + q\)\(pq\) 表示 \(p^5 + q^5\),从而解出 \(2m\)。这里可以选择因式分解 \(p^5 + q^5\),也可以递推出 \(p^5 + q^5\)(注意到 \(p^n + q^n = (p + q)(p^{n - 1} + q^{n - 1}) - pq(p^{n - 2} + q^{n - 2})\)),于是得到 \(m = 20\)

那么 \(n = m^2 - 32 = 368\),于是 \(m + n = 388\)

#30

正方体 \(ABCD - A_1 B_1 C_1 D_1\) 中,\(AB = AA_1 = AD = 2\)\(M\) 在平面 \(BA_1 C_1\) 上,求 \(\overrightarrow{MA} \cdot \overrightarrow{MC}\) 的最小值。

首先要知道,正方体是适合建系的。于是以下图方式建系:

img

接着来写平面 \(BA_1 C_1\) 的方程。设 \(BA_1 C_1: ax + by + cz = 1\),分别代入 \(B, A_1, C_1\) 的坐标,得 \(BA_1 C_1: x - y + z = 2\)。于是 \(x_M - y_M + z_M = 2\)

然后写出 \(\overrightarrow{MA} \cdot \overrightarrow{MC} = x_M^2 + y_M^2 + z_M^2 - 2x_M - 2y_M\)。到这里可以配方 + 均值不等式:

\[\begin{aligned} \overrightarrow{MA} \cdot \overrightarrow{MC} &= (x_M - 1)^2 + (y_M - 1)^2 + z_M^2 - 2 \\ &= (x_M - 1)^2 + (1 - y_M)^2 + z_M^2 - 2 \\ &\ge 3 \left( \dfrac{x_M - y_M + z_M}{3} \right)^2 - 2 \\ &= -\dfrac{2}{3} \end{aligned} \]

当然到这里也可以求导。但是你不能直接求偏导,这样求出来的极值不一定满足约束。你需要先把约束用掉(此处是用这个约束消元),然后再求导。或者可以大力 Lagrange 乘数法。

#31

\(O\) 为原点,矩形 \(OABC\) 的三个顶点 \(A, B, C\) 均在椭圆 \(\dfrac{x^2}{9} + y^2 = 1\) 上,求矩形 \(OABC\) 的面积 \(S\)

分享一个神仙做法。

我们把椭圆仿射变换成单位圆。具体的,令 \(x\) 坐标乘 \(\dfrac{1}{3}\)。可以证明,\(S\) 也会乘 \(\dfrac{1}{3}\)。那么矩形 \(OABC\) 会变成平行四边形 \(OA'B'C'\),因为仿射变换不改变平行关系。

为什么 \(S\) 会乘 \(\dfrac{1}{3}\)

考虑 \(\triangle AOB\) 的面积 \(\dfrac{\overrightarrow{OA} \times \overrightarrow{OB}}{2} = \dfrac{|x_A y_B - x_B y_A|}{2}\)。发现 \(x_A, x_B\) 乘的 \(\dfrac{1}{3}\) 可以提出来,相当于面积乘了 \(\dfrac{1}{3}\)。把这个证明推广到多边形上:我们把多边形剖分成一个个三角形,每个三角形的面积乘了 \(\dfrac{1}{3}\),于是总面积就乘了 \(\dfrac{1}{3}\)

img

发现 \(OA' = OC' = 1\),所以 \(OA'B'C'\) 是棱形。于是我们需要知道 \(\angle OA'B'\)。发现 \(OA' = OB' = 1\),所以 \(\triangle OA'B'\) 是等边三角形,于是 \(\angle OA'B' = 60 ^\circ\)。那么 \(S_{OA'B'C'} = \dfrac{\sqrt{3}}{2}\),那么 \(S = 3S_{OA'B'C'} = \dfrac{3 \sqrt{3}}{2}\)

#32

棱长为 \(4\) 的正方体 \(ABCD - A_1 B_1 C_1 D_1\) 中,\(E \in AA_1\)\(A_1 E = 1\)\(F\) 在截面 \(A_1 BD\) 上,求 \(AF + FE\) 的最小值。

继续使用 #31 的起手式——建系。以下图方式建系:

img

然后写出截面 \(A_1 BD\) 的方程:\(x + y + z = 4\)

接下来,如果你尝试直接写出 \(AF + FE\),那会非常难受,因为你要处理两个大根式相加。但是,你有没有感觉 \(AF + FE\) 这种形式看着比较眼熟?没错,是将军饮马!我们把 \(A\) 关于 \(A_1 BD\) 对称得 \(A'\),则 \(A'E\) 就是最小值。

于是问题来到了求 \(A'\)。虽然我们不会点关于平面对称,但是我们会点关于点对称。这启示我们求 \(A\)\(A_1 BD\) 的投影。观察这个图,可以猜出投影是 \(\triangle A_1 BD\) 的中心 \(\left( \dfrac{x_{A_1} + x_B + x_D}{3}, \dfrac{y_{A_1} + y_B + y_D}{3}, \dfrac{z_{A_1} + z_B + z_D}{3} \right) = \left( \dfrac{4}{3}, \dfrac{4}{3}, \dfrac{4}{3} \right)\)。于是 \(A' = \left( \dfrac{8}{3}, \dfrac{8}{3}, \dfrac{8}{3} \right)\)

那么 \(AF + FE \ge A'E = \sqrt{\left( \dfrac{8}{3} \right)^2 + \left( \dfrac{8}{3} \right)^2 + \left( \dfrac{8}{3} - 3 \right)^2} = \dfrac{\sqrt{129}}{3}\)

#33

已知:

  • \(f(x) = \cos^4(x) + \sin^4(x) + a \sin(4x) - b\) 关于 \(\left( -\dfrac{\pi}{6}, 0 \right)\) 对称。
  • \(f(x) = m\)\([0, \pi]\) 上有 4 个零点 \(x_1, x_2, x_3, x_4\)

求:\(f^2 \left( \dfrac{x_1 + x_2 + x_3 + x_4}{4} \right)\)

一般这种题的 \(f\) 都有对称轴,但是我们还是要先化简一下。

我们选择降次,因为我们不知道高次的三角函数的图像,但知道高倍角的三角函数的图像。于是

\[\begin{aligned} f(x) &= \cos^4(x) + \sin^4(x) + a \sin(4x) - b \\ &= (\cos^2(x) + \sin^2(x))^2 - 2 \sin^2(x) \cos^2(x) + a \sin(4x) - b \\ &= 1 - \dfrac{1}{2} \sin^2(2x) + a \sin(4x) - b \\ &= \dfrac{1}{2} (\cos^2(2x) - 1) + a \sin(4x) + (1 - b) \\ &= \dfrac{1}{2} \left( \dfrac{1 + \cos(4x)}{2} - 1 \right) + a \sin(4x) + (1 - b) \\ &= \dfrac{\cos(4x) - 1}{4} + a \sin(4x) + (1 - b) \\ &= \dfrac{1}{4} \cos(4x) + a \sin(4x) + \left( \dfrac{3}{4} - b \right) \\ &= \dfrac{\sqrt{1 + 16a^2}}{4} \sin(4x + y) + \left( \dfrac{3}{4} - b \right) \end{aligned} \]

因为 \(f\) 关于 \(\left( -\dfrac{\pi}{6}, 0 \right)\) 对称,所以 \(b = \dfrac{3}{4}\)。代入 \(\left( -\dfrac{\pi}{6}, 0 \right)\)\(f\) 中,得到 \(\sin \left( y - \dfrac{2 \pi}{3} \right) = 0\),于是 \(y = \dfrac{2 \pi}{3}\),那么 \(\dfrac{1}{\sqrt{1 + 16a^2}} = \sin \left( \dfrac{2 \pi}{3} \right) = \dfrac{\sqrt{3}}{2}\),那么 \(\dfrac{\sqrt{1 + 16a^2}}{4} = \dfrac{1}{2 \sqrt{3}}\)。于是

\[f(x) = \dfrac{1}{2 \sqrt{3}} \sin \left( 4x + \dfrac{2 \pi}{3} \right) \]

那么 \(f\) 关于 \(x = \dfrac{5 \pi}{24}\) 对称。这个对称轴太靠边了,很容易错,所以我们选一个靠中间的 \(x = \dfrac{11 \pi}{24}\)。于是 \(f^2 \left( \dfrac{x_1 + x_2 + x_3 + x_4}{4} \right) = f^2 \left( \dfrac{11 \pi}{24} \right) = \dfrac{1}{12}\)

#34

已知:

  • \(x, y\) 轴均切 \(\odot P\)
  • \(P\) 在椭圆 \(\Omega: \dfrac{x^2}{a^2} + \dfrac{y^2}{b^2} = 1\)\(a > b > 0\))内。
  • \(\odot P\)\(\Omega\)\(Q = (8, 9)\)

求:\(\Omega\) 的焦距。

首先把 \(\odot P\) 写出来:\((x - r)^2 + (y - r)^2 = r^2\)。把 \(Q\) 的坐标代入,得到 \(r = 5\)。另一根不符合第 2 个条件,被舍去。于是 \(P = (5, 5)\)

这题的关键是注意到 \(\odot P\)\(Q\) 的切线的斜率与 \(\Omega\) 的相同。

\(\Omega\)\(Q\) 的切线是容易写出的:\(\dfrac{8x}{a^2} + \dfrac{9y}{b^2} = 1\),于是斜率为 \(-\dfrac{8b^2}{9a^2}\)\(\odot P\)\(Q\) 的切线的斜率也容易写出:\(-\dfrac{8 - 5}{9 - 5} = -\dfrac{3}{4}\)

于是得到 \(32b^2 = 27a^2 = k\)。把 \(a^2 = \dfrac{k}{27}, b^2 = \dfrac{k}{32}\)\(Q\) 代入 \(\Omega\),得 \(k = 4320\)。那么焦距为 \(2 \sqrt{a^2 - b^2} = 10\)

#35

给定如下的一棵树,你需要用多次操作把这棵树删空。定义一次操作为:删去度数为 \(1\) 的一个点。你需要求出删空这棵树的方案数。

img

什么 OI 题。这题其实是换根 DP 板子,但我场上没切出来。

发现操作和拓扑排序很像,但我们是无向边,没法拓扑排序。但是你发现,如果钦定最后一个删去的点,那就可以给边定向,使得做操作等价于拓扑排序。假设 \(F\) 是最后删去的点,那么你不可能先删 \(C\),后删 \(B\),所以把 \(BC\) 边定向为 \(C \to B\)。于是你钦定最后删去的点 \(u\) 后,可以把整个图变成以 \(u\) 为根的内向树[1]

这时有熟知结论。但是我虽然去了 BJ 营还是忘了这个结论。\(f(u)\) 为:最后删去的点是 \(u\) 时的方案数,那么

\[f(u) = \dfrac{n!}{\prod_v s_v!} \]

其中 \(s_v\) 为以 \(u\) 为根时,以 \(v\) 为根的子树的大小。那么我们要求的答案就是 \(\sum_u f(u)\)

接着来换根 DP。首先要算出 \(f(A)\),设 \(S_u\) 为:以 \(A\) 为根的子树的大小。以 \(A\) 为根,推一下可以发现,\(f(v) = \dfrac{(n - S(v)) \cdot f(u)}{S(v)}\),其中:\(v\)\(u\) 的儿子,\(n = 8\) 为树的大小。

于是手算一下 DP 即可,算出来答案是 \(392\)

#36

已知:

  • \(F_1, F_2\) 为椭圆 \(\Omega\) 的焦点。
  • \(P \in \Omega\)
  • \(O\)\(\triangle PF_1 F_2\) 外心。
  • \(\overrightarrow{PO} \cdot \overrightarrow{F_1 F_2} = 2 \overrightarrow{PF_1} \cdot \overrightarrow{PF_2}\)

求:\(\Omega\) 的离心率的最小值。

难点在于发现 \(O\)\(y\) 轴上,因为 \(O\) 一定在 \(F_1 F_2\) 的中垂线上,而 \(F_1 F_2\) 的中垂线是 \(y\) 轴。

Solution 1

正常我们遇到这种题会建系然后开算。

img

\(MF_1 = MF_2 = f\)。那么 \(\overrightarrow{PO} \cdot \overrightarrow{F_1 F_2} = 2 \overrightarrow{PF_1} \cdot \overrightarrow{PF_2}\) 等价于

\[\begin{align} -x_P f = (x_P - f)(x_P + f) + y_P^2 = x_P^2 + y_P^2 - f^2 \end{align} \]

注意到这个式子和 \(O\) 没有任何关系。

接着搞 \(\Omega\) 的离心率:

\[\begin{aligned} e &= \dfrac{2f}{PF_1 + PF_2} \\ &= \dfrac{2f}{\sqrt{(x_P + f)^2 + y_P^2} + \sqrt{(x_P - f)^2 + y_P^2}} \end{aligned} \]

感觉可以消去 \(y_P\)。由 \((20)\)

\[y_P^2 = f^2 - x_P f - x_P^2 \]

于是

\[\begin{aligned} e &= \dfrac{2f}{\sqrt{2f^2 + x_P f} + \sqrt{2f^2 - 3x_P f}} \\ &= \dfrac{2}{\sqrt{2 + \dfrac{x_P}{f}} + \sqrt{2 - \dfrac{3x_P}{f}}} \end{aligned} \]

\(\dfrac{x_P}{f} = -\dfrac{4}{3}\) 时取到最小值 \(\dfrac{\sqrt{6}}{4}\)

Solution 2

另一种做法不需要建系,其实也挺有道理。

发现 \(M\) 很好,因为它是 \(F_1 F_2\) 的中点,且 \(OM \perp F_1 F_2\)。于是把所有向量都用 \(M\) 表示:

\[\begin{aligned} \overrightarrow{PO} \cdot \overrightarrow{F_1 F_2} = 2 \overrightarrow{PF_1} \cdot \overrightarrow{PF_2} &\iff \left( \overrightarrow{PM} + \overrightarrow{MO} \right) \cdot \overrightarrow{F_1 F_2} = 2 \left( \overrightarrow{PM} + \overrightarrow{MF_1} \right) \left( \overrightarrow{PM} + \overrightarrow{MF_2} \right) \\ &\iff \overrightarrow{PM} \cdot \overrightarrow{F_1 F_2} = 2PM^2 + 2 \overrightarrow{MF_1} \cdot \overrightarrow{MF_2} \\ &\iff \dfrac{1}{2} \left( \overrightarrow{PF_2} + \overrightarrow{PF_1} \right) \left( \overrightarrow{PF_2} - \overrightarrow{PF_1} \right) = 2PM^2 - 2MF_1^2 \\ &\iff PF_2^2 - PF_1^2 = 4PM^2 - 4MF_1^2 \end{aligned} \]

\(PF_1 = u, PF_2 = v, MF_1 = f\),则 \(u^2 - v^2 = 4(PM^2 - f^2)\)。由中线长公式,\(2PM^2 = PF_1^2 + PF_2^2 - \dfrac{F_1 F_2^2}{2}\),那么 \(u^2 - v^2 = 2u^2 + 2v^2 - 2f^2\),得到 \(f^2 = \dfrac{u^2 + 3v^2}{2}\)

那么 \(e^2 = \dfrac{f^2}{(u + v)^2} = \dfrac{u^2 + 3v^2}{2(u + v)^2}\)。而由 Cauchy 不等式,\(\left( 1 + \dfrac{1}{3} \right) (u^2 + 3v^2) \ge (u + v)^2\),那么 \(e^2 = \dfrac{\frac{4}{3} (u^2 + 3v^2)}{\frac{8}{3} (u + v)^2} \ge \dfrac{3}{8}\),于是 \(e \ge \dfrac{\sqrt{6}}{4}\)

#37

已知:

  • 正四面体 \(ABCD\) 的各棱长均为 \(2\)
  • \(P \in AB, Q \in AC\)
  • \(AP + AQ = 2\)
  • \(M\) 平分 \(AD\)
  • \(MH\)\(\triangle MPQ\) 的高。

求:\(MH\) 的最小值。

介绍一个场上的思路。

发现 \(H\) 在平面 \(ABC\) 上,所以 \(MH\) 实际上就是 \(M\) 向平面 \(ABC\) 上的一个点连线。于是发现 \(MH\) 一定不小于 \(M\) 到平面 \(ABC\) 的距离。作 \(MH'\) 垂直于平面 \(ABC\)\(H'\),则 \(MH \ge MH'\)

img

则我们只需证明存在 \(P, Q\) 使得 \(H' \in PQ\)

那就大力建系。发现我们甚至不需要建立体坐标系,只用建平面坐标系即可,因为我们关心的东西都在平面 \(ABC\) 上。这里有一个技巧:把 \(A\) 视为原点,这样 \(AB\)\(AC\) 直线的方程都很简单。

img

容易发现 \(AB: y = \sqrt{3} x, AC: y = -\sqrt{3} x, AE = \dfrac{2 \sqrt{3}}{3}, H' = \left( 0, -\dfrac{\sqrt{3}}{3} \right)\)。于是设 \(P = (p, \sqrt{3} p)\),则 \(Q = (p + 1, -\sqrt{3} (p + 1))\)。那么 \(H' \in PQ\) 相当于

\[k_{PH'} = k_{QH'} \iff \dfrac{\frac{\sqrt{3}}{3} + \sqrt{3} p}{p} = \dfrac{\frac{\sqrt{3}}{3} - \sqrt{3} (p + 1)}{p + 1} \]

解得 \(p = \dfrac{-3 \pm \sqrt{3}}{6}\),检验发现 \(p = -\dfrac{3 + \sqrt{3}}{6}\) 满足条件。于是存在 \(P, Q\) 使得 \(H' \in PQ\)

那么 \(MH \ge MH' = \dfrac{DE}{2} = \dfrac{\sqrt{AD^2 - AE^2}}{2} = \dfrac{\sqrt{6}}{3}\),可以取等。

#38

\(f(x) = x^4 + x^3 + x^2 + x + 1\),求 \(f(x^5)\) 除以 \(f(x)\) 的余数。

Solution 1

标准做法是设 \(f(x^5) = f(x) \cdot q(x) + r(x)\),容易发现 \(r\) 是一个 \(\le 3\) 次多项式。我们通过代入 \(f\) 的零点来让 \(f(x) \cdot q(x)\) “消失”,从而得到 \(r\) 的一些点,插值出 \(r\)

发现 \(f(x) = \dfrac{1 - x^5}{1 - x}\),那么只需 \(x^5 = 1\)\(x \neq 1\) 即可让 \(f(x) = 0\),解得 \(x_k = \mathrm{e}^{2 \pi \mathrm{i} k / 5}\),其中 \(k = 1, 2, 3, 4\)

发现 \(x_k^5 = 1\),那么 \(r(x_1) = r(x_2) = r(x_3) = r(x_4) = f(1) = 5\)。这说明 \(r - 5\)\(4\) 个根,但是 \(\deg(r - 5) \le 3\),矛盾!于是 \(r - 5 = 0 \iff r = 5\)

Solution 2

实际上这题可以被秒掉。

发现 \((x - 1) \cdot f(x) = x^5 - 1\),那么 \(f(x) \mid x^5 - 1\),即 \(x^5 \equiv 1 \pmod{f(x)}\)

\(f(x^5) = x^{20} + x^{15} + x^{10} + x^5 + 1\),而 \(x^{20} = (x^5)^4 \equiv 1^4 = 1 \pmod{f(x)}\),其他项同理。于是 \(f(x^5) \equiv 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 5 \pmod{f(x)}\)

Solution 2 显然更简单,但更难想。作为一个考场上大概率想不到 Solution 2 的人,自然要考虑:有没有 Solution 2 可行但 Solution 1 不可行的情况?

有的。Solution 1 实际上依赖于可以找到足够的零点来列方程插值,如果遇到重根方程就会不够,需要利用重根的性质[2] 补足方程,很难算。而且有的多项式的零点无法用根式写出[3],只能带着根计算,难以化简。

#39

已知:

  • \(\odot ABCD = \odot O\)
  • \(AC \neq BD\)
  • \(AC \cap BD = E\)
  • \(P\) 在凸四边形 \(ABCD\) 内部。
  • \(\angle PAB + \angle PCB = \angle PBC + \angle PDC = 90 ^\circ\)

证明:\(O, P, E\) 共线。

img

Proof 1

看到圆周角的角度关系,建议找到对应的圆弧。设 \(AP \cap \odot O = Y_1, BP \cap \odot O = Y_2, CP \cap \odot O = X_1, DP \cap \odot O = X_2\)

img

导弧可以发现 \(O \in X_1 Y_1, O \in X_2 Y_2\)厉害吧。

观察图,发现 \(O, P, E\) 均为很多线段的交点,考虑 Pascal 定理。分析相交关系:\(P = AY_1 \cap BY_2 \cap CX_1 \cap DX_2, O = X_1 Y_1 \cap X_2 Y_2, E = AC \cap BD\)。发现如果一次 Pascal 定理即可达成,那么需要选择 8 个点。但 Pascal 一次只能选 6 个点,所以不可能。

那么考虑选一个辅助点 \(Q\) 帮助证明。具体的,我们证明 \(O, P, Q\)\(E, P, Q\) 分别共线。

但是很难直接看出 \(Q\) 的位置,所以我们先硬着头皮证下去。先证明 \(O, P, Q\) 共线。因为 \(O\) 只有 2 条线相交,所以六边形一定是 \(X_1 Y_1 \_\_ X_2 Y_2 \_\_\)\(X_1 Y_1 \_\_ Y_2 X_2 \_\_\)。对于第 1 种情况,\(\_\_ X_2 \cap \_\_ X_1 = P\),那么六边形是 \(X_1 Y_1 D X_2 Y_2 C\)。同理,\(E, P, Q\) 共线就对 \(ACY_2 BDY_1\) 使用 Pascal 定理证明。于是 \(Q = Y_1 D \cap Y_2 C\)\(\square\)

Proof 2

注意到 \(EA \cdot EC = EB \cdot ED\)。发现 \(EA \cdot EC\) 不一定是 \(\odot O\) 的圆幂,还可以是 \(\odot APC\) 的。这是一种眼光。 于是得到 \(E\)\(\odot APC, \odot BPD\) 的根轴上。而 \(P\) 是这 2 个圆的公共点,自然也在根轴上。那么只需证 \(O\) 在根轴上。

导成圆幂,那么只需证 \(O\) 到两圆的圆幂相等。如果你注意力比较好,可以发现 \(OA\)\(\odot APC\)\(OD\)\(\odot BPD\)。为什么?发现 \(\angle ACX_1 = \angle AY_1 O = \angle Y_1 AO\),因为 \(AO = Y_1 O\),由弦切角定理得证。那么 \(O\) 到两圆的半径分别为 \(OA^2\)\(OD^2\),显然相等。

#40

已知:

  • \(a_1, a_2, \cdots, a_n > 0\)
  • \(\sum a_i < 1\)

证明:

\[\dfrac{\left( \prod a_i \right) \left( 1 - \sum a_i \right)}{\left( \sum a_i \right) \prod (1 - a_i)} \le \dfrac{1}{n^{n + 1}} \]

考虑把 \(a_i\)\(1 - a_i\) 配成一对,\(\sum a_i\)\(1 - \sum a_i\) 配成一对。设 \(\sum a_i = S\),那么只需证

\[\dfrac{1 - S}{S} \prod \dfrac{a_i}{1 - a_i} \le \dfrac{1}{n^{n + 1}} \]

我们想用 Jensen 不等式。但是式子里是乘积形式,所以我们两边取 \(\ln\)。于是考虑函数 \(\ln \left( \dfrac{x}{1 - x} \right)\) 的凹凸性,发现它是凹函数。那么

\[\sum \ln \left( \dfrac{a_i}{1 - a_i} \right) \le n \ln \left( \dfrac{S / n}{1 - S / n} \right) \]

那么只需证

\[\dfrac{1 - S}{S} \left( \dfrac{S / n}{1 - S / n} \right)^n \le \dfrac{1}{n^{n + 1}} \]

我们求 \(f(x) = \dfrac{1 - nx}{nx} \left( \dfrac{x}{1 - x} \right)^n\) 的最大值(此处 \(x\) 相当于 \(S / n\))。求导可得 \(x = \dfrac{1}{n + 1}\) 时为最大值,算出来即可。

#41

已知:

  • \(PE, PF\)\(\odot O\)\(E, F\)
  • \(AB\)\(\odot O\) 的直径。
  • \(PB \cap \odot O = C\)
  • \(AF \cap BE = D\)

证明:\(\angle PCD = \angle PCE\)

img

我的思路比较清奇。

\(AE \cap BC = X, AB \cap CD = Y\)。发现 \(\angle BCE = \angle BAE\),那么只需证 \(\angle BCD = \angle PAE\),那么只需证 \(\odot XYAC\)。注意到 \(\angle ACB = 90 ^\circ\),那么只需证 \(XY \perp AC\)

注意到 \(XY, BE, AC\) 均为根轴,所以考虑根心定理,那么考虑证明 \(XY, BE, AC\) 共点。发现如果证出来了,那么 \(X\) 为垂心,就有 \(XY \perp AC\)。于是我觉得我做的非常对。

考虑 Ceva 定理,那么只需证

\[\dfrac{\sin(\angle BXY)}{\sin(\angle AXY)} \cdot \dfrac{\sin(\angle ABE)}{\cancel{\sin(\angle XBE)}} \cdot \dfrac{\cancel{\sin(\angle XAC)}}{\sin(\angle BAC)} = 1 \]

\(\triangle AXB\) 中使用分角定理,得 \(\dfrac{\sin(\angle BXY)}{\sin(\angle AXY)} = \dfrac{AX \cdot BY}{AY \cdot BX}\)。而 \(\dfrac{\sin(\angle ABE)}{\sin(\angle BAC)}\) 可以直接正弦定理变成 \(\dfrac{AE}{BC}\)。继续搞 \(\dfrac{AX}{BX}\),利用 \(\triangle BEX \sim \triangle ACX\),得到 \(\dfrac{AX}{BX} = \dfrac{AC}{BE}\)

全部代入,那么只需证

\[\dfrac{BY}{AY} \cdot \dfrac{AC}{BE} \cdot \dfrac{AE}{BC} = 1 \]

发现现在只有 \(D\) 没唱过戏了,于是要搞一个和 \(D\) 有关的转化。在 \(\triangle ABC\) 中使用分角定理,得 \(\dfrac{BY}{AY} = \dfrac{BC \sin(\angle BCD)}{AC \sin(\angle ACD)}\)。那么只需证

\[\dfrac{\sin(\angle BCD)}{\sin(\angle ACD)} = \dfrac{BE}{AE} \]

\(\triangle ACD\)\(\triangle BCD\) 使用正弦定理(它们有公共边 \(CD\)),得 \(\dfrac{\sin(\angle BCD)}{\sin(\angle ACD)} = \dfrac{BD}{AD} \cdot \dfrac{\sin(\angle CBD)}{\sin(\angle CAD)} = \dfrac{\sin(\angle CBE)}{\sin(\angle CAF)} = \dfrac{BD}{AD} \cdot \dfrac{CE}{CF}\)。而由 \(\triangle BDF \sim \triangle ADE\),得 \(\dfrac{BD}{AD} = \dfrac{BF}{AE}\)

全部代入,那么只需证 \(BF \cdot CE = BE \cdot CF\),为经典结论。\(\square\)

当时做的时候做到 \(\dfrac{BY}{AY} \cdot \dfrac{AC}{BE} \cdot \dfrac{AE}{BC} = 1\) 卡住了,没想到这样用分角定理。当时意识到了要往 \(D\) 上导,但一直想在 \(\triangle ABD\) 中用分角定理(这样比较直接),没想到反方向也可以起到同样的效果。

#42

对于 \(x_1, x_2, \cdots, x_n > 0\),设 \(A_n = \dfrac{1}{n} \sum x_i, G_n = \left( \prod x_i \right)^{1 / n}\),证明:\(A_n \ge G_n\)

介绍一种归纳证明。

归纳起点:\(n = 2\)

易证。 只需证 \(\dfrac{x_1 + x_2}{2} \ge \sqrt{x_1 x_2}\)。易知 \(\dfrac{x_1 + x_2}{2} - \sqrt{x_1 x_2} = \dfrac{x_1 - 2 \sqrt{x_1 x_2} + x_2}{2} = \dfrac{(\sqrt{x_1} - \sqrt{x_2})^2}{2} \ge 0\)

简单情况:\(n = 3\)

归纳法,一定要考虑简单情况。即使不用归纳法,也要考虑简单情况。

我们需证 \(x_1 + x_2 + x_3 \ge 3(x_1 x_2 x_3)^{1 / 3}\)。发现这比较困难,但是 3 项不行,4 项就可以拆成 2 个 \(n = 2\) 的情况。那添加哪一项呢?添加 \(x_1, x_2, x_3\) 都不行,因为它不对称。发现添加 \(A_3\) 是最合适的。

于是 \(x_1 + x_2 \ge 2 (x_1 x_2)^{1 / 2}, x_3 + A_3 \ge 2 (x_3 A_3)^{1 / 2}\)。两式相加:\(x_1 + x_2 + x_3 + A_3 \ge 2 (x_1 x_2)^{1 / 2} + 2 (x_3 A_3)^{1 / 2} \ge 4 (x_1 x_2 x_3 A_3)^{1 / 4}\),于是得 \(A_3 \ge (G_3^3 A_3)^{1 / 4}\),即 \(A_3^3 \ge G_3^3\)

推广:\(n = n_0\)\(n = n_0 + 1\)

发现 \(n = 3\) 的关键就是 \(x_1 + x_2\) 产生的 \((x_1 x_2)^{1 / 2}\)\(x_3 + A_3\) 产生的 \((x_3 A_3)^{1 / 2}\) 次数相同。于是我们在这里也要保持它们次数相同。

于是我们加 \(n_0 - 1\)\(A_{n_0 + 1}\)。于是 \(\sum_{i \le n_0} x_i \ge n_0 \left( \prod_{i \le n_0} x_i \right)^{1 / n_0}, x_{n_0 + 1} + (n_0 - 1) A_{n_0 + 1} \ge n_0 (x_{n_0 + 1} A_{n_0 + 1}^{n_0 - 1})^{1 / n_0}\)。两式相加:\(\sum x_i + (n_0 - 1) A_{n_0 + 1} \ge n_0 \left( \prod_{i \le n_0} x_i \right)^{1 / n_0} + n_0 (x_{n_0 + 1} A_{n_0 + 1}^{n_0 - 1})^{1 / n_0} \ge 2n_0 \left( A_{n_0 + 1}^{n_0 - 1} \prod x_i \right)^{\frac{1}{2n_0}}\),那么有 \(A_{n_0 + 1} \ge (A_{n_0 + 1}^{n_0 - 1} G_{n_0 + 1}^{n_0 + 1})^{\frac{1}{2n_0}}\),即 \(A_{n_0 + 1}^{n_0 + 1} \ge G_{n_0 + 1}^{n_0 + 1}\)\(\square\)

#43

已知 \(a, b, c > 0\),证明:

\[\sqrt{abc} (\sqrt{a} + \sqrt{b} + \sqrt{c}) + (a + b + c)^2 \ge 4 \sqrt{3} \sqrt{abc(a + b + c)} \]

我们要树立级别思想,用高级别的消去低级别的。这里左边的级别很高,因为它是和式;右边的级别较低,因为它是乘积。仔细看右边,发现根号里面掺了一个较高级别的 \(a + b + c\),所以我们要集中力量把它先解决,剩下的就轻松了。

发现对 \((a + b + c)^2\) 使用均值不等式就可以出一个 \(\sqrt{a + b + c}\),为了让它好和右边消,所以把左边整个搞成乘积。考虑取等条件:\(a = b = c = 1\),代入得 \(3 + 9 \ge 12\),发现此时 \((a + b + c)^2 = 3 \sqrt{abc} (\sqrt{a} + \sqrt{b} + \sqrt{c})\),所以把 \((a + b + c)^2\) 拆成 3 份,然后整体使用均值不等式。那么只需证

\[\dfrac{(abc)^{1 / 8} (\sqrt{a} + \sqrt{b} + \sqrt{c})^{1 / 4} (a + b + c)^{3 / 2}}{3^{3 / 4}} \ge (3abc)^{1 / 2} (a + b + c)^{1 / 2} \]

两边可以消去 \((a + b + c)^{1 / 2}\),这样就解决了难搞的。即证

\[\dfrac{(abc)^{1 / 8} (\sqrt{a} + \sqrt{b} + \sqrt{c})^{1 / 4} (a + b + c)}{3^{3 / 4}} \ge (3abc)^{1 / 2} \]

继续消东西,那么只需证

\[\begin{aligned} (\sqrt{a} + \sqrt{b} + \sqrt{c})^2 (a + b + c)^8 \ge 3^{10} (abc)^3 &\iff (\sqrt{a} + \sqrt{b} + \sqrt{c})^2 \cdot 3^8 (abc)^{8 / 3} \ge 3^{10} (abc)^3 \\ &\iff (\sqrt{a} + \sqrt{b} + \sqrt{c})^2 \ge 9(abc)^{1 / 3} \\ \end{aligned} \]

\(\mathrm{LHS}\) 使用均值不等式即证。\(\square\)

#44

已知:

  • \(a, b, c > 0\)
  • \(abc = 1\)
  • 整数 \(k \ge 2\)

证明:

\[\sum \dfrac{a^k}{a + b} \ge \dfrac{3}{2} \]

不会啊!那就先做一个简单情况,再推广。

\(k = 2\)

即证

\[\sum \dfrac{a^2}{a + b} \ge \dfrac{3}{2} \]

发现可以给 \(\dfrac{a^2}{a + b}\) 配一个 \(a + b\),这样用均值不等式后分母就消了。那么只需证

\[2 \sum a \ge \dfrac{3}{2} + 2 \sum a \]

这个显然不对。但继续注意到我们可以给 \(a + b\) 配一个常数 \(\lambda\) 变成 \(\lambda (a + b)\)其实就是待定系数法。因为我们用的是均值不等式,结合取等条件 \(a = b = c = 1\),那么在 \(a = b = 1\)\(\dfrac{a^2}{a + b} = \lambda (a + b)\),即 \(\dfrac{1}{2} = 2 \lambda \implies \lambda = \dfrac{1}{4}\)

那么只需证

\[\begin{aligned} \sum a \ge \dfrac{3}{2} + \dfrac{1}{2} \sum a &\iff \sum a \ge 3 \\ &\iff 3(abc)^{1 / 3} \ge 3 \\ &\iff 3 \ge 3 \end{aligned} \]

\(\square\)

\(k > 2\)

\(k = 2\) 时,我们局部放缩后 \(a\) 变成了 1 次。在这里我们希望延续这个传统,那么我们需要 \(k\) 元均值不等式来降次。首先还是要配一个 \(\lambda_1 (a + b)\) 来去分母,剩下的就用常数 \(\lambda_2\)。继续考虑取等,得到 \(\dfrac{1}{2} = 2 \lambda_1 = \lambda_2\),得到 \(\lambda_1 = \dfrac{1}{4}, \lambda_2 = \dfrac{1}{2}\)。于是只需证

\[\begin{aligned} \sum \left( \dfrac{a^k}{a + b} + \dfrac{a + b}{4} + \dfrac{1}{2} (k - 2) \right) \ge \dfrac{3}{2} + \sum \left( \dfrac{a + b}{4} + \dfrac{1}{2} (k - 2) \right) &\iff \sum k \cdot \dfrac{a}{2} \ge \dfrac{3}{2} (k - 1) + \dfrac{1}{2} \sum a \\ &\iff (k - 1) \sum a \ge 3(k - 1) \end{aligned} \]

\(k = 2\) 情况中推出的 \(\sum a \ge 3\) 得证。\(\square\)

#45

已知:

  • \(a, d \ge 0\)
  • \(b, c > 0\)
  • \(b + c \ge a + d\)

求:\(S = \dfrac{b}{c + d} + \dfrac{c}{a + b}\) 的最小值。

取等条件

首先试 \(a = b = c = d\):此时 \(S = 1\)

注意到 \(b, c\) 不能为 \(0\),但 \(a, d\) 可以为 \(0\),所以要考虑让 \(a, d\)\(0\)

\(a = d = 0\) 时:\(S = \dfrac{b}{c} + \dfrac{c}{b} \ge 2\)

\(a = 0\) 时:\(S = \dfrac{b}{c + d} + \dfrac{c}{b}\)。继续消元,发现有 \(b + c \ge d\) 这个条件。猜测它取等,于是 \(S = \dfrac{b}{b + 2c} + \dfrac{c}{b} = \dfrac{b}{b + 2c} + \dfrac{c + \frac{1}{2} b}{b} - \dfrac{1}{2} \ge \sqrt{2} - \dfrac{1}{2}\)

显然 \(a = 0\) 时的值最小,所以我们认定这个为取等条件。

证明

我们只需证 \(S \ge \sqrt{2} - \dfrac{1}{2}\)

考虑分析取等条件时我们做的操作。

  1. 我们给 \(\dfrac{c}{b}\) 加上了 \(\dfrac{1}{2}\),所以在 \(S\) 里我们也给 \(\dfrac{c}{a + b}\)\(\dfrac{1}{2}\)。那么只需证 \(\dfrac{b}{c + d} + \dfrac{c}{a + b} + \dfrac{1}{2} \ge \sqrt{2}\)
  2. 我们把 \(\dfrac{c + \frac{1}{2} b}{b}\)\(\dfrac{b}{b + 2c}\) 用均值不等式,所以对于 \(S\) 我们也期望 \(\dfrac{c}{a + b} + \dfrac{1}{2}\) 能和 \(\dfrac{b}{c + d}\) 用均值不等式。

于是我们只需证

\[\begin{align} \dfrac{c}{a + b} + \dfrac{1}{2} \ge \dfrac{c + d}{2b} \end{align} \]

(这里的 \(2b\) 是因为取等条件。)

去分母 + 化简得 \(b(b + c) + ab \ge ac + ad + bd\)。利用 \(b + c \ge a + d\) 放缩 + 化简得 \(2b \ge c + d\)。到这里不会做了。

从对称性的角度思考,我们其实还可以尝试证明

\[\begin{align} \dfrac{b}{c + d} + \dfrac{1}{2} \ge \dfrac{a + b}{2c} \end{align} \]

类似地化简成 \(2c \ge a + b\)。又不会做了。

但是注意到两式相加得 \(2b + 2c \ge a + b + c + d\),即 \(b + c \ge a + d\)。这说明 \(2b \ge c + d\)\(2c \ge a + b\) 至少有一个成立。于是 \((21)\)\((22)\) 至少有一个成立。\(\square\)

这里的关键一个是仔细分析找到取等条件的过程,另一个就是发现 \((21)\)\((22)\) 是或的关系,不是其中一个一定成立的关系。

#46

已知:

  • \(a, b, c > 0\)

证明:

\[\sum \dfrac{(2a + b + c)^2}{2a^2 + (b + c)^2} \le 8 \]

显然在 \(a = b = c\) 时取等。

注意到它齐次,所以不妨设 \(a + b + c = 1\)。那么只需证

\[\sum \dfrac{(1 + a)^2}{2a^2 + (1 - a)^2} \le 8 \]

这时可以切线放缩,但实际上没有必要。继续注意到 \(2a^2 + (1 - a)^2\)\(a = \dfrac{1}{3}\) 时取到最小值,恰好为取等条件。所以直接把 \(a = \dfrac{1}{3}\) 代入分母即可。

但是此时分子还是二次,非常不好。于是我们发现了主要矛盾:分子的二次的等级高于 \(\mathrm{RHS}\) 的一次(因为 \(a + b + c = 8\),所以是一次),所以如果分子不降次那么不可能证出来。但是降次是容易的,分离常数即可。于是我们先分离常数,再代入 \(a = \dfrac{1}{3}\) 即可。

#47

已知:

  • \(a, b, c > 0\)

证明:

\[2 \sqrt{\sum ab} \le \sqrt{3} \sqrt[3]{\prod (a + b)} \]

这题是等级思想的不错的练习题。

显然 \(a = b = c = 1\) 时取等。

首先用 spq 法让式子好看一点,那么只需证 \(2 \sqrt{q} \le \sqrt{3} \sqrt[3]{sq - p}\),即 \(64 q^3 \le 27 (sq - p)^2\),即 \(27s^2 q^2 + 27p^2 \ge 64q^3 + 54spq\)

我们应当优先把 \(\mathrm{RHS}\) 等级高的消去,消的时候要用 \(\mathrm{LHS}\) 等级尽量低的消,这样才不会放过头。此处要先消 \(64q^3\),发现 \(27p^2\) 根本消不了,所以用 \(27s^2 q^2\)。利用 \(s^2 \ge 3q\),我们有 \(\dfrac{64}{3} s^2 q^2 \ge 64 q^3\)

消去后我们只需证 \(\dfrac{17}{3} s^2 q^2 + 27p^2 \ge 54spq\)。到这里我考虑了一下配方,但它实际上不太能做。比较快速的做法是:利用 \(q^2 \ge 3sp\)\(s^3 + 9p \ge 4sq\)(Schur 不等式),我们只需证 \(17s^3 p + 27p^2 \ge 54spq \iff s^2 \ge 3q\),显然成立。\(\square\)

#48

已知:

  • \(a, b, c > 0\)
  • \(abc = 1\)

证明:

\[a + b + c \ge \sqrt{\dfrac{1}{3} (a + 2)(b + 2)(c + 2)} \]

常规做法是平方后 spq 法。但我在赛时想到了一个与众不同的做法,只可惜当时以为它是错的,没有做下去。

考虑取等条件:\(a = b = c = 1\)。我把它代入 \(\mathrm{RHS}\),发现 \(\mathrm{RHS} = \sqrt{\dfrac{1}{3} \cdot 3 \cdot 3 \cdot 3} = \sqrt{\left( \dfrac{1}{3} \cdot 3 \cdot 3 \right) \cdot 3}\)

于是我把 \(\dfrac{1}{3} (a + 2)(b + 2)\)\(c + 2\) 看作两个整体,对 \(\mathrm{RHS}\) 使用均值不等式。那么

\[\mathrm{RHS} \le \dfrac{\frac{1}{3} (a + 2)(b + 2) + (c + 2)}{2} = \dfrac{ab + 2a + 2b + 4}{6} + \dfrac{c + 2}{2} \]

当时我发现这一看就不对,因为 \(\mathrm{RHS}\) 是平方量级的,而 \(\mathrm{LHS}\) 是线性的。于是我放弃了这个做法。但是这个做法能做的原因就在于 \(abc = 1\),在这个条件下,不可能的事情会变得可能。

我们期望把最难受的 \(ab\) 降成一次。结合取等条件,我们发现 \((a - 1)(b - 1) = ab - a - b + 1\)。再结合 \(abc = 1\) 的条件,我们可以发现 \(a, b, c\) 必有两者在数轴上位于 \(1\) 的异侧(可以 \(= 1\)),所以不妨设 \(a, b\) 满足这个条件。那么 \((a - 1)(b - 1) = ab - a - b + 1 \le 0 \implies ab + 1 \le a + b\)。那么

\[\mathrm{RHS} \le \dfrac{a + b + c + 3}{2} \]

利用 \(3 = 3(abc)^{1 / 3} \le a + b + c\),得

\[\mathrm{RHS} \le a + b + c \]

\(\square\)

#49

已知:

  • \(f(x) = ax^2 + bx + c\)
  • \(\forall x \in [0, 1], |f(x)| \le 1\)

求:\(\max(|a| + |b| + |c|)\)

我们来猜取等条件。感觉上,\(|f(x)| \le 1\) 是需要在某些地方能取等的。于是我们把 \(f\) 撑满整个范围:

img

得到 \(a = 8, b = -8, c = 1\),那么猜测 \(|a| + |b| + |c| \le 17\)

现在来证明。我们要利用 \(|f(x)| \le 1\) 的条件,注意到 3 点可以确定 \(a, b, c\),而由于取等条件,我们选择 \(0, \dfrac{1}{2}, 1\),这样代入即可用上条件。于是

\[\begin{cases} f(0) = c, \\ f \left( \dfrac{1}{2} \right) = \dfrac{1}{4} a + \dfrac{1}{2} b + c, \\ f(1) = a + b + c \end{cases} \implies \begin{cases} a = 2f(0) - 4f \left( \dfrac{1}{2} \right) + 2f(1), \\ b = -3f(0) + 4f \left( \dfrac{1}{2} \right) - f(1), \\ c = f(0) \end{cases} \]

代入后反复使用三角不等式[4]

\[\begin{aligned} |a| + |b| + |c| &= \left| 2f(0) - 4f \left( \dfrac{1}{2} \right) + 2f(1) \right| + \left| -3f(0) + 4f \left( \dfrac{1}{2} \right) - f(1) \right| + |f(0)| \\ &\le |2f(0)| + \left| 4f \left( \dfrac{1}{2} \right) \right| + |2f(1)| + |3f(0)| + \left| 4f \left( \dfrac{1}{2} \right) \right| + |f(1)| + |f(0)| \\ &= 6|f(0)| + 8 \left| f \left( \dfrac{1}{2} \right) \right| + 3|f(1)| \\ &\le 6 + 8 + 3 \\ &= 17 \end{aligned} \]

\(\square\)

这里考虑插值,是为了利用 \(|f(x)| \le 1\)。因为考虑到这个条件在 \(0, \dfrac{1}{2}, 1\) 处取等,所以可以考虑利用这 3 个点插值。

#50

已知:

  • \(a, b, c > 0\)

证明:

\[\sum \dfrac{1}{a^3 + b^3 + abc} \le \dfrac{1}{abc} \]

这题的关键是猜测最后式子可以被化成 \(\sum \dfrac{a}{a + b + c} \le 1\)

往这个方向努力。发现 \(a^3, b^3, abc\) 中只有 \(abc\) 含有 \(c\),所以我们让 \(abc\) 贡献 \(+c\)\(a^3 + b^3\) 贡献 \(a + b\)。注意到 \(a + b \mid a^3 + b^3\),所以把 \(a^3 + b^3\) 因式分解成 \((a + b)(a^2 - ab + b^2)\)。结合 \(abc\),把它看作 \(ab \cdot c\),所以我们希望 \(a^3 + b^3\) 中也能出现 \(ab\)。于是利用 \(a^2 + b^2 \ge 2ab\) 得到 \(a^3 + b^3 \ge ab(a + b)\)。那么只需证

\[\sum \dfrac{1}{ab(a + b + c)} \le \dfrac{1}{abc} \]

\[\sum \dfrac{abc}{ab(a + b + c)} = \sum \dfrac{c}{a + b + c} \le 1 \]

显然成立。\(\square\)

\(4\) 元版本

已知:

  • \(a, b, c, d > 0\)

证明:

\[\sum \dfrac{1}{a^4 + b^4 + c^4 + abcd} \le \dfrac{1}{abcd} \]

这是 2025 高联预赛二试 T1。

沿用上文的做法,我们把 \(a^4 + b^4 + c^4\) 搞成 \(a + b + c\)\(abc\) 相关。继续沿用上文,大胆猜测 \(a^4 + b^4 + c^4 \ge abc(a + b + c)\)。这个可以展开后使用排序不等式,或直接用 Chebyshev 不等式证明。

那么只需证

\[\sum \dfrac{abcd}{abc(a + b + c + d)} = \sum \dfrac{d}{a + b + c + d} \le 1 \]

显然成立。\(\square\)

\(n\) 元版本

借鉴上文的结论,利用 Chebyshev 不等式,可以发现

\[\begin{aligned} \sum_{i \neq k} a_i^n &\ge \dfrac{1}{n - 1} \left( \sum_{i \neq k} a_i^{n - 1} \right) \cdot \left( \sum_{i \neq k} a_i \right) \\ &\ge \left( \prod_{i \neq k} a_i \right) \left( \sum_{i \neq k} a_i \right) \end{aligned} \]

所以这个不等式在 \(n\) 元情况下依然成立。

#51

已知:

  • \(AB = AC\)
  • \(\angle BAC = \alpha\)
  • \(\angle ABD = \angle ABE = 30 ^\circ\)
  • \(DE \perp AC\)
  • \(DE \cap AB = F, DE \cap AC = G\)
  • \(AG = CG\)

证明:\(\angle DAE = 60 ^\circ\)

img

记录一下我失败的中考几综。

Proof 1

首先看着这个大大的中垂线 \(DE\),而且两个 \(60 ^\circ\)(另一个是 \(\angle DBE\))是相对的,所以就想把 \(\angle DAE\) 翻转到下面,转化成证明共圆。把 \(\angle DAE\) 转化到 \(\angle DCE\),于是只需证 \(\odot DBCE\)

搞清楚已知角有哪些。首先是 \(\angle BAC\),然后是 \(\angle ABC\)\(\angle ACB\),然后还有 \(\angle AFG = \angle BFD\),最后是定角 \(\angle ABD\)\(\angle ABE\)

那么我们可以算出 \(\angle BDF = 180 ^\circ - \angle DBF - \angle BFD = 60 + \alpha\)。于是我们考虑证明 \(\angle BCE = 120 ^\circ - \alpha\)。再考虑到 \(\angle ACB = 90 ^\circ - \dfrac{\alpha}{2}\),于是我们只需证 \(\angle ACE = 30 ^\circ - \dfrac{\alpha}{2}\)

我们把 \(\angle ACE\) 转到 \(\angle CAE\)。这时我觉得我做完了,因为 \(\angle CAE\) 显然可以用 \(\alpha\) 表示,而且最后显然加起来是 \(180 ^\circ\)。但是一做下去就发现不会了,于是继续导角。我们要导和 \(A, E, G\) 相关的角,于是考虑导 \(\angle BEF = \angle AFG - \angle ABE = 60 ^\circ - \alpha\)

接下来就可做了。考虑的细节一点,我们可以借助 \(\triangle ABE\) 写出 \(AE\)\(\angle CAE\) 的方程(正弦定理,发现刚好不需要 \(BE\)),然后借助 \(\triangle AGE\) 再写出一个 \(AE\)\(\angle CAE\) 的方程。两个方程够用了。

\[\begin{cases} \dfrac{AB}{\sin(150 ^\circ - \alpha - \angle CAE)} = \dfrac{AE}{\sin(30 ^\circ)}, \\ AE \cos(\angle CAE) = AG \end{cases} \]

化简得

\[\dfrac{AB}{2 \sin(150 ^\circ - \alpha - \angle CAE)} = \dfrac{AB}{2 \cos(\angle CAE)} \]

于是

\[\sin(150 ^\circ - \alpha - \angle CAE) = \cos(\angle ACE) = \sin(90 ^\circ \pm \angle ACE) \]

发现 \(-\) 解不出来,所以一定是 \(+\),那么 \(\angle ACE = 30 ^\circ - \dfrac{\alpha}{2}\)\(\square\)

这题我比较失败的地方是导角不到位,导致考场上没有利用到全部的已知条件,间接导致我没有看出可解的三角形。所以拿到题先导导角确实很有用。

Proof 2

这个做法是 Gemini 想出来的,辅助线比较厉害,特此记录。

img

我们还是转化成证明 \(\angle ACE = 30 ^\circ - \dfrac{\alpha}{2}\)。这里可以纯导角,不需要导三角函数。

\(A\) 关于 \(BE\) 对称到 \(H\)。发现由于 \(\angle ABE = 30 ^\circ\)\(\angle ABH = 60 ^\circ\),再结合 \(AB = BH\)\(AB = BH = AH\)。又发现 \(EA = EH\),那么 \(EC = EA = EH\)

发现因为 \(AH = AB = AC\)\(EC = EA = EH\),所以 \(\angle CAE = \angle HAE\)。又因为 \(\angle BAH = 60 ^\circ\),所以 \(\angle CAE = \dfrac{60 ^\circ - \alpha}{2} = 30 ^\circ - \dfrac{\alpha}{2}\)\(\square\)

#52

已知:

  • \(x_1, x_2, \cdots, x_n \ge 0\)
  • \(\sum_{i = 1}^n x_i = n - 1\)

求:\(S = \sum_{i = 1}^n x_i^i\) 的最小值。

我们希望把 \(x_i^i\) 降成一次。但是注意到 \(x_1\) 已经是一次了,所以我们排除掉它。

对于 \(x_i^i\),我们希望配 \(i - 1\)\(\lambda\),得到

\[x_i^i + (i - 1) \lambda \ge i \lambda^{\frac{i - 1}{i}} x_i = x_i \]

那么 \(\lambda = \left( \dfrac{1}{i} \right)^{\frac{i}{i - 1}}\)。这样,

\[S + \sum_{i = 2}^n (i - 1) \left( \dfrac{1}{i} \right)^{\frac{i}{i - 1}} \ge n - 1 \]

发现 \(T = \sum_{i = 2}^n (i - 1) \left( \dfrac{1}{i} \right)^{\frac{i}{i - 1}}\) 为常数,那么 \(S \ge n - 1 - T\)

现在的问题是取等条件能不能满足。发现这样配常数说明 \(\forall i \ge 2, x_i = \lambda^{1 / i} = \left( \dfrac{1}{i} \right)^{\frac{1}{i - 1}} < 1\)。那么 \(\sum_{i \ge 2} x_i < n - 1\),说明 \(x_1 > 0\),可以满足。

那么 \(\min(S) = n - 1 - \sum_{i = 2}^n (i - 1) \left( \dfrac{1}{i} \right)^{\frac{i}{i - 1}}\)

#53

已知:

  • \(a_1, a_2, \cdots, a_n > 0\)
  • \(m > 0\)
  • \(\sum_{i = 1}^n \dfrac{1}{1 + a_i^m} = 1\)

证明:\(a_1 a_2 \cdots a_n \ge (n - 1)^{n / m}\)

先转化成证明 \(\prod_{i = 1}^n a_i^m \ge (n - 1)^n\)。发现 \(a_i^m\) 反复出现,考虑换元。这里我们一次到位:令 \(x_i = \dfrac{1}{1 + a_i^m}\),那么 \(a_i^m = \dfrac{1}{x_i} - 1\)

那么只需证 \(\prod_{i = 1}^n \left( \dfrac{1}{x_i} - 1 \right) \ge (n - 1)^n\),其中 \(\sum x_i = 1\)。注意到 \(\dfrac{1}{x_i} - 1 = \dfrac{\sum_{j \neq i} x_j}{x_i} \ge \dfrac{(n - 1) \left( \prod_{j \neq i} x_j \right)^{\frac{1}{n - 1}}}{x_i}\)。而这个东西可以很方便地相乘,而且乘完以后可以消去东西。所以

\[\prod_{i = 1}^n \left( \dfrac{1}{x_i} - 1 \right) \ge \prod_{i = 1}^n \dfrac{(n - 1) \left( \prod_{j \neq i} x_j \right)^{\frac{1}{n - 1}}}{x_i} = (n - 1)^n \]

考虑 \(x_i\) 的出现次数,即可发现 \(x_i\) 全被消去。\(\square\)

实际上这题用了个很常见的 trick:\(\sum a_i = 1 \implies 1 - a_i = \sum_{j \neq i} a_j\)。尤其是如果这个东西被乘起来了,就可以用这个 trick 后用均值不等式放缩成乘积形式。当然,这个 trick 也有乘积版本。

#54

已知:

  • \(n \ge 2\)
  • \(m \in \mathbb{N}_+\)
  • \(\prod_{i = 1}^n a_i = 1\)
  • \(\sum_{i = 1}^n a_i^m \ge \sum_{i = 1}^n a_i^{-1}\)

求:\(m\) 的所有可能值。

首先我们感受一下 \(\sum_{i = 1}^n a_i^m\)\(m\) 的关系。容易发现,它关于 \(m\) 是增函数,所以我们只需找到 \(\min(m)\)

还记得 #53 的 trick 吗?我们使用一下:\(a_i^{-1} = \prod_{j \neq i} a_j\),恰有 \(n - 1\) 项。所以大胆猜测 \(\min(m) = n - 1\)

证明 \(m = n - 1\) 可行

把低级别的 \(\prod_{j \neq i} a_j\) 变成高级别的 \(\left( \dfrac{\sum_{j \neq i} a_j}{n - 1} \right)^{n - 1}\)。移项后只需证

\[(n - 1) \sum_{i = 1}^n a_i^{n - 1} \ge \sum_{i = 1}^n \sum_{j \neq i} a_j^{n - 1} \]

注意到 \(\mathrm{RHS}\) 中,每个 \(a_j^{n - 1}\) 都被加了 \(n - 1\) 遍,那么 \(\mathrm{RHS} = \mathrm{LHS}\)\(\blacksquare\)

证明 \(m \le n - 2\) 不行

举个反例即可。手玩简单情况可以发现 \(a_1 = a_2 = \cdots = a_{n - 1} = n - 1, a_n = \dfrac{1}{(n - 1)^{n - 1}}\) 是一个反例。证明瞎编点就好了。

\(\square\)

#55

已知:

  • \(\odot TMN\) 内切 \(\odot TAB\)
  • \(A, M, N, B\) 共线。

则:\(\angle ATM = \angle BTN\)

img

据说是常见模型。

证明就考虑把公切线 \(PT\) 作出来。发现边的关系比较丰富,所以往边上导。由面积关系有

\[\dfrac{AT \cdot TM \sin(\angle ATM)}{BT \cdot TN \sin(\angle BTN)} = \dfrac{AM}{BN} \]

利用 \(\triangle PBT \sim \triangle PTA\)\(\triangle PNT \sim \triangle PTM\),有

\[\dfrac{PA \sin(\angle ATM)}{PN \sin(\angle BTN)} = \dfrac{AM}{BN} \]

那么只需证 \(PA \cdot BN = AM \cdot PN\)。把该式加上 \(PA \cdot PB = PM \cdot PN\) 得到 \(PA \cdot PN = PA \cdot PN\),显然成立。\(\square\)

#56

已知:

  • \(a, b, c, d \ge 0\)
  • \(\sum ab = 1\)

证明:

\[\sum \dfrac{a^3}{b + c + d} \ge \dfrac{1}{3} \]

Proof 1

考虑给 \(\dfrac{a^3}{b + c + d}\) 配项。首先考虑配一次项,发现这样会出现 \(a^{3 / 2}\),不合适。而且多的一次项难以和条件产生关系。那我们看看条件,发现条件是二次式,所以我们也配二次式。首先要有 \(b + c + d\),然后我们给它乘个 \(a\) 变成 \(a(b + c + d)\),这样把 \(a\) 变成 4 次,好开根号。还要乘常数,由取等条件得到是 \(\dfrac{1}{9}\)。于是

\[\dfrac{a^3}{b + c + d} + \dfrac{a(b + c + d)}{9} \ge \dfrac{2}{3} a^2 \]

于是只需证

\[\dfrac{2}{3} \sum a^2 \ge \dfrac{1}{3} + \dfrac{1}{9} \sum a(b + c + d) = \dfrac{1}{3} + \dfrac{2}{9} (ab + ac + ad + bc + bd + cd) = \dfrac{5}{9} + \dfrac{2}{9} (ac + bd) \]

注意到 \(a^2 + c^2 \ge 2ac\),所以只需证

\[\dfrac{5}{9} \sum a^2 \ge \dfrac{5}{9} \iff \sum a^2 \ge 1 \]

\(\sum a^2 \ge \sum ab = 1\) 知成立。\(\square\)

Proof 2

有一个常见因式分解,\(ab + bc + cd + da = (a + c)(b + d)\)。那么可得 \(1 = (a + c)(b + d) \le \left( \dfrac{a + c + b + d}{2} \right)^2\),即 \(a + b + c + d \ge 2\)

于是我们可以考虑配一次项。我们需要配一个一次项 \(k_1(b + c + d)\) 和一个常数 \(k_2\),于是有

\[\dfrac{a^3}{b + c + d} + k_1 (b + c + d) + k_2 \ge 3 \sqrt[3]{k_1 k_2} \cdot a \]

于是只需证

\[3 \sqrt[3]{k_1 k_2} \sum a \ge \dfrac{1}{3} + 3k_1 \sum a + 4k_2 \]

\[3 (\sqrt[3]{k_1 k_2} - k_1) \sum a \ge \dfrac{1}{3} + 4k_2 \]

代入 \(\sum a \ge 2\),则只需证

\[18 (\sqrt[3]{k_1 k_2} - k_1) \ge 1 + 12k_2 \]

我们需要它取等。发现 \((k_1, k_2) = \left( \dfrac{1}{18}, \dfrac{1}{12} \right)\) 是可行的,代入上面的过程即可。\(\square\)

这里 \((k_1, k_2)\) 的确定主要是由取等条件 \(a = b = c = d = \dfrac{1}{2}\) 以及 \(\dfrac{a^3}{b + c + d} = k_1 (b + c + d) = k_2\) 确定的。

#57

已知:

  • 正整数 \(k < n\)
  • \(a_1, a_2, \cdots, a_k > 0\)

求:

\[\min \left( \sum_{\substack{i \neq j \\ 1 \le i, j \le n}} \dfrac{a_i}{a_j} \right) \]

并给出 \(a_{k + 1}, a_{k + 2}, \cdots, a_n\) 的构造。

Solution 1

我们考虑增量构造。假设我们构造出了前 \(m - 1\) 个(\(m > k\)),答案为

\[f(m - 1) = \sum_{\substack{i \neq j \\ 1 \le i, j \le m - 1}} \dfrac{a_i}{a_j} \]

我们考虑求 \(a_m\) 使得 \(f(m)\) 最小。把与 \(a_m\) 有关的项单拎出来:

\[\begin{aligned} f(m) &= f(m - 1) + a_m \sum_{i < m} \dfrac{1}{a_i} + \dfrac{1}{a_m} \sum_{i < m} a_i \\ &\ge f(m - 1) + 2 \sqrt{\left( \sum_{i < m} a_i \right) \left( \sum_{i < m} \dfrac{1}{a_i} \right)} \end{aligned} \]

取等时

\[a_m = \sqrt{\dfrac{\sum_{i < m} a_i}{\sum_{i < m} 1 / a_i}} \]

现在主要的问题就是求 \(a_m\) 的封闭形式。

\(S_m = \sum_{i \le m} a_i, T_m = \sum_{i \le m} 1 / a_i\),那么 \(a_{m + 1} = \sqrt{\dfrac{S_m}{T_m}}\),那么 \(S_{m + 1} = S_m + \sqrt{\dfrac{S_m}{T_m}}, T_{m + 1} = T_m + \sqrt{\dfrac{T_m}{S_m}}\)

因为我们关心的是比值,所以要尽量的把递推式搞成乘积的形式,并且最好把 \(S_m\)\(T_m\) 隔离出来。于是 \(S_{m + 1} = S_m + \sqrt{\dfrac{S_m}{T_m}} = S_m \left( 1 + \dfrac{1}{\sqrt{S_m T_m}} \right), T_{m + 1} = T_m + \sqrt{\dfrac{T_m}{S_m}} = T_m \left( 1 + \dfrac{1}{\sqrt{T_m S_m}} \right)\)。于是 \(\dfrac{S_{m + 1}}{T_{m + 1}} = \dfrac{S_m}{T_m}\),得到 \(a_{m + 2} = a_{m + 1}\)

于是 \(a_m = a_{k + 1} = \sqrt{\dfrac{\sum_{i \le k} a_i}{\sum_{i \le k} 1 / a_i}}\),其中 \(k < m \le n\)。代入计算 \(f(n)\) 即可。

Solution 2

感谢 LQY 提供的灵感。但是这个恒等变换我在后面的一道题中还想到了是怎么回事呢?

注意到

\[M = \sum_{i \neq j} \dfrac{a_i}{a_j} = \left( \sum_{1 \le i \le n} a_i \right) \left( \sum_{1 \le i \le n} \dfrac{1}{a_i} \right) - n \]

说实话,这个变形好像也挺常见。

我们把给定的部分挑出来:

\[\begin{aligned} M &= \left( \sum_{1 \le i \le n} a_i \right) \left( \sum_{1 \le i \le n} \dfrac{1}{a_i} \right) - n \\ &= \left( \sum_{i \le k} a_i + \sum_{i > k} a_i \right) \left( \sum_{i \le k} \dfrac{1}{a_i} + \sum_{i > k} \dfrac{1}{a_i} \right) - n \end{aligned} \]

对它连续使用 Cauchy 不等式:

\[\begin{aligned} M &= \left( \sum_{i \le k} a_i + \sum_{i > k} a_i \right) \left( \sum_{i \le k} \dfrac{1}{a_i} + \sum_{i > k} \dfrac{1}{a_i} \right) - n \\ &\ge \left( \sqrt{\left( \sum_{i \le k} a_i \right) \left( \sum_{i \le k} \dfrac{1}{a_i} \right)} + \sqrt{\left( \sum_{i > k} a_i \right) \left( \sum_{i > k} \dfrac{1}{a_i} \right)} \right)^2 - n \\ &\ge \left( \sqrt{\left( \sum_{i \le k} a_i \right) \left( \sum_{i \le k} \dfrac{1}{a_i} \right)} + (n - k) \right)^2 - n \end{aligned} \]

分析取等条件。第一步放缩说明

\[\dfrac{\sum_{i \le k} a_i}{\sum_{i \le k} 1 / a_i} = \dfrac{\sum_{i > k} a_i}{\sum_{i > k} 1 / a_i} \]

第二步放缩说明 \(a_{k + 1} = a_{k + 2} = \cdots = a_n = x\)。那么 \(\dfrac{\sum_{i \le k} a_i}{\sum_{i \le k} 1 / a_i} = \dfrac{(n - k) x}{(n - k) / x} \implies x = \sqrt{\dfrac{\sum_{i \le k} a_i}{\sum_{i \le k} 1 / a_i}}\)

#58

已知:

  • \(P\)\(\triangle A_1 A_2 A_3\) 内部。
  • \(r_1, r_2, r_3\)\(P\) 到三边 \(a_1, a_2, a_3\) 的距离。
  • \(R\)\(\triangle A_1 A_2 A_3\) 外接圆半径。

证明:

\[\sqrt{r_1} + \sqrt{r_2} + \sqrt{r_3} \le \dfrac{1}{\sqrt{2R}} (a_1^2 + a_2^2 + a_3^2)^{1 / 2} \]

img

先平方一下,那么只需证

\[\left( \sqrt{r_1} + \sqrt{r_2} + \sqrt{r_3} \right)^2 \le \dfrac{1}{2R} (a_1^2 + a_2^2 + a_3^2) \]

感觉我们需要利用 \(\dfrac{1}{2R}\)\(a_i\)\(r_i\) 建立联系。观察这个图片,我觉得它和求内切圆半径的图很像,于是得到 \(2S = a_1 r_1 + a_2 r_2 + a_3 r_3\),其中 \(S\) 为三角形的面积。又知道 \(2S = a_1 a_2 \sin(A_3) = \dfrac{a_1 a_2 a_3}{2R}\),所以

\[\dfrac{1}{2R} = \dfrac{r_1}{a_2 a_3} + \dfrac{r_2}{a_3 a_1} + \dfrac{r_3}{a_1 a_2} \]

那么只需证

\[\left( \sqrt{r_1} + \sqrt{r_2} + \sqrt{r_3} \right)^2 \le \left( \dfrac{r_1}{a_2 a_3} + \dfrac{r_2}{a_3 a_1} + \dfrac{r_3}{a_1 a_2} \right) (a_1^2 + a_2^2 + a_3^2) \]

卡住了。我想了半个多小时,实在没招了,开始做梦:如果是 \(\left( \dfrac{r_1}{a_2 a_3} + \dfrac{r_2}{a_3 a_1} + \dfrac{r_3}{a_1 a_2} \right) (a_1 a_2 + a_2 a_3 + a_3 a_1)\) 就好了。突然发现 \(a_1^2 + a_2^2 + a_3^2\) 等级比 \(a_1 a_2 + a_2 a_3 + a_3 a_1\) 高,所以直接利用 \(a_1^2 + a_2^2 + a_3^2 \ge a_1 a_2 + a_2 a_3 + a_3 a_1\) 放缩即可。\(\square\)

这启示我们要想的美一点。但是想的美却不能实现怎么办?那就要请出局部放缩了。所以实际上,局部放缩和恒等变换干的是同一件事,作用是一样的。

#59

已知:

\[\begin{cases} a^2 = \dfrac{\sqrt{bc} \cdot \sqrt[3]{bcd}}{(b + c)(b + c + d)}, \\ b^2 = \dfrac{\sqrt{cd} \cdot \sqrt[3]{cda}}{(c + d)(c + d + a)}, \\ c^2 = \dfrac{\sqrt{da} \cdot \sqrt[3]{dab}}{(d + a)(d + a + b)}, \\ d^2 = \dfrac{\sqrt{ab} \cdot \sqrt[3]{abc}}{(a + b)(a + b + c)} \end{cases} \]

求:\(a, b, c, d\) 的值。

对着一个式子 \(a^2 = \dfrac{\sqrt{bc} \cdot \sqrt[3]{bcd}}{(b + c)(b + c + d)}\) 看看,发现对 \(\sqrt{bc}\)\(\sqrt[3]{bcd}\) 直接使用均值不等式可以得到 \(a^2 \le \dfrac{1}{6} \iff |a| \le \dfrac{\sqrt{6}}{6}\)

先解决一下 \(a, b, c, d\) 的符号问题。分析一下可以发现 \(a, b, c, d\) 必定为正。

于是 \(a \le \dfrac{\sqrt{6}}{6}\)。我们猜测 \(a = b = c = d = \dfrac{\sqrt{6}}{6}\),发现这是对的。

接下来我们考虑一下式子之间的关系。我们把 4 个式子都乘起来,得到

\[\prod (a + b)(a + b + c) = 1 \]

因为全相等是解,所以考虑对 \(\prod (a + b) = p\)\(\prod (a + b + c) = \dfrac{1}{p}\) 分别用均值不等式。因为用完之后会得到 \(a + b + c + d\),所以我们先算出来 \(a + b + c + d\) 的上界。发现 \(a \le \dfrac{\sqrt{6}}{6}\),所以 \(a + b + c + d \le \dfrac{2 \sqrt{6}}{3}\)。那么

\[p = \prod (a + b) \le \left( \dfrac{a + b + c + d}{2} \right)^4 \le \dfrac{4}{9} \]

\[\dfrac{1}{p} = \prod (a + b + c) \le \left( \dfrac{3(a + b + c + d)}{4} \right)^4 \le \dfrac{9}{4} \]

得到 \(p = \dfrac{4}{9}\)。发现此时两个不等式都取等,所以 \(a + b = b + c = c + d = d + a\)\(a + b + c = b + c + d = c + d + a = d + a + b\)。两式相减得到 \(a = b = c = d = x\)。那么 \((2x \cdot 3x)^4 = 1 \implies a = b = c = d = x = \dfrac{\sqrt{6}}{6}\)

#60

已知:

  • \(a_1, a_2, \cdots, a_n \in \mathbb{Z}\)
  • \(\sum a_i \ge n^2\)
  • \(\sum a_i^2 \le n^3 + 1\)

证明:\(a_1 = a_2 = \cdots = a_n = n\)

当时我在想,如果 \(a_i\) 偏离 \(n\) 一点会怎么样。于是考虑设差值 \(x_i = a_i - n \in \mathbb{Z}\),那么 \(a_i = x_i + n\)。于是有 \(\sum x_i \ge 0\)\(\sum (x_i + n)^2 \le n^3 + 1\)

\((x_i + n)^2\) 拆掉,得到 \(\sum (x_i^2 + 2nx_i) \le 1\),即 \(\sum x_i^2 + 2n \sum x_i \le 1\)。利用 \(0 \le \sum x_i\),得到 \(\sum x_i^2 \le 1\)。这意味着只有一个 \(k\) 满足 \(x_k = \pm 1\)。如果 \(x_k = -1\),那违背了 \(\sum x_i \ge 0\),显然不对。如果 \(x_k = 1\),那么 \(\sum x_i^2 + 2n \sum x_i = 1 + 2n > 1\),矛盾!所以 \(x_k = 0\)

那么 \(x_1 = x_2 = \cdots = x_n = 0\)\(\square\)

实际上这个题目可以稍加修改:把 \(n^3 + 1\) 换成 \(n^3 + k\),然后证明至多有 \(k\)\(a_i \neq n\)。证明和这题的做法类似。

实际上还能继续加强:改成证明至多有 \(k - 1\)\(a_i \neq n\)。这个在 \(2 \nmid k\) 时成立。

#61

给定正整数 \(n \ge 2\)。证明:存在 \(n\) 个互不相同的正整数 \(a_1, a_2, \cdots, a_n\),使得 \(\forall i \neq j, a_i + a_j \mid \prod a_i\)

一般遇到构造题,可以先试试简单的构造,比如等差数列 \(a_i = k \cdot i\)

那么有 \(k(i + j) \mid k^n n!\),即 \(i + j \mid k^{n - 1} n!\)。大胆一点,如果 \(k\) 可以包含所有的 \(i + j\) 就好了。这是可行的,令 \(k = \prod_{i \neq j} (i + j)\) 即可。\(\square\)

实际上可以稍微优化一下。发现 \(i + j \in [3, 2n - 1]\),所以只需 \(k = (2n - 1)!\) 即可。

#62

证明:对于小于 \(n!\) 的任意正整数 \(k\),可在 \(n!\) 的正约数集合中选出 \(\le n\) 个互不相等的数,使得它们的和为 \(k\)

实际上就是让我们用 \(n!\) 的约数来表示 \(k\)。这种题如果显式构造不出来,可以考虑归纳构造。注意这道题可以对 \(n\)\(k\) 归纳,要注意选出更容易的做。我们对 \(n\) 归纳。

显然 \(n = 1\) 可行。假设 \(n\) 可行,下证 \(n + 1\) 可行。

\(k = q(n + 1) + r\)(带余除法)。发现 \(q \le n!\),则 \(q\) 可以用 \(\le n\)\(n!\) 的正约数 \(a_1, a_2, \cdots, a_m\) 表示,则 \(k = r + (n + 1) \sum_{i = 1}^m a_i\)。发现 \(r, (n + 1) a_1, (n + 1) a_2, \cdots, (n + 1) a_m\)\(k\) 的一个合法表示。因为 \((n + 1) a_i \ge n + 1\),而 \(r \le n\),且 \(m + 1 \le n + 1\),所以合法。

那么 \(n + 1\) 可行。\(\square\)

#63

证明:存在 \(n \ge 2\) 个不同的正整数 \(a_1, a_2, \cdots, a_n\),其中任意两个不同的数 \(a_i, a_j\) 都满足 \((a_i - a_j)^2 \mid a_i a_j\)

条件很神秘啊。我们把它加强到 \(a_i - a_j \mid a_i\)\(a_i - a_j \mid a_j\)。发现这两个等价,所以只需 \(a_i - a_j \mid a_i\)。还是不会啊,来手玩一下小情况。

  • \(n = 2\)\(a = (1, 2)\)
  • \(n = 3\)\(a = (2, 3, 4)\)
  • \(n = 4\)\(a = (12, 14, 15, 16)\)

感觉很难显式写出构造,那么考虑不同 \(n\) 之间的关系。发现 \(14 = 12 + 2, 15 = 12 + 3, 16 = 12 + 4\),而 \(12 = \operatorname{lcm}(2, 3, 4)\)

这启发我们考虑如下构造:设 \(n\) 时的构造为 \(a_1, a_2, \cdots, a_n\),设 \(L = \operatorname{lcm}(a_1, a_2, \cdots, a_n)\),则 \(n + 1\) 时的构造为 \(b = (L, L + a_1, L + a_2, \cdots, L + a_n)\)

为何可行?因为 \(\forall i > 1, b_i - b_1 = a_{i - 1} \mid L = b_1\)\(\forall i \neq j, b_i - b_j = a_{i - 1} - a_{j - 1} \mid a_{j - 1} \mid L + a_{j - 1} = b_j\)(因为 \(a_{j - 1} \mid L\))。\(\square\)

#64

证明:存在无穷多个正整数 \(n\) 使得 \(n \mid 2^n + 2\)\(n - 1 \mid 2^n + 1\)

手玩小情况。发现 \(n = 2, 6\) 是可行的,然后就找不到了,所以考虑归纳证明。

那如果 \(n\) 成立,下一个是什么呢?大胆猜测是 \(m = 2^n + 2\),因为这与题面的式子同构。下证 \(n \mid 2^{2^n + 2} + 2\)\(n - 1 \mid 2^{2^n + 2} + 1\)

证明 \(n - 1 \mid 2^{2^n + 2} + 1\)

我们设 \(k_1 n = 2^n + 2\),则只需证 \(n - 1 \mid 2^{k_1 n} + 1\)。因为在 \(2 \nmid m\) 时有 \(x + 1 \mid x^m + 1\),所以考查一下 \(k_1, n\) 的奇偶性。发现 \(2^n + 1\) 为奇数,而 \(n - 1 \mid 2^n + 1\),所以 \(n - 1\) 为奇数,所以 \(n\) 为偶数。

\(k_1\) 呢?因为 \(2^n + 2 = 2(2^{n - 1} + 1)\),所以 \(\nu_2(2^n + 2) = 1\)。而 \(n\) 已经贡献了一个 \(2\),所以 \(k_1\) 不能贡献 \(2\),所以 \(k_1\) 为奇数。

那么 \(n - 1 \mid 2^n + 1 \mid (2^n)^{k_1} + 1 = 2^{k_1 n} + 1\)\(\blacksquare\)

证明 \(n \mid 2^{2^n + 2} + 2\)

由上文的分析,我们发现 \(\nu_p(n) = 1\),于是设 \(n = 2m\),则 \(2 \nmid m\)

我们只需证 \(m \mid 2^{2^n + 1} + 1\)。设 \(k_2(n - 1) = 2^n + 1\)。显然有 \(2 \nmid k_2\)。于是有 \(m \mid 2^{n - 1} + 1 \mid (2^{n - 1})^{k_2} + 1 = 2^{2^n + 1} + 1\)\(\blacksquare\)

综上

\(n\) 成立,则 \(2^n + 2\) 成立,这样就有无穷个 \(n\) 成立。\(\square\)

#65

已知:

  • \(n, k \in \mathbb{Z}\)
  • \(1 \le k \le n\)
  • 集合 \(A\) 满足:
    1. \(A\) 中任意 \(k - 1\) 个不同元素之积不是 \(b\) 的倍数。
    2. \(A\) 中任意 \(k\) 个不同元素之积是 \(b\) 的倍数。
    3. 对于任意 \(x < y\)\(x, y \in A\) 均有 \(x \nmid y\)

求:集合 \(A\) 与整数 \(b\)

考虑第 3 个条件,因为这个容易满足,令 \(x, y\) 为两个质数即可。设 \(A = \set{ a_1, a_2, \cdots, a_n }\)\(a_1 < a_2 < \cdots < a_n\)),我们让 \(a_i = p_i q_i\)\(p_i\) 为第 \(i\) 个奇质数)即可满足这个条件。

\(q_i\) 咋办啊?我们利用 \(q_i\) 来满足前 2 个条件。发现令 \(q_i = 2, b = 2^k\) 即可,此时 \(A = \set{ 2p_1, 2p_2, \cdots, 2p_n }\)

#66

已知:

  • \(X = (x_1, x_2, \cdots, x_n) \in \mathbb{N}_+\)
  • \(X\) 满足:
    • 对于任意不全为 \(0\) 的数 \(e_1, e_2, \cdots, e_n \in \set{ -1, 0, 1 }\),均有 \(n^3 \nmid \sum e_i x_i\)

求:\(\max(n)\)

注意到 \(x, y \in [0, 1] \implies x - y \in [-1, 1]\)。于是我们令 \(p_i, q_i \in \set{ 0, 1 }\),如果 \(\sum p_i x_i \equiv \sum q_i x_i \pmod{n^3}\),则 \(n^3 \mid \sum (p_i - q_i) x_i\),令 \(e_i = p_i - q_i\) 就不满足条件。这是一个经典 trick。

于是所有的 \(\sum p_i x_i \bmod n^3\) 必须两两不同。发现 \(\sum p_i x_i\)\(2^n - 1\) 种取值(\(e_i\) 不全为 \(0\)),但余数只有 \(n^3\) 种,得到 \(2^n - 1 \le n^3 \implies n \le 9\)

那么 \(n = 9\) 时是否满足条件?发现令 \(x_i = 2^{i - 1}\) 就满足条件,原因见上文。于是 \(\max(n) = 9\)

#67

已知:

  • \(\forall n \ge 1, x_n \in \mathbb{Z}\)
  • \(\forall n \ge 1, 1 \le x_n \le n \sqrt{n}\)
  • \(\forall n \neq m, n - m \mid x_n - x_m\)

求:所有的无穷数列 \(x_1, x_2, \cdots\)

注意到 \(x_1 \le 1 \sqrt{1} = 1\),则 \(x_1 = 1\)\(x_2 \le 2 \sqrt{2}\),则 \(x_2 = 1, 2\)

\(x_2 = 1\)

手玩一下发现 \(x_n = 1\) 一定符合条件。下证只有这个符合条件。

\(n\) 归纳。设 \(x_1 = x_2 = \cdots = x_{n - 1} = 1\),下证 \(x_n = 1\)。我们用反证法,假设 \(x_n > 1\)

发现 \(\forall i < n, n - i \mid x_n - 1\),则 \(n - 1 \mid x_n - 1, n - 2 \mid x_n - 1\)。又因为 \(n - 1 \perp n - 2\),所以 \((n - 1)(n - 2) \mid x_n - 1\)。发现大小关系会出问题:因为 \((n - 1)(n - 2) \mid x_n - 1\),所以 \((n - 1)(n - 2) \le x_n - 1\),则 \((n - 1)(n - 2) + 1 \le n \sqrt{n} \implies n \le 4\)。所以在 \(n > 4\) 时会矛盾,则此时 \(x_n = 1\)

\(n = 3, 4\) 时怎么办?借助上面的结论(\(n > 4\)\(x_n = 1\)),我们发现 \(100 - 3 \mid x_{100} - x_3 = 1 - x_3\),由 \(x_3 \le 3 \sqrt{3}\)\(1 - x_3 = 0\),则 \(x_3 = 1\)。同理得 \(x_4 = 1\)

\(x_2 = 2\)

容易发现,\(x_n = n\) 是可行解。下证这是唯一解。

这里是标答写的比较聪明的地方。考虑 \(y_n = x_n - (n - 1)\)。如果 \(y_n\) 满足题面上的 3 个条件,我们就可以转化到 \(x_2 = 1\) 的情况。

发现 \(y_n \le x_n \le n \sqrt{n}\),且 \(n - m \mid x_n - x_m = y_n - y_m - (n - m) \implies n - m \mid y_n - y_m\)。现在唯一的问题是 \(y_n\) 是否是正数,即 \(x_n\) 是否 \(\ge n\)

发现 \(n - 1 \mid x_n - 1\)。要么 \(x_n \ge n\),要么 \(x_n = 1\)。在 \(n \ge 4\) 时,如果 \(x_n = 1\),那么 \(n - 2 \mid x_n - 2 = -1\),显然不可能。所以 \(n \ge 4\)\(x_n \ge n\)

\(n = 3\) 怎么办?发现 \(x_3 \le 3 \sqrt{3}\),则 \(x_3 = 1, 2, 3, 4, 5\)。逐一验证得 \(x_3 \neq 1, 2\),则 \(x_3 \ge 3\)。于是 \(\forall n, y_n \ge 1\)。这样就可以套用 \(x_2 = 1\) 情况。

综上

可行解有 \(x_n = 1, n\)


\(x_2 = 2\) 的情况启发我们,实际做的时候应该从简单情况开始,按由易到难的顺序分类讨论。因为有时困难的情况可以转化成简单的情况,这样就省下了不少脑力和时间。

#68

已知;

  • \(a_0 = 1\)
  • \(a_1 = 41\)
  • \(a_{n + 1} = 3a_{n - 1} + \sqrt{8(a_n^2 + a_{n - 1}^2)}\)

证明:\(\forall n \in \mathbb{N}_+, a_n \in \mathbb{Z}\)

先把根号去掉,变成

\[a_{n + 1}^2 + a_{n - 1}^2 - 6a_{n + 1} a_{n - 1} = 8a_n^2 \]

换一个角度,把它视为关于 \(a_{n - 1}\) 的二次方程,解得

\[a_{n - 1} = 3a_{n + 1} - \sqrt{8(a_n^2 + a_{n + 1}^2)} \]

发现这很不好,因为两个式子中的根号不相同。发现把下标 \(-1\) 就好了,于是

\[a_{n - 2} = 3a_n - \sqrt{8(a_{n - 1}^2 + a_n^2)} \]

两式相加得

\[a_{n + 1} = 3a_n + 3a_{n - 1} - a_{n - 2} \]

可以归纳证明出 \(a_{n + 1} \in \mathbb{Z}\)\(\square\)


注意在最后的归纳证明中,base case 是 \(n = 1, 2, \color{red}{3}\)。要把 \(a_3\) 算出来,说明它是整数才严谨。

#69

证明:存在无穷多个正整数组 \((a, b, c)\) 使得

\[\begin{align} a &\mid bc - 1 \\ b &\mid ca + 1 \\ c &\mid ab + 1 \end{align} \]

发现 \(b, c\) 的地位实际上是对称的。于是把 \((24)\)\((25)\) 乘起来:

\[bc \mid (ab + 1)(ac + 1) = a^2 bc + a(b + c) + 1 \]

\(bc \mid a(b + c) + 1\)。发现若 \(bc = a(b + c) + 1\),则 \(a \mid a(b + c) = bc - 1\),非常的完美。所以我们想把 \((23)\) 代入 \(bc \mid a(b + c) + 1\),但是无法直接代入,所以设 \(ka = bc - 1\),那么有

\[bc \mid ka(b + c) + k = (bc - 1)(b + c) + k = bc(b + c) - (b + c) + k \]

得到

\[bc \mid k - b - c \]

发现只需 \(k = b + c\) 即可,那么我们需要 \(a = \dfrac{bc - 1}{b + c} \in \mathbb{Z}\)。变一下形得 \(ab + ac = bc - 1\),凑因式分解得 \((b - a)(c - a) = a^2 + 1\)

我们令 \(b - a = 1\),则 \(c - a = a^2 + 1\),那么 \((a, b, c) = (a, a + 1, a^2 + a + 1)\),验证发现这可行。\(\square\)

#70

证明:存在无穷多个正整数 \(n\) 满足 \(n^2 \mid 2^n + 3^n\)

发现 \(n = 1, 5\) 成立,后面找不到了,所以考虑归纳构造。

你发现你完全不知道 \(n\) 的下一个是什么。会不会是整除式提供的信息太少了呢?实际上整除式隐藏了一个信息——商,我们把它设出来:设 \(an^2 = 2^n + 3^n\)。大胆猜测 \(n\) 的下一个是 \(an\),发现这在 \(n = 1, 5\) 上非常的正确,那我们考虑证明它。

下证 \(a^2 n^2 \mid 2^{an} + 3^{an}\)。遇到 \(x^n + y^n\) 的形式就要考虑指数的奇偶性,发现 \(2 \nmid a, 2 \nmid n\),非常的好。

但是这没用。你既证不出来 \(a^2 n^2 \mid 2^n + 3^n\),又证不出来 \(a^2 n^2 \mid 2^a + 3^a\)。那我们只能暴力做了。

注意到 \(an^2 = 2^n + 3^n \mid 2^{an} + 3^{an}\),所以我们消去 \(an^2\),只需证

\[a \mid \sum_{k = 0}^{a - 1} (-1)^{a - 1 - k} \cdot 2^{nk} \cdot 3^{n(a - 1 - k)} \]

在同余意义下考虑,则只需证

\[\sum_{k = 0}^{a - 1} (-1)^{a - 1 - k} \cdot 2^{nk} \cdot 3^{n(a - 1 - k)} \equiv 0 \pmod a \]

\[\sum_{k = 0}^{a - 1} 2^{nk} \cdot (-3^n)^{a - 1 - k} \equiv 0 \pmod a \]

发现 \(-3^n \equiv 2^n \pmod a\),那么只需证

\[\sum_{k = 0}^{a - 1} 2^{n(a - 1)} = a \cdot 2^{n(a - 1)} \equiv 0 \pmod a \]

显然成立。\(\square\)

#71

\(n\) 有恰好 \(k\) 个正因数,证明:\(\sigma(n) \le \sqrt{2k} n\)

肯定可以把 \(n\) 分解质因数然后硬做,但是这样太不优雅了。我们介绍一个优雅的做法。

实际上我们不需要这么精细的刻画 \(n\),我们只需要用 \(n\) 的正因数 \(d_1, d_2, \cdots, d_k\) 刻画 \(n\)。那么只需证

\[\sum d_i \le \sqrt{2k} n \]

即证

\[\sum \dfrac{n}{d_i} \le \sqrt{2k} n \]

消去 \(n\),则只需证

\[\sum \dfrac{1}{d_i} \le \sqrt{2k} \]

\(d_1 < d_2 < \cdots < d_k\),则 \(d_i \ge i\)。于是只需证

\[\sum_{i = 1}^k \dfrac{1}{i} \le \sqrt{2k} \]

有一个经典上界:\(\sum_{i = 1}^k 1 / i \le \ln(k) + 1\)

这个上界是怎么来的呢?

注意到 \(\int_1^2 1 / x \,\mathrm{d} x \ge \dfrac{1}{2}\),这个是因为 \(\dfrac{1}{2} \times 1\) 的长方形的面积少于曲线 \(y = 1 / x\)\([1, 2]\) 上与 \(x\) 轴之间的面积。

img

同理,\(\int_2^3 1 / x \,\mathrm{d} x \ge \dfrac{1}{3}\)。则

\[\sum_{i = 2}^k \int_{i - 1}^i \dfrac{1}{x} \,\mathrm{d} x \ge \sum_{i = 2}^k \dfrac{1}{i} \]

\[1 + \int_1^k \dfrac{1}{x} \,\mathrm{d} x \ge \sum_{i = 1}^k \dfrac{1}{i} \]

化简得 \(1 + \ln(k) \ge \sum_{i = 1}^k 1 / i\)


这种用积分估计上下界的手法也很常见,尤其是在一试中,因为它很简便。实际做的时候要把函数图像画出来,对着图像做,不能干瞪着式子。

于是只需证

\[\ln(k) + 1 \le \sqrt{2k} \]

这个求导做一下就好了。\(\square\)

#72

设整数 \(n > 1\) 恰有 \(k\) 个互不相同的质因子,证明:\(\sigma(n) \mid (2n - k)!\)

注意到 \(n_1 \perp n_2 \implies \sigma(n_1 n_2) = \sigma(n_1) \sigma(n_2)\),所以考虑归纳证明。

我们对 \(k\) 归纳。注意 \(k = 1\) 成立是不显然的,我们需要好好写过程。

\(k = 1\)

\(n = p^\alpha\)\(p \in \mathbb{P}\)),则只需证 \(1 + p + p^2 + \cdots + p^\alpha \mid (2n - 1)!\)。大胆一点,如果 \(1 + p + p^2 + \cdots + p^\alpha \le 2n - 1\),那就一定成立了。

这个是容易的。注意到 \(1 + p + p^2 + \cdots + p^\alpha = p^\alpha \left( 1 + \dfrac{1}{p} + \dfrac{1}{p^2} + \cdots + \dfrac{1}{p^\alpha} \right) < 2p^\alpha = 2n\)。因为 \(< 2n\) 的整数最大只有 \(2n - 1\)(叫做整数的离散性,这也是常见 trick),所以 \(1 + p + p^2 + \cdots + p^\alpha \le 2n - 1\)\(\blacksquare\)

\(k - 1 \to k\)

假设 \(k - 1\) 时成立,下证 \(k\) 时也成立。

我们利用一下开头提到的性质。设 \(n = p^\alpha \beta\)\(p\)\(n\) 的最小质因子,\(p \perp \beta\)),则 \(\sigma(n) = \sigma(p^\alpha) \sigma(\beta)\)

因为 \(\sigma(p^\alpha) \mid (2p^\alpha - 1)!, \sigma(\beta) \mid (2 \beta - k + 1)!\),则

\[\sigma(p^\alpha) \sigma(\beta) \mid (2p^\alpha - 1)! (2 \beta - k + 1)! \mid (2(p^\alpha + \beta) - k)! \]

(这里是因为 \(\dbinom{x + y}{x} = \dfrac{(x + y)!}{x! y!} \in \mathbb{Z}\),所以 \(x! y! \mid (x + y)!\)。)

又因为在 \(x, y \ge 2\)\(x + y \le xy\),所以 \((2(p^\alpha + \beta) - k)! \mid (2p^\alpha \beta - k)! = (2n - k)!\)\(\blacksquare\)

\(\square\)

#73

已知:

  1. \(a, b, c, d \in \mathbb{N}_+\)
  2. \(2023 = a + b + c + d\)
  3. \(2023 \mid ab + ac + ad + bc + bd + cd\)
  4. \(2023 \mid abc + bcd + cda + dab\)

证明:\(2023 \mid abcd\)

四个元比较多,先利用 \(a + b + c + d = 2023\) 消去一个,那么 \(d = 2023 - a - b - c\)

发现 \(2023 = 7 \cdot 17^2\),实际上我们可以加强命题。只需证 \(7 \mid a, 7 \mid b, 7 \mid c, 7 \mid d\)\(17 \mid a, 17 \mid b, 17 \mid c, 17 \mid d\)

证明 \(7 \mid a, 7 \mid b, 7 \mid c, 7 \mid d\)

考虑条件 3,把 \(d = 2023 - a - b - c\) 代入,化简得

\[\begin{align} 2023 \mid abc - (a + b + c)(ab + bc + ca) = -(a + b)(b + c)(c + a) \end{align} \]

\(7 \mid (a + b)(b + c)(c + a)\)。发现 \(7 \in \mathbb{P}\),所以 \(a + b, b + c, c + a\) 中至少有一个被 \(7\) 整除。\(a, b, c\) 地位对称,不妨设 \(7 \mid a + b\)

感觉条件 2 主要是为了保证大小关系,所以先分析条件 3。代入 \(d = 2023 - a - b - c\)

\[\begin{align} 2023 \mid ab + bc + ca - (a + b + c)^2 = -a^2 - b^2 - c^2 - ab - bc - ca \end{align} \]

\(7 \mid a^2 + b^2 + c^2 + ab + bc + ca = a(a + b) + b^2 + c^2 + bc + ca\),则 \(7 \mid b^2 + c^2 + bc + ca\)。发现若 \(a = -b\),则可以消去 \(bc\)\(ca\),非常的好。发现在同余意义下就有 \(a \equiv -b \pmod 7\),那么 \(b^2 + c^2 + bc + ca \equiv b^2 + c^2 \equiv 0 \pmod 7\)

发现 \(x^2 \equiv 0, 1, 2, 4 \pmod 7\),而 \(1, 2, 4\) 中的任意两个数相加模 \(7\) 都不余 \(0\),所以 \(b^2 \equiv c^2 \equiv 0 \pmod 7\),得到 \(7 \mid b, 7 \mid c\),则 \(7 \mid a\),则 \(7 \mid d\)\(\blacksquare\)

证明 \(17 \mid a, 17 \mid b, 17 \mid c, 17 \mid d\)

这里就不能沿用上文的做法,因为 \(17\) 的二次剩余性质没那么好。

怎么办呢?回到 \((26)\) 式,发现 \(17^2 \mid (a + b)(b + c)(c + a)\)。有 2 种可能:\(17^2 \mid a + b\),或 \(17 \mid a + b\)\(17 \mid b + c\)

如果 \(17^2 \mid a + b\),那因为 \(7 \mid a + b\)(这个是因为上文证出来了 \(7 \mid a, 7 \mid b\)),所以 \(2023 = 7 \cdot 17^2 \mid a + b\)(这里是因为 \(7 \perp 17^2\)),所以 \(a + b \ge 2023\),所以 \(c + d \le 0\),显然不可能。

所以一定是 \(17 \mid a + b\)\(17 \mid b + c\)。仿照上文思路,分析 \((27)\) 式,得到 \(17 \mid a^2 + b^2 + c^2 + ab + bc + ca = a(a + b) + b(b + c) + c^2 + ca\),则 \(17 \mid c^2 + ca\)

因为 \(17 \mid a + b\)\(17 \mid b + c\),所以 \(17 \mid a - c \iff a \equiv c \pmod{17}\)。那么 \(c^2 + ca \equiv 2c^2 \equiv 2a^2 \equiv 0 \pmod{17}\),则 \(17 \mid a, 17 \mid c\),则 \(17 \mid b\),则 \(17 \mid d\)\(\blacksquare\)

综上

那么 \(7^4 \mid abcd, 17^4 \mid abcd\),则 \(2023 = 7 \cdot 17^2 \mid 7^4 \cdot 17^4 \mid abcd\)\(\square\)


这题还有一个思路。考虑 4 次韦达定理,在同余意义下考虑方程

\[(x - a)(x - b)(x - c)(x - d) \equiv x^4 + abcd \equiv 0 \pmod{2023} \]

显然 \(x = a, b, c, d\) 是 4 组可行解。应该可以利用这些条件做下去,但我还没想出来怎么做。目前 DeepSeek 糊出来一个做法,但不知道是否正确。

#74

正整数数列 \(a_1, a_2, \cdots\) 满足 \(\forall i \neq j, \gcd(a_i, a_j) = \gcd(i, j)\)。证明:\(\forall n, a_n = n\)

感觉很不会做,考虑归纳法。但是你发现你连 base case(\(x_1 = 1\))都证不出来。那该如何是好?

我们换一个视角。实际上数列就是定义在 \(\mathbb{N}_+\) 上(当然也可能是 \(\mathbb{Z}\) 等其他集合)的函数,我们以函数方程的视角去看待它。那么我们需要代入合适的值来得到信息。

首先,如果 \(i \mid j\),那么得到 \(\gcd(a_i, a_j) = \gcd(i, j) = i\),那么 \(i \mid a_i\)。这样只需证 \(a_i \mid i\)

一个常见的 trick 是把函数值 \(f(x)\) 代入 \(x\)。我们尝试一下,得到 \(\gcd(a_n, a_{a_n}) = \gcd(n, a_n) = n\)。注意到 \(a_n \mid a_{a_n}\),所以 \(\gcd(a_n, a_{a_n}) = a_n\),那么 \(a_n = n\)\(\square\)

#75

求所有的 \((a, b, c)\) 使得 \(\operatorname{lcm}(a, b, c) = a + b + c\)\(a, b, c \in \mathbb{N}_+\)

这题有 OI 版本,当时我做的时候因为数学不好没做出来。过了一两年又遇到了这道题的 MO 版本,还是差一点意思。

首先,你发现 \(\operatorname{lcm}(a, b, c)\) 应该是一个很大的东西,但是 \(\mathrm{RHS}\) 只是个一次式。这时考虑给 \(a, b, c\) 规定次序:令 \(a \ge b \ge c\)。则 \(\operatorname{lcm}(a, b, c) = a + b + c \le 3a\),则 \(\operatorname{lcm}(a, b, c) = a, 2a, 3a\)

\(\operatorname{lcm}(a, b, c) = a\)

显然不可能,因为此时 \(b + c = 0\)

\(\operatorname{lcm}(a, b, c) = 2a\)

这个有点可能了。此时 \(b + c = a\),那么 \(\operatorname{lcm}(b + c, b, c) = 2(b + c)\),则 \(b \mid 2(b + c), c \mid 2(b + c)\),得到 \(b \mid 2c, c \mid 2b\)

感觉大小关系不太对劲。设 \(kb = 2c\),因为 \(b \ge c\),所以 \(\dfrac{2c}{k} \ge c\),所以 \(k = 1, 2\)。如果 \(k = 2\),则 \((a, b, c) = (2b, b, b)\) 不合法。所以 \(k = 1\),此时 \((a, b, c) = (3c, 2c, c)\) 是可行解。

\(\operatorname{lcm}(a, b, c) = 3a\)

此时 \(b + c = 2a\)。因为 \(b, c \le a\),所以 \(b, c\) 都顶到了上界,那么 \(a = b = c\)。容易发现这种情况是不合法的。

综上

\((a, b, c)\) 满足 \(\set{ a, b, c } = \set{ t, 2t, 3t }\)\(t \in \mathbb{N}_+\))。

#76

\(a_1, a_2, \cdots, a_k\)\(k\)\(\le n\) 的互不相等的正整数,满足 \(\forall i \neq j, \operatorname{lcm}(a_i, a_j) \le n\)。证明:\(k \le 2 \sqrt{n} + 2\)

\(a_i a_j \le n \cdot \gcd(a_i, a_j)\)。注意到 \(\gcd(x, y) \le |x - y|\)。为了去绝对值,我们给 \(a_i\) 规定顺序:令 \(a_1 < a_2 < \cdots < a_k\),则 \(\forall i > j, a_i a_j \le n(a_i - a_j)\),则 \(\forall i > j, 1 / a_j - 1 / a_i \ge 1 / n\)

显然可以用贪心的策略选取 \(a_i\),但这样难以描述。手玩一下,感觉这个东西像数论分块。所以变形为 \(n / a_j - n / a_i \ge 1\)。继续往数论分块上靠,得到 \(\lfloor n / a_j \rfloor - \lfloor n / a_i \rfloor \ge 1\)

为何 \(x - y \ge 1 \implies \lfloor x \rfloor - \lfloor y \rfloor \ge 1\)

因为 \(x - y \ge 1\),所以 \(x \ge y + 1\),所以 \(\lfloor x \rfloor \ge \lfloor y + 1 \rfloor = \lfloor y \rfloor + 1\),则 \(\lfloor x \rfloor - \lfloor y \rfloor \ge 1\)

发现 \(\lfloor n / i \rfloor\)\(1 \le i \le n\))的取值不超过 \(2 \sqrt{n}\)[5],则 \(k \le 2 \sqrt{n} \le 2 \sqrt{n} + 2\)


我们在不断的减弱条件,这样 \(k\) 就会越来越大。所以我们实际上是用题目条件的强度来间接控制 \(k\) 的大小。好一个隔山打牛!


  1. 边的方向为从儿子到父亲。 ↩︎

  2. 对于多项式 \(f(x)\),如果 \(f(x) = 0\)\(n\) 重根 \(x_0\),那么 \(f^{(0)}(x_0) = f^{(1)}(x_0) = \cdots = f^{(n - 1)}(x_0) = 0\)。常用 \(n = 1\) 的特殊情况。 ↩︎

  3. Abel-Ruffini 定理:一元五次及以上的一般代数方程的解,不一定可以用根式表示。即使是复数解,实部和虚部也不一定可以用根式写出。 ↩︎

  4. 对于实数或向量 \(a, b\)\(||a| - |b|| \le |a + b| \le |a| + |b|\)↩︎

  5. 证明见↩︎

posted @ 2025-07-31 10:00  David9006  阅读(166)  评论(0)    收藏  举报