一阶微分方程

一阶微分方程

1. 可分离变量方程

标准形式

\[\frac{ \mathrm{d} y}{\mathrm{d} x} = f(x) g(y) \]

2. 齐次方程

标准形式

\[\frac{ \mathrm{d} y}{\mathrm{d} x} = \varphi(\frac{y}{x}) \]

变式

\[\frac{ \mathrm{d} y}{\mathrm{d} x} = f(\frac{ax + by + c}{mx + ny + l}), a,b,c,m,n,l \in \mathbb{R} \]

3. 一阶线性 ODE

标准形式

\[\frac{ \mathrm{d} y}{\mathrm{d} x} + p(x) y = q(x) ,(x \in (a,b)) \]

齐次线性微分方程

$ q(x) \equiv 0 $:

非齐次线性微分方程

$ q(x) \not\equiv 0 $:

4. 伯努利(Bernoulli)微分方程

标准形式

\[\frac{ \mathrm{d} y}{\mathrm{d} x} + p(x) y = q(x)y^{\alpha} ,(x \in (a,b)) \]

  1. $ \alpha = 0,1 $

变成齐次线性微分方程了

  1. $ \alpha \ne 0,1 $

两端除以 $ y^{\alpha} $:

\[\frac{ \mathrm{d} y}{\mathrm{d} x}y^{-\alpha} + p(x) y^{1-\alpha} = q(x) ,(x \in (a,b)) \]

令 $ t = y^{1-\alpha} $,则 $ \mathrm{d}t = (1-\alpha)y^{-\alpha}\mathrm{d}y $,带入得到:

\[\frac{ \mathrm{d} t}{\mathrm{d} x} + (1-\alpha)p(x) t = (1-\alpha)q(x) ,(x \in (a,b)) \]

这是一个以 $ t $ 为位置函数的一个一元线性 ODE

5. 恰当方程

标准形式

存在一个二元函数 $ \Phi(x, y) $,使得 $ \mathrm{d}\Phi = P(x, y) \mathrm{d}x + Q(x, y)\mathrm{d}y $,则

\[P(x, y) \mathrm{d}x + Q(x, y)\mathrm{d}y = 0 \]

称为恰当方程(全微分方程).

一些性质

$ \Phi $ 的求法:

$ \frac{\partial \Phi}{\partial x} = P(x, y) $

$ \frac{\partial \Phi}{\partial y} = Q(x, y) $

$ \Phi(x, y) = \int P(x, y) \mathrm{d}x + \psi (y) $

$ \Phi(x, y) = \int Q(x, y) \mathrm{d}y + \varphi (y) $

定理:

设 $ P(x,y), Q(x,y) $ 在 $ \mathbb{R} $ 内连续且有一阶连续偏导 $ \frac{\partial P}{\partial y}, \frac{\partial Q}{\partial x} $ 则:

\[P(x, y) \mathrm{d}x + Q(x, y)\mathrm{d}y = 0 \]

是恰当方程,当且仅当:

\[\frac{\partial P}{\partial y} = \frac{\partial Q}{\partial x} \]

例题

求解:

\[(2x\sin y + 3x^2 y)\mathrm{d}x + (x^3 + x^3\cos y + y^2)\mathrm{d}y = 0 \]

答案:

积分因子法

用积分因子法求一阶线性微分方程通解

引入积分因子 $ \mu(x, y) $:

\[\mu(x) \frac{ \mathrm{d} y}{\mathrm{d} x} + \mu(x)P(x)y = \mu(x) Q(x) \]

要使左端变成某个函数的微分,即:

\[\mu'(x) = \mu(x)P(x) \]

故取 $ \mu(x) = e^{\int P(x) \mathrm{d}x} $

此时有

\[\mathrm{d} (\mu(x)y) = \mu(x) Q(x) \]

两端积分:

\[\mu(x)y = \int \mu(x) Q(x) \mathrm{d}x + C \]

解出 $ y $:

\[y = \frac{1}{\mu(x)}(\int \mu(x) Q(x) \mathrm{d}x +C) \]

用积分因子法化为恰当方程

如果不是恰当方程,如何变成恰当方程?

我们期望在乘上一个积分因子 $ \mu $ 后就可以化作恰当方程了:

\[\mu(x, y) P(x, y) \mathrm{d}x + \mu(x, y) Q(x, y)\mathrm{d}y = 0 \]

也就是满足以下偏微分方程:

\[\frac{\partial \mu P}{\partial y} = \frac{\partial \mu Q}{\partial x} \]

也就是:

\[P \frac{\partial \mu }{\partial y} + \mu \frac{\partial P }{\partial y} = Q \frac{\partial \mu }{\partial x} + \mu \frac{\partial Q }{\partial x} \]

移项得到:

\[P \frac{\partial \mu }{\partial y} - Q \frac{\partial \mu }{\partial x} = \mu (\frac{\partial Q }{\partial x} - \frac{\partial P }{\partial y}) \]

直接求解这个方程是困难的,不妨假设 $ \mu $ 只含一个变量

  1. $ \mu = \mu(x) $

有

\[- Q \frac{\partial \mu }{\partial x} = \mu (\frac{\partial Q }{\partial x} - \frac{\partial P }{\partial y}) \]

也就是

\[\frac{\partial \mu }{\partial x} = \mu \cdot \frac{1}{Q} (\frac{\partial P }{\partial y} - \frac{\partial Q }{\partial x}) \]

等式右边一定只与 $ x $ 有关,记 $ G(x) = \frac{1}{Q} (\frac{\partial P }{\partial y} - \frac{\partial Q }{\partial x}) $,随即得到:

\[\mu(x) = e^{\int G(x) \mathrm{d}x} \]

  1. $ \mu = \mu(y) $

有

\[P \frac{\partial \mu }{\partial y} = \mu (\frac{\partial Q }{\partial x} - \frac{\partial P }{\partial y}) \]

也就是

\[\frac{\partial \mu }{\partial y} = \mu \cdot \frac{1}{P} (\frac{\partial Q }{\partial x} - \frac{\partial P }{\partial y}) \]

等式右边一定只与 $ y $ 有关,记 $ H(y) = \frac{1}{P} (\frac{\partial Q }{\partial x} - \frac{\partial P }{\partial y}) $,随即得到:

\[\mu(y) = e^{\int H(y) \mathrm{d}y} \]

posted @ 2026-11-02 14:39  象征阳光  阅读(4)  评论(0)    收藏  举报