第二十届景润杯真题(高等代数部分)

第 5 题

【题目】

证明:不存在整系数多项式 \(f(x)\),使得 \(f(0) = 1\)\(f(2) = 5\)\(f(4) = 13\)

【证明】

设存在满足条件的整系数多项式 \(f(x) \in \mathbb{Z}[x]\)

根据题意,我们可以将原插值条件转化为多项式的同余方程组:

\[\begin{cases} f(x) \equiv 1 \pmod{x} \\ f(x) \equiv 5 \pmod{x-2} \\ f(x) \equiv 13 \pmod{x-4} \end{cases} \]

设模多项式分别为 \(m_1(x) = x\)\(m_2(x) = x-2\)\(m_3(x) = x-4\)。显然,这三个多项式在有理数域内是两两互素的首一多项式。其乘积为:

\[M(x) = m_1(x)m_2(x)m_3(x) = x(x-2)(x-4) \]

由于 \(M(x)\) 是首一的整系数多项式,根据多项式的带余除法,若 \(f(x) \in \mathbb{Z}[x]\),则 \(f(x)\)\(M(x)\) 除所得的唯一余式 \(r(x)\) 也必然是一个整系数多项式,即 \(r(x) \in \mathbb{Z}[x]\)\(\deg r(x) < 3\)

下面我们利用多项式的中国剩余定理(CRT)来求解唯一的余数多项式 \(r(x)\)

  1. 计算各项乘积因子

    \[M_1(x) = \frac{M(x)}{m_1(x)} = (x-2)(x-4) = x^2 - 6x + 8 \]

    \[M_2(x) = \frac{M(x)}{m_2(x)} = x(x-4) = x^2 - 4x \]

    \[M_3(x) = \frac{M(x)}{m_3(x)} = x(x-2) = x^2 - 2x \]

  2. 计算各项乘积因子的同余逆元(求 \(t_i(x)\) 使得 \(M_i(x)t_i(x) \equiv 1 \pmod{m_i(x)}\)):

    • 对于 \(M_1(x) \pmod{x}\)

      \[M_1(x) \equiv 8 \pmod{x} \implies 8 \cdot t_1(x) \equiv 1 \pmod{x} \implies t_1(x) \equiv \frac{1}{8} \]

    • 对于 \(M_2(x) \pmod{x-2}\)
      \(x=2\) 代入 \(M_2(x)\)\(M_2(2) = 2 \times (2-4) = -4\)

      \[-4 \cdot t_2(x) \equiv 1 \pmod{x-2} \implies t_2(x) \equiv -\frac{1}{4} \]

    • 对于 \(M_3(x) \pmod{x-4}\)
      \(x=4\) 代入 \(M_3(x)\)\(M_3(4) = 4 \times (4-2) = 8\)

      \[8 \cdot t_3(x) \equiv 1 \pmod{x-4} \implies t_3(x) \equiv \frac{1}{8} \]

  3. 合成余数多项式 \(r(x)\)
    根据中国剩余定理,在 \(\mathbb{Q}[x]\) 中,同余方程组在模 \(M(x)\) 下的唯一解为:

    \[r(x) \equiv \sum_{i=1}^{3} a_i M_i(x) t_i(x) \pmod{M(x)} \]

    其中 \(a_1 = 1\)\(a_2 = 5\)\(a_3 = 13\)。代入各项数值:

    \[r(x) = 1 \cdot (x-2)(x-4) \cdot \frac{1}{8} + 5 \cdot x(x-4) \cdot \left(-\frac{1}{4}\right) + 13 \cdot x(x-2) \cdot \frac{1}{8} \]

    \[r(x) = \frac{1}{8}(x^2 - 6x + 8) - \frac{5}{4}(x^2 - 4x) + \frac{13}{8}(x^2 - 2x) \]

    合并同类项进行化简:

    • \(x^2\) 项系数:\(\frac{1}{8} - \frac{5}{4} + \frac{13}{8} = \frac{1 - 10 + 13}{8} = \frac{4}{8} = \frac{1}{2}\)
    • \(x\) 项系数:\(-\frac{6}{8} + 5 - \frac{26}{8} = -\frac{32}{8} + 5 = 1\)
    • 常数项:\(\frac{8}{8} = 1\)

    得到:

    \[r(x) = \frac{1}{2}x^2 + x + 1 \]

由于余数多项式 \(r(x) = \frac{1}{2}x^2 + x + 1\) 的二次项系数 \(\frac{1}{2} \notin \mathbb{Z}\),这与前面得出的“余式必为整系数多项式(\(r(x) \in \mathbb{Z}[x]\))”的结论矛盾。

因此,不存在这样的整系数多项式 \(f(x)\)


第 6 题

【题目】

\(A, B, C, D\) 是数域 \(\mathbb{F}\) 上的 \(n\) 阶方阵,满足 \(AB^{\mathrm{T}}\)\(CD^{\mathrm{T}}\) 是对称矩阵且 \(AD^{\mathrm{T}}-BC^{\mathrm{T}}\) 是单位矩阵,求证:\(A^{\mathrm{T}}D - C^{\mathrm{T}}B\) 也是单位矩阵。

【证明】

由已知条件,我们可以得到以下关于转置的性质:

  1. \(AB^{\mathrm{T}}\) 是对称矩阵 \(\implies AB^{\mathrm{T}} = (AB^{\mathrm{T}})^{\mathrm{T}} = BA^{\mathrm{T}} \implies -AB^{\mathrm{T}} + BA^{\mathrm{T}} = 0\)
  2. \(CD^{\mathrm{T}}\) 是对称矩阵 \(\implies CD^{\mathrm{T}} = (CD^{\mathrm{T}})^{\mathrm{T}} = DC^{\mathrm{T}} \implies CD^{\mathrm{T}} - DC^{\mathrm{T}} = 0\)
  3. \(AD^{\mathrm{T}} - BC^{\mathrm{T}} = I\) 两边取转置 \(\implies DA^{\mathrm{T}} - CB^{\mathrm{T}} = I \implies -CB^{\mathrm{T}} + DA^{\mathrm{T}} = I\)

构造两个 \(2n \times 2n\) 的分块矩阵 \(P\)\(Q\)

\[P = \begin{pmatrix} A & B \\ C & D \end{pmatrix}, \quad Q = \begin{pmatrix} D^{\mathrm{T}} & -B^{\mathrm{T}} \\ -C^{\mathrm{T}} & A^{\mathrm{T}} \end{pmatrix} \]

计算分块矩阵的乘积 \(PQ\)

\[PQ = \begin{pmatrix} A & B \\ C & D \end{pmatrix} \begin{pmatrix} D^{\mathrm{T}} & -B^{\mathrm{T}} \\ -C^{\mathrm{T}} & A^{\mathrm{T}} \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} AD^{\mathrm{T}} - BC^{\mathrm{T}} & -AB^{\mathrm{T}} + BA^{\mathrm{T}} \\ CD^{\mathrm{T}} - DC^{\mathrm{T}} & -CB^{\mathrm{T}} + DA^{\mathrm{T}} \end{pmatrix} \]

代入上述已知条件简化各分块:

\[PQ = \begin{pmatrix} I & 0 \\ 0 & I \end{pmatrix} = I_{2n} \]

因为 \(P\)\(Q\) 为方阵且 \(PQ = I_{2n}\),所以它们互为逆矩阵,从而交换相乘也必然满足:

\[QP = I_{2n} \]

展开计算 \(QP\)

\[QP = \begin{pmatrix} D^{\mathrm{T}} & -B^{\mathrm{T}} \\ -C^{\mathrm{T}} & A^{\mathrm{T}} \end{pmatrix} \begin{pmatrix} A & B \\ C & D \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} D^{\mathrm{T}}A - B^{\mathrm{T}}C & D^{\mathrm{T}}B - B^{\mathrm{T}}D \\ -C^{\mathrm{T}}A + A^{\mathrm{T}}C & -C^{\mathrm{T}}B + A^{\mathrm{T}}D \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} I & 0 \\ 0 & I \end{pmatrix} \]

对比右下角的分块,可得:

\[-C^{\mathrm{T}}B + A^{\mathrm{T}}D = I \]

即:

\[A^{\mathrm{T}}D - C^{\mathrm{T}}B = I \]

证毕。


第 7 题

【题目】

\(V\) 是数域 \(\mathbb{F}\) 上的 \(n\) 维线性空间,\(\varphi\)\(\psi\) 均为 \(V\) 上的线性变换,证明:

\[|\dim \operatorname{Im}(\varphi\psi) - \dim \operatorname{Im}(\psi\varphi)| \le \frac{n}{2} \]

【证明】

\(\varphi\)\(\psi\)\(V\) 的某组基下的矩阵表示分别为 \(A, B \in M_n(\mathbb{F})\)。由于线性变换的像空间维数等于对应矩阵的秩,问题可等价转化为证明矩阵的秩不等式:

\[|r(AB) - r(BA)| \le \frac{n}{2} \]

\(A, B\) 的秩分别为 \(r(A) = r_1\)\(r(B) = r_2\)。根据矩阵的相抵标准形,存在可逆矩阵 \(P_1, Q_1, P_2, Q_2 \in M_n(\mathbb{F})\),使得:

\[A = P_1 \begin{pmatrix} E_{r_1} & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} Q_1, \quad B = P_2 \begin{pmatrix} E_{r_2} & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} Q_2 \]

其中 \(E_k\) 表示 \(k\) 阶单位矩阵。

由于乘上可逆矩阵不改变矩阵的秩,我们有:

\[r(AB) = r \left[ \begin{pmatrix} E_{r_1} & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} (Q_1 P_2) \begin{pmatrix} E_{r_2} & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} \right] \]

\[r(BA) = r \left[ \begin{pmatrix} E_{r_2} & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} (Q_2 P_1) \begin{pmatrix} E_{r_1} & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} \right] \]

对任意 \(n\) 阶可逆矩阵 \(M\),利用 Sylvester 秩不等式(即 \(r(XY) \ge r(X)+r(Y)-n\)),我们可以给出如下关于中间乘积秩的范围估计:

\[\min\{r_1, r_2\} \ge r \left[ \begin{pmatrix} E_{r_1} & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} M \begin{pmatrix} E_{r_2} & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix} \right] \ge r_1 + r_2 - n \]

不妨设 \(r(AB) \ge r(BA)\)。根据 \(r_1 + r_2\) 的取值范围,我们分两种情况讨论:

情况 1:若 \(r_1 + r_2 \le n\)

此时,根据秩的上限:

\[r(AB) \le \min\{r_1, r_2\} \]

由于 \(r_1, r_2 \ge 0\),显然有:

\[\min\{r_1, r_2\} \le \frac{r_1 + r_2}{2} \le \frac{n}{2} \]

因此:

\[|r(AB) - r(BA)| = r(AB) - r(BA) \le r(AB) \le \frac{n}{2} \]

情况 2:若 \(r_1 + r_2 > n\)

此时,结合上下限估计:

\[r(AB) \le \min\{r_1, r_2\} \]

\[r(BA) \ge r_1 + r_2 - n \]

两式相减得到:

\[|r(AB) - r(BA)| = r(AB) - r(BA) \le \min\{r_1, r_2\} - (r_1 + r_2 - n) \]

由于 \(\min\{r_1, r_2\} \le \frac{r_1 + r_2}{2}\),我们可以放大上式:

\[\min\{r_1, r_2\} - (r_1 + r_2 - n) \le \frac{r_1 + r_2}{2} - (r_1 + r_2) + n = n - \frac{r_1 + r_2}{2} \]

因为在此情况下 \(r_1 + r_2 > n\),所以 \(-\frac{r_1 + r_2}{2} < -\frac{n}{2}\),从而:

\[n - \frac{r_1 + r_2}{2} < n - \frac{n}{2} = \frac{n}{2} \]

即:

\[|r(AB) - r(BA)| < \frac{n}{2} \]

综合上述两种情况,不等式均成立:

\[|\dim \operatorname{Im}(\varphi\psi) - \dim \operatorname{Im}(\psi\varphi)| \le \frac{n}{2} \]

证毕。


21届题目好像比较陈,难度不大,明天开始更新数学分析

posted @ 2026-07-04 12:29  asoeu  阅读(45)  评论(0)    收藏  举报