10-虚拟式
第 10 课 虚拟式 (The Subjunctive Mood)
拉丁语有直陈式(陈述事实)与虚拟式(主观世界:意愿、可能、假设、目的等)两大 mood。你有西语 subjuntivo 底子,这部分会非常亲切——西语虚拟式的骨架直接承自拉丁语。
10.1 现在时虚拟式 (Present Subjunctive)
构成口诀:换元音——在现在时词干后换/插一个特征元音,再加 -m, -s, -t, -mus, -tis, -nt:
| 变位法 | 规则 | 1sg 示范 |
|---|---|---|
| Ⅰ | 词干元音 ā → e | amem |
| Ⅱ | 词干元音后插 ā | videam |
| Ⅲ | 词干后插 ā | dūcam |
| Ⅳ(含 Ⅲ-io 如 capiō) | 词干后插 iā | sentiam / capiam |
完整变位表:
| 人称 | Ⅰ amem- | Ⅱ videa- | Ⅲ dūca- | Ⅳ sentia- |
|---|---|---|---|---|
| 1sg | amem | videam | dūcam | sentiam |
| 2sg | amēs | videās | dūcās | sentiās |
| 3sg | amet | videat | dūcat | sentiat |
| 1pl | amēmus | videāmus | dūcāmus | sentiāmus |
| 2pl | amētis | videātis | dūcātis | sentiātis |
| 3pl | ament | videant | dūcant | sentient |
西语对照(血统关系一目了然):ame, ames, ame... < amem, amēs, amet;vea < videam;西语 -ar 动词虚拟式用 e、-er/-ir 用 a 的格局正是拉丁语换元音规则的遗产。
10.2 未完成时虚拟式 (Imperfect Subjunctive)
构成超级规律:现在时不定式去掉 -e,加 -m, -s, -t, -mus, -tis, -nt(即词尾 -rem, -rēs, -ret, -rēmus, -rētis, -rent)。四种变位法完全一致!
| 人称 | amā- | vidē- | dūce- | sentī- |
|---|---|---|---|---|
| 1sg | amārem | vidērem | dūcerem | sentīrem |
| 2sg | amārēs | vidērēs | dūcerēs | sentīrēs |
| 3sg | amāret | vidēret | dūceret | sentīret |
| 1pl | amārēmus | vidērēmus | dūcerēmus | sentīrēmus |
| 2pl | amārētis | vidērētis | dūcerētis | sentīrētis |
| 3pl | amārent | vidērent | dūcerent | sentīrent |
不规则动词同样机械:essem, possem, vellem, nollem, māllem, ferrem, īrem。
💡 西语冷知识:西语虚拟式过去时两种形态 -ra / -se(fuera/fuese)都来自拉丁过去完成时虚拟式 fuissem/amāvisset——不是从未完成时来的!
10.3 完成时与过去完成时虚拟式
基于完成时词干(又是万能词干):
| 时态 | 构成 | amō 示范 |
|---|---|---|
| 完成时虚拟式 | 完成词干 + -erim 型词尾 | amāverim, amāverīs, amāverit, amāverīmus, amāverītis, amāverint |
| 过去完成时虚拟式 | 完成词干 + -issem 型词尾 | amāvissem, amāvissēs, amāvisset, amāvissēmus, amāvissētis, amāvissent |
其他动词:vīderim/vīdissem;dūxerim/dūxissem;fuerim/fuissem;potuerim/potuissem;tulerim/tulissem;ierim/iissem。
⚠️ 再提醒:完成时虚拟式 3pl(amāverint)与将来完成时直陈式 3pl 撞形;1sg -erim 与 -erō 区分。
被动态虚拟式速览:
| 时态 | amō 示范 |
|---|---|
| 现在被动态 | amer, amēris, amētur, amēmur, amēminī, amentur |
| 未完成被动态 | amārer, amārēris, amārētur, ... amārentur |
| 完成被动态 | amātus sim, amātus sīs, amātus sit... |
| 过完被动态 | amātus essem, amātus essēs, amātus esset... |
10.4 时态呼应 (Sequence of Tenses)
从句虚拟式的时态由主句时态决定:
| 主句时态 | 从句表"同时" | 从句表"先前" |
|---|---|---|
| 主要时序 primary:现在/将来/将来完成时、命令式 | 现在时虚拟式 | 完成时虚拟式 |
| 历史时序 historic:未完成/完成/过去完成时 | 未完成时虚拟式 | 过去完成时虚拟式 |
这张表是阅读拉丁语的罗塞塔石碑,必须内化。
10.5 虚拟式的独立用法
① 劝导式/命令式虚拟 (hortatory / jussive):1sg(jussive 多为 2/3 人称)与 1pl 表"让我们…/该…"; 否定用 nē。
"Moriāmur," inquit, "et in mediā armā ruāmus: ūna salūs victīs nūllam spērāre salūtem."
("让我们去死吧,"他说,"冲进战阵中央吧:对败者唯一的生路就是不指望任何生路。")——Aen. 2.353–354分析:moriāmur = 异态动词 morior 的现在时虚拟式 1pl(劝导式);ruāmus = ruiō 冲、1pl 同上;spērāre 不定式与 ūna salūs 构成系表结构"唯一的生路就是不求活路"(补语不定式)。特洛伊城破之夜科罗厄布斯的话。
② 祈愿式 (optative):表愿望,常加 utinam。
Exoriāre aliquis nostrīs ex ossibus ultor.(愿复仇者从我尸骨中站起!)——Aen. 4.625(见第 9 课分析)
潜在语气 (potential):表"可能",如 quid faciam? "我该怎么办呢?"(踌躇问句 deliberative 也属此类)。
10.6 目的状语从句 (Purpose Clauses)
ut / nē + 虚拟式:"以便……/以免……"。时态呼应:主要时序→现在虚拟;历史时序→未完成虚拟。否定一律 nē。
[Orgetorīx] cīvitātī persuāsit ut dē fīnibus suīs cum omnibus cōpiīs exīrent.
(奥尔热托里克斯说服族人:带着全部家当离开他们的领土。)——BG 1.2逐词分析:
词 分析 persuāsit persuadeō 完成时 3sg"说服了"(历史时序!) ut 目的连词 exīrent exeō 未完成虚拟式 3pl ← 呼应历史时序 dē fīnibus suīs "从他们自己的领土"(夺格 + de;suīs 反身物主代词指回主语) cum omnibus cōpiīs "带着全部资财"(夺格) 注意中文习惯译作"说服他们离开",拉丁语法上是目的/结果结构 ut + 虚拟式,不能照搬英语 that 从句思维。
关系代词目的从句:quī + 虚拟式("以便他……"),如 mīsit lēgātōs quī pācem peterent 他派使者去求和。
10.7 结果状语从句 (Result Clauses)
ut + 虚拟式,主句里有指示强度词呼应:tam, ita, sic, tantus, adeo(如此……以至于)。否定用 nōn / nemo / nullus 等(不是 nē!)。
仿写示例:Tantus erat pavor ut nēmō resistere auderet.
(惊恐如此之大,以至于没人敢抵抗。)
分析:tantus 呼应 ut;auderet = audeō 半异态动词未完成虚拟式;resistere 补语不定式。
维吉尔名句相关:Tantae molis erat Rōmānam condere gentem.(建立罗马种族竟是如此艰巨之事)——Aen. 1.33。此处用属格 tantae molis(属格表性质)替代 ut 从句,但 tantus 呼应机制相同。
10.8 但愿条件句 (Proviso Clauses)
dum / dummodo / modō + 虚拟式(多为现在/未完成虚拟):"只要……"。
仿写示例:Proficīscī licet, dummodo obsidēs dēs.
(你可以出发,只要你交出人质。)
分析:licet 无人称动词 + 不定式 proficīscī;dēs = dō 的现在时虚拟式 2sg。
10.9 条件句 (Conditional Sentences) 三大类型
| 类型 | si 从句 | 主句 | 例句 |
|---|---|---|---|
| 将来较小可能 (future less vivid) | 现在虚拟式 | 现在虚拟式 | Sī veniās, gaudiāmus. 若你肯来,我们就高兴。 |
| 与现在相反 (contrary to fact, present) | 未完成虚拟式 | 未完成虚拟式 | Sī hoc vidērēs, nōn crēderēs. 你若亲眼所见,也不会信。 |
| 与过去相反 (CTF, past) | 过去完成虚拟式 | 过去完成虚拟式 | Sī Caesar vīxisset, rem pūblicam cōnservāvisset. 凯撒若活着,本可保住共和国。 |
记忆锚点:越不真实,虚拟式越"过去"——与过去相反用最远的 pluperfect。这与西语 si tuvieras / si hubieras venido 的层级完全同构。
仿写(历史时序下的间接条件):[Dīxērunt] sī quid accidisset, sē nōn defutūrōs [esse].
(他们说:万一有什么闪失,他们决不缺席。)——BG 中使节辞令的高频套路
分析:accidisset 过完虚拟式在间接引语中表示"先于主句的可能事件";defutūrōs esse 是 dēsum(缺席)的将来不定式 defutūrum esse 的复数宾格(ACI 内部,与主语 sē 一致),整句意为"他们绝不会缺席"。
cum + 虚拟式(伴随/原因从句)顺带掌握:
perfacile esse, cum virtūte omnibus praestārent, tōtius Galliae imperiō potīrī.
(既然他们在勇武上胜过所有人,夺得全高卢的统治权易如反掌。)——BG 1.2(奥热托里克斯的说辞,间接引语内)分析:perfacile esse = ACI "极易";cum praestārent 未完成虚拟式表原因/背景(历史时序);omnibus 夺格(praestāre 接夺格"胜过");imperiō 夺格(potīrī 接夺格——异态动词特殊格支配!);tōtius Galliae 属格。
10.10 本课要点
- 现虚拟换元音(Ⅰ→e,Ⅱ/Ⅲ+ā,Ⅳ+iā);未虚拟 = 不定式去 -e 加 -m/-s/-t...
- 时态呼应表是理解一切从句的前提。
- 目的从句否定 nē,结果从句否定 nōn。
- 条件句三级火箭:现虚拟(小可能)→ 未虚拟(反现在)→ 过完虚拟(反过去)。
词汇(本课 50 词)
A. 虚拟式从句触发词
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| ut / nē | konj.+subj. | 以便/以免 | Castra mūniunt nē hostēs irruant.(他们筑营以防敌人突袭。) |
| cum +subj. | konj. | 当…时(叙述) | Cum Caesar in Galliam vēnisset, Helvetiī iam profectī erant.(凯撒到高卢时,赫尔维蒂人已出发。) |
| sī +subj. | konj. | 假如 | Sī timeās, fugerēs.(假如你怕,早就逃了。) |
| utinam | 叹词+subj. | 但愿 | Utinam adesset!(他要在就好了!) |
B. 情态与意志动词
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| petō → postulō | -āre, postulāvī | 要求 | Obsidēs postulāvērunt.(他们要求交出人质。) |
| rogō | -āre, rogāvī | 请求 | Rogāvit num venīremus.(他问我们是否要来。) |
| imperō | -āre, imperāvī +dat | 命令 | Imperāvit ut obsidēs darentur.(他下令交出人质。) |
| permittō | -ere, permīsī +dat | 允许 | Permittite mīlitibus requiēscere.(让士兵们休息吧。) |
| prohibeō | -ēre, prohibuī +abl. | 阻止 | Prohibitī sunt nē trānsīrent.(他们被阻止渡河。) |
| cūrō | -āre, cūrāvī | 关照;负责 | Frūmentum comparārī cūrāvit.(他负责筹办粮草。) |
C. 意愿与情感名词
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| voluntās | f., 属格 voluntātis | 意愿 | Voluntās populī audienda est.(须倾听人民的意愿。) |
| cupiditās | f., 属格 cupiditātis | 贪欲 | Cupiditās pecūniae multa mala parit.(贪财生出许多恶。) |
| īra | f., 复 īrae | 愤怒 | Īrā commōtus, iussit urbī incendium.(盛怒之下他下令焚城。) |
| gaudium | n., 复 gaudia | 喜悦 | Gaudiō clāmōribusque omnia implentur.(欢呼声充满各处。) |
D. 从句常用连词
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| priusquam / antequam | konj. | 在…之前 | Priusquam sol oriatur, proficīscemur.(日出前我们就动身。) |
| donec / quoad | konj. | 直到 | Mānsērunt donec pāx facta esset.(他们留到达成和约。) |
| quoniam | konj. | 既然 | Quoniam id fierī nequit, aliud cōgitēmus.(既然行不通,另想办法吧。) |
| quamquam | konj.+直陈 | 虽然 | Quamquam laborant, nōn dēsistunt.(虽然辛苦,他们不停工。) |
E. 补充:虚拟场景动词
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| licet | -ēre +dat,+inf | 可以(准许) | Nōn licet trānsīre sine lēgātō.(无使节不得通行。) |
| oportet | -ēre +acc,+inf | 应当 | Principī hoc facere oportuit.(首领本该做这事。) |
F. 补充:意愿情感与无人称
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| studeō | -ēre, studuī +dat. | 专注于 | Litterīs Graecīs student.(他们专攻希腊文学。) |
| consulo | -ere, -suī, -sultus +dat. | 谋划 | Dē rē pūblicā cōnsulendum est.(须为邦国谋划。) |
| provideō | -ēre, -vīdī, -vīsum +ut/ne | 预防 | Prōvideant nē quid dēsit.(要预防有所短缺。) |
| metuō | -ere, metuī | 畏惧 | Ne id accidat metuimus.(我们怕那事发生。) |
| deterreō | -ēre, -uī, -terrītus +abl. | 吓阻 | Perīcula nōs dēterrēre nōn debent.(危险不应吓退我们。) |
| impedio | -īre, -īvī, -ītus +nē | 阻碍 | Impedītus est nē proficīscerētur.(他被拦下无法动身。) |
| casus | m., 复 casūs | 变故 | Casibus resistendum est.(变故当前须挺住。) |
| sors | f., 属格 sortis | 抽签;命运 | Sorte duces lēgērunt.(他们抽签选将。) |
| omen | n., 复 omina | 兆头 | Omen faustum appāruit.(吉兆显现。) |
| studium | n., 复 studia | 热忱 | Studiō mīlitum laetātus est.(他为士兵热忱而欣慰。) |
| displaceō | -ēre, -uī | 使不快 | Displicet mihi cōnsilium.(我不喜欢此计。) |
| decet | 无人称 +acc. | 合宜 | Decet puerum tacēre.(孩子当安静。) |
| pudet | 无人称 +acc.+gen. | 使羞愧 | Pudet eum factī.(他为此事羞愧。) |
| piget | 无人称 +acc.+gen. | 使悔恨 | Pudet pigetque eum.(他又羞又悔。) |
| miseret | 无人称 +acc.+gen. | 怜惜 | Miseret mē senis.(我怜那老人。) |
| paenitet | 无人称 +acc.+gen. | 使懊悔 | Paenituit eum facinoris.(他悔其所为。) |
| evenit | -īre, -ēnit +ut | 结果发生 | Evenit ut victī fugerent.(结果败方溃逃。) |
| contigit | -igere, -igī +dat.+inf. | 得以有幸 | Nōbīs pācem vidēre contigit.(我们有幸见到和平。) |
| libet | 无人称 +dat. | 心愿 | Quiētī libet.(心向安宁。) |
| necesse est | 短语+inf. | 必须 | Necesse est proficīscī.(必须动身。) |
| opus est | 短语+abl. | 需要 | Opus est auxiliō.(需要援助。) |
| nōlō | nolle, nōluī | 不愿 | Nōlīte id facere!(别做这事!) |
| mālō | malle, māluī | 宁可 | Mālim silēre.(我宁可缄默。) |
| avarus | -a -um | 贪婪的 | Avārus semper egēns.(贪者常贫。) |
| benignus | -a -um | 宽厚的 | Benignus in pauperēs erat.(他待穷人宽厚。) |
| memor | indecl.+gen. | 铭记的 | Memorēs esse dēbēmus.(我们当铭记于心。) |
| immemor | indecl.+gen. | 忘却的 | Beneficiī immemor nōn erit.(他不会忘恩。) |
| aptus | -a -um +dat. | 适合的 | Mīles labōrī aptus.(士兵当能吃苦耐劳。) |
| utilis | -e | 有用的 | Consilium utile dabunt.(他们会献良策。) |
| inutilis | -e | 无用的 | Inūtile onus iactātur.(无用之担被弃。) |

浙公网安备 33010602011771号