05-第四第五变格法与代词

第 5 课 第四、第五变格法与代词 (Quarta et Quinta Dēclīnātiō; Pronomina)

5.1 第四变格法:frūctus(阳性)与 cornū(中性)

frūctus, frūctūs, m. 果实(→ 西语 fruto):

单数 复数
Nom/Voc frūctus frūctūs
Gen frūctūs frūctuum
Dat frūct frūctibus
Acc frūctum frūctūs
Abl frūctū frūctibus

cornū, cornūs, n. 角(→ 西语 cuerno)——中性规则再现:复数 Nom/Acc = cornua

单数 复数
Nom/Acc/Voc cornū cornua
Gen cornūs cornuum
Dat corn cornibus
Abl cornū cornibus

第四变格高频词:exercitus 军队→ejército、senātus 元老院→senado、portus 港口→puerto、manus 手→mano、metus 恐惧、currus 战车、casus 落下/事件→caso、usus 使用→uso。

domus 特别提示:domus, domūs, f. 家是第二/第四混合变格:acc. domum、abl. domō、loc. domī 在家。凯撒行军描写必备词。

5.2 第五变格法:rēs 与 diēs

rēs, reī, f. 事物/事情/事务(西语 real 真实的 ← reālis;república ← rēs pūblica 公共事务=共和国):

单数 复数
Nom/Voc rēs rēs
Gen r rērum
Dat r rēbus
Acc rem rēs
Abl rē rēbus

rēs 是拉丁抽象表达的骨架:rēs pūblica 国家、rēs gestae 功业(res gestae!)、rēs militāris 军务、rēs adversae 逆境。凯撒的 rēbus 在夺格里无处不在。

diēs, diēī, m. 日/天(→ 西语 día;注意 diēs 是第五变格里少见的阳性):

单数 复数
Nom/Voc diēs diēs
Gen diēī diērum
Dat diēī diēbus
Acc diem diēs
Abl diē diēbus

实用搭配:quīnque diēbus = 在五天内(夺格表时间范围)。其他第五变格成员:spēs 希望、fidēs 信义(→ 西语 fe!)、aciēs 战线。

5.3 人称代词 (pronomīna persōnalia)

第一、二人称:

单 1 复 1 单 2 复 2
Nom ego 我 nōs 我们 tū 你 vōs 你们
Gen meī nostrum/nostrī tuī vestrum/vestrī
Dat mihi nōbīs tibi vōbīs
Acc nōs vōs
Abl nōbīs vōbīs

第三人称"反身" sē:suī / sibi / sē / sē(自己的,指回主语;西语 se/sí 同源同功能)。

要点:

  • 拉丁语通常省略 ego/tū——动词词尾已经标明人称,就像西语说 hablo 不必说 yo。代词出现 = 强调。
  • 属格 nostrum/vestrum 表部分属格:ūnus nostrum = 我们中的一人。
  • cum 合写:cum tē → tēcum, cum nōbīs → nōbīscum(与你、与我们)。
  • 西语直系血统:me/mē、te/tē、nos/nōs、os/vōs、mi/mihi、ti/tibi、sí/sibi——你的西语代词表几乎就是拉丁表!

5.4 指示代词 is / ea / id(全表)

拉丁语没有专职第三人称代词,由 is/ea/id 兼任"他/她/它"。它有三大用法:

  1. 弱指示/回指:那个(提到过的)→ 他她它(最常见)
  2. 指示:那(较弱的 that)
  3. 与关系词呼应:ea quae… 那些……的东西
阳性 m 阴性 f 中性 n
单数
Nom is ea id
Gen eius eius eius
Dat
Acc eum eam id
Abl
复数
Nom ī (eī) eae ea
Gen eōrum eārum eōrum
Dat/Abl eīs eīs eīs
Acc eōs eās ea
Abl eīs eīs eīs

记忆钩子:

  • eius 一个形式包办"他的/她的/它的"属格——凯撒文中出现率冠军。
  • 中性 id/ea 又见中性规则。
  • 复数主格阳性 ī 太短,实际文本常写 eī。

5.5 ille / illa / illud 与 hic / haec / hoc

ille(远指"那个";也指"那位大名鼎鼎的")

m f n
Nom sg ille illa illud
Gen sg illīus illīus illīus
Dat sg illī illī illī
Acc sg illum illam illud
Abl sg illō illā illō
Nom pl illī illae illa
Gen pl illōrum illārum illōrum
Dat/Abl pl illīs illīs illīs
Acc pl illōs illās illa

hic(近指"这个")

m f n
Nom sg hic haec hoc
Gen sg huius huius huius
Dat sg huic huic huic
Acc sg hunc hanc hoc
Abl sg hōc hāc hōc
Nom pl hae haec
Gen pl hōrum hārum hōrum
Dat/Abl pl hīs hīs hīs
Acc pl hōs hās haec

iste(中指"你那个",常带贬义)形态同 ille 系(iste ista istud, istīus…),暂识即可。

西班牙语直通车:este / ese / aquel 三分近中远,正来自 iste / ipse / ille;él, ella, ellos, las, los 全部来自 ille 家族。你早就在说拉丁指示代词了。

希腊对照:希腊 αὐτός 一词三用(同一个/他自己/他),正好对应拉丁 ipse(亲自)/ sē(反身)/ is(弱指) 的分工。

5.6 īdem, eadem, idem(同一个)

构成 = is/ea/id + 强化粒子 -dem

m f n
Nom sg īdem eadem idem
Gen sg eiusdem eiusdem eiusdem
Dat sg eīdem eīdem eīdem
Acc sg eundem eandem idem
Abl sg eōdem eādem eōdem
Nom pl īdem eaedem eadem
Gen pl eōrundem eārundem eōrundem
Dat/Abl pl eīsdem eīsdem eīsdem
Acc pl eōsdem eāsdem eadem

注意音变:eumd-em → eundem(m 在 d 前变 n);eōrumdem → eōrundem(同理 m→r→n 的调整)。

用法:eundem locum 同一地点;īdem atque / īdem quī 与……相同。凯撒过渡叙事的高频开场:īsdem dē causīs 出于同样的原因。

5.7 阅读③: demonstratives in action

(a) BG 1.2

Ea rēs est Helvētiīs per indīcium ēnuntiāta.
这件事通过告密被通报给了赫尔维蒂人。

形式 分析
Ea rēs is 的阴性主格 + 第五变格 rēs:这件事(ea 在此 = 弱指示"该")
est … ēnuntiāta 迂回完成被动:has been announced(与第 3 课 est dīvīsa 同构)
Helvētiīs 与格:通报的接收方(被动动词 + 利益与格,拉丁语高频结构)
per indīcium per + 宾格 = 通过(手段);indīcium 告发

(b) BG 1.42(阿里奥维斯图斯拒绝会面的传话,一句话三个"他"!):

Sī quid ipsī ā Caesare opus esset, ipsum ad sē ventūrum fuisse; sī quid ille sē vellet, illum ad sē venīre oportēre.
(他说:)如果他本人需要凯撒做什么事,他本来会亲自去找凯撒;如果凯撒想从他那里得到什么,那么凯撒应当来找他。

形式 分析
ipsī / ipsum ipse 自己、亲自(强调反身)
eum? 注意:本句用 illum ille 远指 = 那位(凯撒),带疏远语气
反身:回到各自主语
esset … ventūrum fuisse / oportēre 间接引语(reported speech)的虚拟与不定式结构——动词系统详解见第二部分

语法亮点:ipse(说话者自己)— ille(对方凯撒,冷感十足)— sē(各自回指)在同一句内精确分工。外交辞令的火药味全靠代词选择。

(c) 仿写练习句(依凯撒风格自拟,展示 īdem 与第四变格的一致):

Īdem magistrātūs apud Helvētiōs quotannīs creantur.
在赫尔维蒂人中,同样的官员每年都被选举产生。

形式 分析
Īdem magistrātūs īdem 阳性主复 + magistrātūs(magistrātus 官员,第四变格主格复数 -ūs)
apud Helvētiōs apud + 宾格 = 在……(人民)当中
quotannīs 夺格:每年(quotannis 年年)
creantur creō 选出的第三人称复数被动现在时

真实文本中凯撒确实惯用 īdem/īsdem 承接上文(如 īsdem dē causīs),magistrātūs 则是他描述高卢政制的核心词。

5.8 练习

  1. 写出:frūctuī(何词何格?)、cornua(何格?)、eārundem(何词何格?)

    答:frūctus 与格单数;cornū 的主格或宾格复数;īdem 阴性属格复数。
  2. 解析翻译:Illī nōbīscum venīre nōlunt.(nōlō 不愿)

    答:那些人不愿和我们来。illī 主复;nōbīscum = cum nōbīs。
  3. 用 īdem 翻译"我们在同一座城市生活":In eādem urbe vīvimus.

词汇(本课 50 词)

A. 第四变格法

信息 中文 例句
exercitus m., 复 exercitūs 军队 Exercitus in finibus hostium est.(军队在敌境。)
adventus m., 复 adventūs 到来 Adventus lēgātōrum nūntiātus est.(使节的到来已被通报。)
equitātus m. 骑兵部队 Equitātus fugientēs persecūtus est.(骑兵追击溃敌。)
peditātus m. 步兵部队 Peditātus medium aciem tenēbat.(步兵居中列阵。)
impetus m., 复 impetūs 冲击;进攻 Impetum hostium sustinēre dēbēmus.(我们须顶住敌人的冲击。)
metus m., 复 metūs 恐惧 Metus hostīlem in corde erat.(对敌人的恐惧在心头。)
lacus m., 复 lacūs Ad lacum parvum vēnērunt.(他们来到小湖边。)
fructus m., 复 fructūs 果实;收益 Fructūs autumnī colligimus.(我们收秋果。)
cornū n., 复 cornua 角;(军阵)翼 Cornua aciem firmant.(两翼稳固阵形。)
domus f., 不规则变格 Domum rediī.(我回家了。)

B. 第五变格法

信息 中文 例句
rēs f., 属格 reī, 复 rēs 事情;事物 Rēs gestae populī Rōmānī.(罗马人的业绩。)
diēs m./f., 属格 diēī 日;日子 Diēs septimus adventūs erat.(是抵达后的第七天。)
spēs f., 属格 speī, 复 spēs 希望 Spēs ultima nōn relinquenda est.(最后的希望不可弃。)
fidēs f., 属格 fideī/fideī 信义 Fidēs inter sociōs servanda est.(盟友间的信义须守。)
aciēs f., 复 aciēs 战线;锋刃 Acie instructa, signum datum est.(列好战线,发出号令。)

C. 代词群

信息 中文 例句
mē / tē abl./acc. 单 我/你(宾夺) Inter nōs et vōs flūmen est.(我们与你们之间有河。)
sē / sēsē 反身 他(她)自己 Sē in fugam dat.(他转身逃跑。)
nōbīscum / vōbīscum 短语+cum 和我们/你们 Vobīscum veniam.(我会和你们一起来。)
quis / quid 疑问 pron. 谁/什么 Quid agis?(你在做什么?)
quī, quae, quod 关系 pron. 那(关系词) Quī haec dīxit, verum dīxit.(说这话的人说的是真话。)
cuiusdam quīdam 属格 某个的 Cuiusdam hominis canis latrābat.(某人的狗在吠。)

D. 高频动词

信息 中文 例句
īre, iī/ivī, itum Rōmam eō crās.(明天我去罗马。)
ferō ferre, tulī, lātum 带来;忍受 Auxilium ferre possum.(我能带来援助。)
volō velle, voluī 想要 Quod volō, id faciō.(我想做就做。)
possum posse, potuī +inf Venīre nōn possum.(我来不了。)
faciō -ere, fēcī, factum 做;使 Facta, nōn verba!(行动,而非空言!)

E. 补充:时间地点

信息 中文 例句
locus m., 复 loca/locī 地点 Locus castrīs idōneus inventus est.(找到了适于扎营的地方。)
iter n., 属格 itineris 行程;路途 Iter longum per montēs fecimus.(我们翻山走了长路。)

F. 补充:代词与限定

信息 中文 例句
idem eadem, idem 同一(的) Idem cōnsilium sequimur.(我们采取同一计划。)
ipse ipsa, ipsum 本人;自身 Caesar ipse vēnit.(凯撒亲自来了。)
nēmō pron., 属格 nūllīus 无人 Nēmō sine vitīō est.(无人无过。)
nihil 不变格 无物 Nihil timendum est.(无可惧者。)

G. 补充:第四五变格补充

信息 中文 例句
faciēs f., 属格 faciēī 形貌;面容 Faciēs eius mīra erat.(他的容貌出众。)

H. 补充:高频动词

信息 中文 例句
accipiō -ere, -cēpī, -ceptus 接受 Litterās tuās accēpī.(我收到了你的信。)
iungō -ere, iūnxī, iūnctus 连接 Iungimus manūs.(我们手牵手。)

I. 补充:全称与时间副词

信息 中文 例句
uterque utraque, utrumque 两者都 Uterque frāter fortis erat.(兄弟俩都勇敢。)
tōtus -a -um, 复属格 -ōrum 整个的 Tōtam urbem vīdimus.(我们看遍全城。)
sōlus -a -um 单独的 Sōlus domī manet.(他独自在家。)
ūllus -a -um(否定句) 任一的 Sine ūllā spē remānsit.(他在毫无希望中留下。)
certus -a -um 确定的 Certō diē venient.(他们将如期而至。)
medius -a -um 中间的 Mediā nocte excītātus sum.(半夜我被惊醒。)
cotīdiē adv. 每天 Cotīdiē exercēmur.(我们每天操练。)
prīdiē adv. 前一日 Prīdiē epistulam scrīpsī.(前一天我写了信。)
postrīdiē adv. 次日 Postrīdiē castra mōvimus.(次日拔营。)
interdum adv. 时而 Interdum tacet, interdum clāmat.(时而沉默,时而高呼。)
multō adv.+比较级 …得多 Multō melius hoc est.(这好得多。)
nimium adv. 过分地 Nimium properās!(你太急了!)
conveniō -īre, -vēnī 集合;一致 Omnēs in forum convēnērunt.(众人齐聚广场。)
dēsum deesse, dēfuī 缺席;缺乏 In proeliō nōn dēfuī.(战斗中我未缺席。)
tantum adv. 仅仅 Tantum id volō.(我只要这个。)

posted @ 2026-09-05 07:52  IcarusLee  阅读(4)  评论(0)    收藏  举报