03-第一第二变格法
第 3 课 第一、第二变格法 (Prima et Secunda Dēclīnātiō)
3.1 第一变格法:rosa(阴性)
rosa, rosae, f. 玫瑰。词干 ros-,全部词尾以 -a 系为主:
| 格 | 单数 Sg. | 复数 Pl. |
|---|---|---|
| Nom | rosa 玫瑰(作主语) | rosae |
| Gen | rosae 玫瑰的 | rosārum |
| Dat | rosae 给玫瑰 | rosīs |
| Acc | rosam 玫瑰(作宾语) | rosās |
| Abl | rosā 用/从/在玫瑰 | rosīs |
| Voc | rosa | rosae |
要点:
- Gen.Sg = Dat.Sg = rosae,靠上下文区分(puellae rosae 既可解"女孩的玫瑰们"也可解"给女孩的玫瑰")。
- 第一变格呼格永远等于主格。
- 复数属格 -ārum 是最高频词尾之一,凯撒文中到处是 urbium? 不——到处是 Gallōrum, puellārum 这类"……们的"。
高频同族词(附西语对照):
| 拉丁语 | 词义 | 西班牙语 |
|---|---|---|
| aqua, aquae | 水 | agua |
| terra, terrae | 土地 | tierra |
| vita, vitae | 生命 | vida |
| silva, silvae | 森林 | selva |
| fortūna, fortūnae | 命运 | fortuna |
| victōria, victōriae | 胜利 | victoria |
| puella, puellae | 女孩 | (niña;puela 已废) |
| Gallia, Galliae | 高卢(地名) | Galia |
注意 terra → tierra、silva → selva:拉丁短 e/o 在重读下于西语裂化为 ie/ue(diphthongization),terra 的 e 正是重读短 e。
3.2 第二变格法阳性:servus
servus, servī, m. 奴隶:
| 格 | 单数 | 复数 |
|---|---|---|
| Nom | servus | servī |
| Gen | servī | servōrum |
| Dat | servō | servīs |
| Acc | servum | servōs |
| Abl | servō | servīs |
| Voc | serve! | servī |
要点:
- 呼格特殊:-us → -e。对话中必现:Salve, serve!(你好,奴隶!)
- 人名 Marcus 的呼格是 Marce!(Mārce!)凯撒书中的 Brūte!(布鲁图!)
- -ius 结尾词(fīlius 儿子)呼格只留 -ī:fīlius → voc. fīlī(mi Fīlī 我儿!)属格也可缩为 -ī。
puer 型(保住 -e- 不脱落):
| 格 | 单数 | 复数 |
|---|---|---|
| Nom | puer 男孩 | puerī |
| Gen | puerī | puerōrum |
| Dat | puerō | puerīs |
| Acc | puerum | puerōs |
| Abl | puerō | puerīs |
同类:socer 岳父、gener 女婿、vesper 黄昏;形容词 liber(自由的)同型。
高频同族词:
| 拉丁语 | 词义 | 西班牙语 |
|---|---|---|
| amīcus, amīcī | 朋友 | amigo |
| dominus, dominī | 主人 | dueño |
| fīlius, fīliī | 儿子 | hijo(f→h, li→j 两次演变) |
| gladius, gladiī | 剑 | gladio(古语) |
| lūdus, lūdī | 学校/游戏 | ludus(体育用语残留) |
3.3 第二变格法中性:bellum
bellum, bellī, n. 战争:
| 格 | 单数 | 复数 |
|---|---|---|
| Nom/Acc | bellum | bella |
| Gen | bellī | bellōrum |
| Dat | bellō | bellīs |
| Abl | bellō | bellīs |
| Voc | bellum | bella |
中性规则 (neuter rule)——全拉丁语铁律:
- 中性名词主格 = 宾格(单复数皆然);
- 中性复数主格/宾格一律 -a。
这条规则希腊语一模一样(τὰ δῶρα 礼物们),而且你已经认识它了——英语借词 data(data 是 datum 的复数!)、media、criteria 全是拉丁/希腊中性复数。
高频同族词:verbum 话→verbo? (西语 verbo 动词 ✓)、caelum 天空→cielo、dōnum 礼物→don、auxilium 援助→auxilio、imperium 统帅权/帝国→imperio、proelium 战役(与 bellum 区分:proelium 是一场战斗,bellum 是整场战争)。
注:西语日常说 guerra(日耳曼借词),书面语 bélico 才来自 bellum。
3.4 形容词一致预览 (concordantia)
形容词必须与名词性、数、格一致(不一定同一变格法!):
- puella bona(好女孩:阴阴一致)
- nauta bonus(水手是阳性行业词,配阳性形容词——名词第一变格、形容词第二变格)
- bellum longum(漫长的战争:中性一致)
3.5 阅读①:凯撒《高卢战记》开篇 (BG 1.1)
全书第一句,也是拉丁语最著名的句子:
Gallia est omnīs dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae, aliam Aquītānī, tertiam quī ipsōrum linguā Celtae, nostrā Gallī appellantur.
整个高卢分为三个部分,其中一部分住着贝尔盖人 (Belgae),另一部分住着阿奎塔尼人 (Aquītānī),第三部分住着那些在他们自己的语言里称为克尔特人 (Celtae)、在我们的语言里称为高卢人 (Gallī) 的人。
逐词解析表:
| 形式 | 分析 | 意义 |
|---|---|---|
| Gallia | 第一变格阴性单数主格 | 高卢(整体作主语) |
| est | sum 的第三人称单数现在时 | 是(系动词,详见第二部分) |
| omnīs | 第三变格形容词 omnis 的宾格复数(旧写法,= omnēs) | 全部的 |
| dīvīsa | dīvidō 分开的完成时被动分词,阴性复数 | 被分开的 |
| est … dīvīsa | 迂回完成被动(est + PPP)= has been divided | 已经被划分为 |
| in partēs trēs | in + 宾格(表示进入)= into three parts;partēs 是 pars 的宾复,trēs 数词宾复 | 分成三个部分 |
| quārum | 关系代词阴性复数属格 | 其中……的 |
| ūnam / aliam / tertiam | 阴性单数宾格(省略 partem):一部分 / 另一部分 / 第三部分 | 三部分的排比 |
| incolunt | incolō 居住的第三人称复数现在时 | 他们居住 |
| Belgae, Aquītānī, Gallī, Celtae | 各部族名,主格复数 | 作 incolunt/appellantur 的主语 |
| ipsōrum linguā / nostrā (linguā) | 夺格表工具手段 | 用他们自己的语言 / 用我们的语言 |
| appellantur | appellō 呼唤/命名的第三人称复数现在时被动 | 被称为 |
语法亮点:
- est … dīvīsa 把主语 Gallia 包夹在中间——罗马散文典型的"框型结构" (frame),首尾呼应突出主题。
- in + 宾格 = 进入(动态);in + 夺格 = 在其中(静态)。此处 in partēs trēs 显然是"分成"。
- quārum 开启关系从句 (relative clause),三个宾格 ūnam/aliam/tertiam 排比推进——凯撒清晰的军事报告文风。
紧接着的一句同样经典且更简单:
Hī omnēs linguā, īnstitūtīs, lēgibus inter sē differunt.
这些人在语言、制度和法律上彼此不同。
linguā / īnstitūtīs / lēgibus = 三个夺格复数表方面;inter sē = 在他们之间(inter + 宾格);differunt = differō 不同(第三变格动词预告)。
3.6 罗曼语的秘密:西班牙语单词大多来自拉丁宾格
为什么西语 rey 不像 rēx?因为罗曼语各语言的名词继承自通俗拉丁语的宾格(口语中频率最高的形式):
| 古典拉丁主格 | 口语常用宾格 | 西班牙语 |
|---|---|---|
| servus | servium? 不:servum | siervo(重读短 e 裂化为 ie) |
| rosa | rosam → rosa | rosa |
| amīcus | amīcum → amigu → | amigo(c 浊化为 g) |
| caelum | caelu(m) → | cielo |
所以:看到西语词,逆推时应还原成拉丁宾格再找主格。这个原理贯穿后面每一课。
3.7 练习
- 变格:aquā(夺格单)、gladiōs(宾格复?请写出并说明)、bellōrum(何格何数?)
答:aqua 的夺格单数;gladius 的宾格复数 gladiōs;bellum 的属格复数"战争的们"→诸战争的。 - 解析并翻译:Gallī incolunt terram.(Gallī 主复;terram 宾单)
答:高卢人居住这片土地。(注意:incolō 可直接接宾格) - 把 Servō pecūniam damus 改写成三种语序并确认意思不变。
答:Pecūniam servō damus / Damus pecūniam servō 等,格尾锁定角色。
词汇(本课 50 词)
A. 第一变格法名词(-ae)
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| epistula | f., 复 epistulae | 书信 | Epistulam ad amīcum scrībō.(我给朋友写信。) |
| pecūnia | f., 复 pecūniae | 钱 | Pecūnia nōn omnia est.(钱不代表一切。) |
| poena | f., 复 poenae | 惩罚 | Poena legum timenda est.(须畏法律之罚。) |
| culpa | f., 复 culpae | 过错 | Culpa tua est.(这是你的错。) |
| sapientia | f., 复 sapientiae | 智慧 | Sapientia senum magna est.(长者的智慧深厚。) |
| gladiātor | m., 复 gladiātōrēs | 角斗士 | Gladiātor in arenā pugnat.(角斗士在竞技场搏斗。) |
| nauta | m., 复 nautae | 水手(阳性-a 词) | Nauta ventōs exspectat.(水手等候风。) |
| poēta | m., 复 poētae | 诗人 | Poēta carmen canit.(诗人吟唱诗歌。) |
| agrīcola | m., 复 agricolae | 农夫 | Agricola in agrīs labōrat.(农夫在田里劳作。) |
| victima | f., 复 victimae | 牺牲品;祭品 | Victima ad āram ducitur.(祭品被牵向祭坛。) |
B. 第二变格法名词
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| liber | m., 复 librī | 书 | Librī magistrī in mēnsā sunt.(老师的书在桌上。) |
| puer | m., 复 puerī | 男孩 | Puerī in lūdō discunt.(男孩们在学校学习。) |
| magister | m., 复 magistrī | 教师;先生 | Magister discipulōs docet.(老师教学生们。) |
| discipulus | m., 复 discipulī | 学生 | Discipulī magistrō pārent.(学生听从老师。) |
| modus | m., 复 modī | 方式;限度 | Suus cuique modus placet.(各有所好。) |
| numerus | m., 复 numerī | 数;数目 | Numerus cīvium crēscit.(公民数目在增长。) |
| mundus | m., 复 mundī | 世界 | Mundus omnium patria est.(世界是众人之家。) |
| equus | m., 复 equī | 马 | Equus celer agmen dūcit.(骏马走在队伍前列。) |
| annus | m., 复 annī | 年 | Annus quattuor tempora habet.(一年有四季。) |
| deus | m., 复 dī/deī | 神 | Dī immortālēs nōs vident.(不朽的神明看着我们。) |
C. 中性词与例外
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| dōnum | n., 复 dōna | 礼物 | Dōna amīcīs damus.(我们送朋友礼物。) |
| verbum | n., 复 verba | 词;话 | Verba pauca sufficient.(片言足矣。) |
| officium | n., 复 officia | 职责;义务 | Officium facere decet.(尽责是应当的。) |
| imperium | n., 复 imperia | 统治权;帝国 | Imperium Rōmānum latum erat.(罗马帝国的疆域辽阔。) |
| auxilium | n., 复 auxilia | 援助 | Auxilium ab amīcīs petimus.(我们向朋友求援。) |
| proelium | n., 复 proelia | 战斗 | Proelium ācre fuit.(战斗很激烈。) |
| signum | n., 复 signa | 标志;军旗 | Signa militum in aciē fulgēbant.(士兵的军旗在阵前闪耀。) |
| vīnum | n., 复 vīna | 酒 | Vīnum vetus sapit.(陈酒味醇。) |
| ferrum | n., 复 ferra | 铁;剑 | Ferrum igne mollītur.(铁遇火软化。) |
D. 高频动词
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| amō | -āre, amāvī, amātus | 爱 | Deōs et patriam amāmus.(我们爱神明与祖国。) |
| dō | dare, dedī, datus | 给 | Date mihi tempus!(给我时间!) |
| portō | -āre, portāvī, portātus | 携带 | Sagittās portāmus.(我们携带箭矢。) |
| vocō | -āre, vocāvī, vocātus | 呼唤 | Māter fīliōs domum vocat.(母亲唤儿子回家。) |
| laudō | -āre, laudāvī, laudātus | 称赞 | Magister discipulum diligentem laudat.(老师称赞勤勉的学生。) |
| doceō | -ēre, docuī, doctus | 教 | Historia nōs docet.(历史教导我们。) |
E. 补充:学校生活
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| lūdus | m., 复 lūdī | 学校;游戏 | Lūdus litterārius prope forum est.(文法学校近广场。) |
| tabula | f., 复 tabulae | 木板;牌匾 | Tabula cerāta in manū puerī est.(蜡板在男孩手里。) |
| stilus | m., 复 stilī | 笔(尖针) | Stilō in tabulā scrībit.(他用笔在板上写。) |
F. 补充:家庭与情感
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| beneficium | n., 复 beneficia | 恩惠 | Beneficium meminisse decet.(受人恩惠当铭记。) |
| miser | misera, miserum | 可怜的 | Misera sors captīvōrum.(俘虏命运悲惨。) |
| stultus | -a -um | 愚蠢的 | Stultus quī nihil discit.(不学即愚。) |
G. 补充:动作动词
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| parō | -āre, -āvī, -ātus | 准备 | Cēnam parāmus.(我们在备晚饭。) |
| labōrō | -āre, -āvī | 劳作 | Diē ac nocte labōrāmus.(我们日夜劳作。) |
H. 补充:动作与声音
| 词 | 信息 | 中文 | 例句 |
|---|---|---|---|
| spectō | -āre, -āvī, -ātus | 注视 | Ad magistrum spectant.(他们望向老师。) |
| putō | -āre, -āvī, -ātum | 认为 | Putō id falsum esse.(我认为那是假的。) |
| nāvigō | -āre, -āvī, -ātum | 航行 | Ad Graeciam nāvigant.(他们航行去希腊。) |
| clāmor | m., 属格 clāmōris | 喊声 | Clāmor multitūdinis audītur.(人群的喊声可闻。) |
| cantō | -āre, -āvī, -ātum | 歌唱 | Puella dulciter cantat.(女孩唱得甜美。) |
| tardus | -a -um | 迟缓的 | Tardō pede senex vēnit.(老人姗姗而来。) |
| novus | -a -um | 新的 | Rēs nova est.(这是新鲜事。) |

浙公网安备 33010602011771号