16-μ-动词（不规则的古老系统）

第 16 课 μι 动词：不规则的古老系统

16.1 μι 动词特征

μι 动词(以 -μι 结尾)是印欧语最古老的动词变位系统——与拉丁 -mi 动词(如 sum/sunt)同源，但比规则 -ω 动词更古老、更不规则。

关键区别

	-ω 动词	-μι 动词
现在直陈	λύ-ω	τί-θη-μι
现在虚拟	λύ-ω	τι-θῶ
现在祈愿	λύ-οιμι	τι-θείην
现在命令	λῦ-ε	τί-θε(ι)
现在分词	λύ-ων	τι-θείς
未完成	ἔ-λυ-ον	ἐ-τί-θη-ν

16.2 τίθημι(放置)

	现在直陈	现在虚拟	现在祈愿	现在命令
1单	τίθημι	τιθῶ	τιθείην	—
2单	τίθης	τιθῇς	τιθείης	τίθει(τίθηθι)
3单	τίθησι(ν)	τιθῇ	τιθείη	τιθέτω
1复	τίθεμεν	τιθῶμεν	τιθεῖμεν	—
2复	τίθετε	τιθῆτε	τιθεῖτε	τίθετε
3复	τιθέασι(ν)	τιθῶσι(ν)	τιθεῖε(ν)	τιθέντων

τίθημι 不定过去

	单数	复数
1人	ἔθηκα	ἔθεμεν
2人	ἔθηκας	ἔθετε
3人	ἔθηκε(ν)	ἔθεσαν

⚠️ τίθημι 不定过去是混合型：单数 -ηκα(类 δίδωμι 型)，复数 -εμεν(类原始型)。

16.3 δίδωμι(给予)

	现在直陈	现在虚拟	现在祈愿	现在命令
1单	δίδωμι	διδῶ	διδοίην	—
2单	δίδως	διδῷς	διδοίης	δίδου(δίδωθι)
3单	δίδωσι(ν)	διδῷ	διδοίη	διδότω
1复	δίδομεν	διδῶμεν	διδοῖμεν	—
2复	δίδοτε	διδῶτε	διδοῖτε	δίδοτε
3复	διδόασι(ν)	διδῶσι(ν)	διδοῖε(ν)	διδόντων

δίδωμι 不定过去

	单数	复数
1人	ἔδωκα	ἔδομεν
2人	ἔδωκας	ἔδοτε
3人	ἔδωκε(ν)	ἔδοσαν

16.4 ἵημι(送；释放)

	现在直陈	现在虚拟	现在祈愿	现在命令
1单	ἵημι	ἱῶ	ἱείην	—
2单	ἵης	ἱῇς	ἱείης	ἵει(ἵηθι)
3单	ἵησι(ν)	ἱῇ	ἱείη	ἱέτω
1复	ἵεμεν	ἱῶμεν	ἱεῖμεν	—
2复	ἵετε	ἱῆτε	ἱεῖτε	ἵετε
3复	ἱέασι(ν)	ἱῶσι(ν)	ἱεῖε(ν)	ἱέντων

ἵημι 不定过去

	单数	复数
1人	ἧκα	ἕμεν
2人	ἧκας	ἕτε
3人	ἧκε(ν)	ἕσαν

⚠️ ἵημι 不定过去单数 ἧκα = "我送了"——现在时 ἵημι = "我送"(持续)；不定过去 ἧκα = "我送了"(一次完成)。

16.5 词汇

词	信息	中文
τίθημι	—	放置
δίδωμι	—	给予
ἵημι	—	送；释放
ἀφίημι	—	释放；让走
ἐξίημι	—	赶出
προστάττω	—	命令
ἐπιτάττω	—	命令
βοηθέω	—	帮助
παρακελεύομαι	中动	鼓励
κελεύω	—	命令
πείθω	—	说服
ἀπειλέω	—	威胁
ψηφίζω	—	投票
γιγνώσκω	—	认识
εὑρίσκω	—	发现
γίγνομαι	—	成为
τυγχάνω	—	碰巧
λανθάνω	—	隐藏
φθάνω	—	先到
ἀπολαμβάνω	—	接收
ἐκλαμβάνω	—	拿出
ἐμβαίνω	—	登上
ἀποβαίνω	—	下船
συμβαίνω	—	发生
παραβαίνω	—	违背
ὑπερβαίνω	—	越过
ἀφικνέομαι	—	到达
ἀποφεύγω	—	逃脱
καταφεύγω	—	逃往
συμφεύγω	—	一起逃
φεύγω	—	逃跑
διώκω	—	追赶
ἐλαύνω	—	驱赶；行军

16.6 原著带读

Ὁ δὲ Κῦρος ἀκούσας ταῦτα ἐπέστειλεν αὐτῷ τάδε.

"居鲁士听了这些话，给他写了这些。"(Ἀν. 2.3.19)

词形	拆解	说明
ἀκούσας	ἀκούω 不定过去分词主格阳单	"听了"
ταῦτα	οὗτος 主/宾中复	"这些事"
ἐπέστειλεν	ἐπιστέλλω 不定过去直陈 3单	"他写了信"
αὐτῷ	αὐτός 与格	"给他"
τάδε	ὅδε 主/宾中复	"这些事"——近指

带读二：柏拉图《理想国》360b(节选)

Εἰ τοίνυν ἐγὼ τοὺς θεοὺς πείσαιμι ὥστε μεταμορφοῦσαί με εἰς τὸν ἐκείνου βίον, οὐκ ἂν δεινὸν ποιοίμην.

词形	词典形	语法	中文
Εἰ	εἰ	条件连词	如果
πείσαιμι	πείθω	不定过去祈愿1单	我能说服
ὥστε	ὥστε	结果连词	以至于
μεταμορφοῦσαί	μεταμορφόω	不定过去不定式中动	改变形态
βίον	βίος	宾格单	生活
οὐκ ἄν	οὐ + ἄν	否定+语气词	不会
δεινόν	δεινός	宾格中单	可怕的
ποιοίμην	ποιέω	现在祈愿1单中动	我会当作

译文：如果我能说服神们让他们改变我的形态，我不会当作可怕的事。

语法要点：(1) εἰ + 不定过去祈愿 = 与事实相反的假设；(2) ὥστε + 不定式 = 结果从句；(3) οὐκ ἄν + 祈愿 = "我不会..."。

16.7 μι 动词与拉丁 -mi 动词对照

【拉丁对照】希腊 μι 动词与拉丁第三变位 -mi 动词同源——两者都保留了原始印欧语的古老变位模式：

希腊 μι 动词	拉丁 -mi 动词	共同特征
τίθημι (放置)	dō (给)	词干元音重叠
ἵστημι (站立)	sistō (使站)	使役/使动
δίδωμι (给予)	dō (给)	完全平行
ἵημι (送)	iaciō (投)	元音变化

关键对应

特征	希腊 τίθημι	拉丁 dō	说明
现在直陈1单	τίθη-μι	dō	-μι ≈ -ō
未完成	ἐ-τί-θη-ν	-de-bam	重叠 vs 增强
不定过去1单	ἔ-θη-κ-α	ded-ī	-κ- 约等于 -d- 重叠
完成1单	τέ-θεικ-α	ded-i	重叠保留

⚠️ 与拉丁学习者的陷阱：拉丁 dō/dare 的现在直陈 dō/das/dat 虽然是 -mi 动词，但变位极其简化。希腊 μι 动词保留了更复杂的元音交替(θη/θε/θεμ/θεντ)——这是更古老、更完整的系统。

μι 动词 vs -ω 动词：识别要点

特征	-ω 动词	μι 动词
现在直陈	λύ-ω(连接元音+ω)	τί-θη-μι(词干直接+μι)
未完成	ἔ-λυ-ον(增强+连接元音)	ἐ-τί-θη-ν(增强+词干元音变化)
不定过去	ἔ-λυ-σα(规则)	ἔ-θη-κ-α(不规则)
词干元音	无交替	θη↔θε↔θεμ↔θεντ

16.8 教学示例：μι 动词在叙述中的运用

教学示例（构造教学用例）：

ὁ βασιλεὺς τοὺς νόμους τέθεικεν, οἱ δὲ πολῖται τοὺς πολεμίους δέδοικασιν, καὶ πᾶς τις τὴν εἰρήνην βούλεται.

"国王已经制定了法律，而公民们害怕敌人，每个人都希望和平。"

词形	词典形	语法	中文
τέθεικεν	τίθημι	完成直陈3单	已经放置了(结果)
πολῖται	πολίτης	主格复	公民们
δέδοικασιν	δείδω	完成直陈3复	已经害怕了(状态)
βούλεται	βούλομαι	现在直陈3单中动	希望

分析要点：(1) τέθεικεν = τίθημι 的完成时——重叠 τε- + 词干 θεικ-，与现在时 τίθημι 差别巨大；(2) δέδοικασιν = δείδω 的完成时——重叠 δε- + δοικ-，完成体表示持续状态"害怕"；(3) μι 动词的完成时重叠模式与 -ω 动词一致(都是重叠)，但词干变化更大。

16.9 练习：μι 动词变位与识别

练习一：判断下列动词是 -ω 还是 μι 动词

动词	类型	识别依据
λύω	___	___
τίθημι	___	___
γράφω	___	___
δίδωμι	___	___
ἵστημι	___	___
φιλέω	___	___

练习二：写出 τίθημι 的完成时直陈式

	单数	复数
完成直陈	___ / ___ / ___	___ / ___ / ___

练习三：翻译（注意 μι 动词的完成体）

1. ὁ νόμος τέθειται. → ___
2. τί δέδωκας; → ___
3. ἡ ψυχὴ τέθνηκεν. → ___

练习四：μι 动词与 -ω 动词完成时对比

现在时	完成时	完成体含义
τίθημι	___	___
λύω	___	___
δίδωμι	___	___
γράφω	___	___