07-人称代词与反身代词

第 7 课 人称代词与反身代词

7.1 第一人称与第二人称代词

希腊语人称代词变格不规则，与拉丁语 ego/tu 同源。

ἐγώ(我)

格	单数	复数
主格	ἐγώ	ἡμεῖς
属格	ἐμοῦ/μου	ἡμῶν
与格	ἐμοί/μοι	ἡμῖν
宾格	ἐμέ/με	ἡμᾶς

短格 μου/μοι/με 用于非重读位置(词尾粘附形式)；长格 ἐμοῦ/ἐμοί/ἐμέ 用于强调或重读位置。拉丁语无此区别。

σύ(你)

格	单数	复数
主格	σύ	ὑμεῖς
属格	σοῦ/σου	ὑμῶν
与格	σοί/σοι	ὑμῖν
宾格	σέ/σε	ὑμᾶς

⚠️ συ/σου/σοι/σε 在希腊语中同时是所有格和与格，必须靠语境判断是"你的"还是"给你"。这与英语 your/you 的区分不同。

【拉丁对照】ἐγώ ≈ ego；σύ ≈ tū；ἐμοῦ ≈ meī；σοῦ ≈ tuī——同源，但希腊语短格在拉丁语不存在。

7.2 反身代词(ἑαυτοῦ)

反身代词指代主语自身，变格规则：

格	单数(通性)	复数(通性)
主格	—	—
属格	ἑαυτοῦ	ἑαυτῶν
与格	ἑαυτῷ	ἑαυτοῖς
宾格	ἑαυτόν	ἑαυτούς

主格无反身形式——希腊语用 αὐτός 或其他方式表达。属格 ἑαυτοῦ = "他自己的"；与格 ἑαυτῷ = "给自己"；宾格 ἑαυτόν = "他自己"(自反宾语)。

所有格反身(ἐμαυτοῦ/σεαυτοῦ)

	我的(自己)	你的(自己)
属格	ἐμαυτοῦ	σεαυτοῦ/σαυτοῦ
与格	ἐμαυτῷ	σεαυτῷ/σαυτῷ
宾格	ἐμαυτόν	σεαυτόν/σαυτόν

7.3 αὐτός 的三重身份

1. 代词：αὐτός, αὐτή, αὐτό = 他/她/它自己(反身)或他/她/它(人称)
2. 形容词：αὐτός, -ή, -ό = 同一个(=拉丁 idem)
3. 后置强调：放在名词后 = "...本身"：ὁ θεὸς αὐτός = "神本身"

7.4 词汇

词	信息	中文
ἐγώ	ἐμοῦ/μου	我
σύ	σοῦ/σου	你
ἡμεῖς	ἡμῶν	我们
ὑμεῖς	ὑμῶν	你们
ἑαυτοῦ	-ῆς	自己的(反身)
ἐμαυτοῦ	-ῆς	我自己的
σεαυτοῦ	-ῆς	你自己的
αὐτός	-ή, -ό	自己；同一个
ἄλλος	-η, -ο	另一个
ἕκαστος	-η, -ον	每一个
πᾶς	πᾶσα, πᾶν	全部；每一个
ὅλος	-η, -ον	整个的
οὗτος	αὕτη, τοῦτο	这个
ἐκεῖνος	-η, -ο	那个
ὅδε	ἥδε, τόδε	这个(近指)
τοιοῦτος	-αύτη, -οῦτο	这样的
τοιοσδε	-ήδε, -όδε	这样的(较近)
τοσοῦτος	-αύτη, -οῦτο	这么多
τοσόσδε	-ήδε, -όσδε	这么多(较近)
ὅστις	ἥ τις, ὅ τι	无论谁；任何
οὐδείς	οὐδεμία, οὐδέν	没有
μηδείς	μηδεμία, μηδέν	没有(虚拟)
ἑκάτερος	-α, -ον	两者中每一个
ἀμφότερος	-α, -ον	两个都
αὐτός	-ή, -ό	自己；同一个

7.5 原著带读

Κῦρος δὲ λαβὼν τοὺς κατὰ τὴν Ἀσίαν Ἕλληνας, στρατεύει ἐπὶ τὸν ἀδελφόν.

"居鲁士带着亚洲的希腊人，向他的兄弟进军。"(Ἀν. 1.1.5)

词形	拆解	说明
λαβών	λαμβάνω 不定过去分词主格阳单	"拿了/带着"——与主语一致
τοὺς κατὰ τὴν Ἀσίαν Ἕλληνας	"在亚洲的希腊人"	κατά+宾格="在...区域"
στρατεύει	στρατεύω 现在直陈 3单	"他进军"
τὸν ἀδελφόν	ἀδελφός 宾格单	"兄弟"

不定过去分词 λαβών：体(aorist)标记在词干上(λαβ-)；分词标记在词尾(-ών)——体与时分离，是希腊语与拉丁语最根本的动词系统差异。

带读二：柏拉图《理想国》360c(节选)

Οὐκοῦν ὁ μὲν δίκαιος σοφὸς τε καὶ ἀγαθός, ὁ δὲ ἄδικος ἀμαθής τε καὶ κακός;

词形	词典形	语法	中文
Οὐκοῦν	οὐκοῦν	连词	那么
ὁ μέν	ὁ, μέν	冠词+助词	一方(=正义者)
δίκαιος	δίκαιος	主格阳单	正义的
σοφός	σοφός	主格阳单	智慧的
τε	τε	连词	既...又
ἀγαθός	ἀγαθός	主格阳单	好的
ὁ δέ	ὁ, δέ	冠词+助词	另一方(=不义者)
ἄδικος	ἄδικος	主格阳单	不义的
ἀμαθής	ἀμαθής	主格阳单	无知的
κακός	κακός	主格阳单	坏的

译文：那么正义的人既是智慧的又是好的，不义的人既是无知的又是坏的？

语法要点：(1) ὁ μέν...ὁ δέ = "一方面...另一方面"——冠词做代词用(省略名词)，指代前文的"正义者"和"不义者"；(2) τε...τε = "既...又"——与 καί 不同，τε 连接更紧密的并列；(3) 两个形容词做谓语(无系动词 ἐστίν)——希腊语的"隐性判断"。

带读二：修昔底德《伯罗奔尼撒战争史》1.2.1(节选)

Τῶν δὲ πόλεων ὅσαι μὲν μεγάλαι τε ἦσαν καὶ ἐνδεέστερον παρεσκευασμέναι, δι' ὀλιγαρχίας τοῖς σφετέροις αὐτῶν δυνάσταις ἐπολέμουν·

词形	词典形	语法	中文
Τῶν	ὁ	属复中	在...之中
πόλεων	πόλις	属复	城邦
ὅσαι	ὅσος	主格阴复(关系)	所有那些
μέν	μέν	助词	一方面
μεγάλαι	μέγας	主格阴复	大的
ἦσαν	εἰμί	未完成直陈3复	是
ἐνδεέστερον	ἐνδεής	比较级副词	更不充分地
παρεσκευασμέναι	παρασκευάζω	完成分词主格阴复	已准备好的
δι'	διά	+属格	由于
ὀλιγαρχίας	ὀλιγαρχία	属格单	寡头制
τοῖς σφετέροις	σφέτερος	与复阳	他们自己的
αὐτῶν	αὐτός	属复阳	他们
δυνάσταις	δυνάστης	与复	统治者
ἐπολέμουν	πολεμέω	未完成直陈3复	打仗

译文：那些大的城邦，装备又较差的，由于寡头制，与他们自己的统治者打仗——

语法要点：(1) πόλεων = 第三变格阴性属复——注意 -εων 而非 -έων(缩约未发生)；(2) παρεσκευασμέναι = 完成被动分词主格阴复——展示完成分词与名词一致；(3) σφετέρος = 反身所有格(=ἑαυτῶν 的强调形式)——修昔底德常用。

7.6 人称代词与反身代词对比总结表

	第一人称(我)	第二人称(你)	第三人称/反身(自己)
主格单	ἐγώ	σύ	— (无反身主格)
属格单	ἐμοῦ/μου	σοῦ/σου	ἑαυτοῦ(自己的)
与格单	ἐμοί/μοι	σοί/σοι	ἑαυτῷ(给自己)
宾格单	ἐμέ/με	σέ/σε	ἑαυτόν(他自己)
主格复	ἡμεῖς	ὑμεῖς	—
属格复	ἡμῶν	ὑμῶν	ἑαυτῶν
与格复	ἡμῖν	ὑμῖν	ἑαυτοῖς
宾格复	ἡμᾶς	ὑμᾶς	ἑαυτούς

所有格反身代词：ἐμαυτοῦ / σεαυτοῦ

格	我自己的	你自己的
属格	ἐμαυτοῦ	σεαυτοῦ / σαυτοῦ
与格	ἐμαυτῷ	σεαυτῷ / σαυτῷ
宾格	ἐμαυτόν	σεαυτόν / σαυτόν

记忆策略：ἐμαυτοῦ = ἐμοῦ(我的) + ἑαυτοῦ(自己) 的融合；σεαυτοῦ = σοῦ(你的) + ἑαυτοῦ(自己) 的融合。σαυτοῦ 是 σεαυτοῦ 的缩写形式(口语中更常见)。

7.7 代词 vs. αὐτός 的区别

希腊语中"他/她/它"和"自己"的表达容易混淆：

含义	表达方式	示例	中文
他(人称代词)	αὐτός(无冠词)	Κῦρος στρατεύει· αὐτὸς δὲ μένει.	居鲁士进军。他(另一个人)留下。
他自己(反身)	ἑαυτοῦ	Κῦρος στρατεύει· ἑαυτὸν σῴζει.	居鲁士进军。他救了自己。
他本人(强调)	αὐτός(冠词后)	ὁ Κῦρος αὐτὸς στρατεύει.	居鲁士本人进军。
同一个	αὐτός(形容词)	αὐτὸς ὁ Κῦρος	正是那个居鲁士

【拉丁对照】希腊语区分"人称代词 αὐτός"和"反身代词 ἑαυτοῦ"——拉丁语也有此区分(id/ipse vs. sē)，但希腊语更严格：反身代词必须指代主语自身，αὐτός 可以指代任何第三人称。

代词的位置规则

代词类型	典型位置	示例
属格短格(μου/σου)	名词后	ὁ ἀνὴρ μου "我的男人"
属格长格(ἐμοῦ/σοῦ)	强调位置(句首/对比)	ἐμοῦ μὲν οὐδείς "不是我的(而是你的)"
与格短格(μοι/σοι)	动词前/后均可	μοι δοκεῖ "我觉得"(=it seems to me)
宾格短格(με/σε)	动词前后均可	λέγε με "说我"

7.8 教学示例：人称代词与反身代词综合运用

教学示例 1：短格 vs. 长格的区分

ἐμοὶ μὲν δοκεῖ, σοὶ δὲ οὔ.

词形	拆解	语法	中文
ἐμοί	ἐγώ	与格长格(强调)	对我(来说)
μέν	μέν	助词	一方面
δοκεῖ	δοκέω	现在直陈3单	似乎；觉得
σοί	σύ	与格长格(强调)	对你(来说)
δέ	δέ	连词	而
οὔ	οὐ	否定	不

译文：我觉得是这样，而你不觉得。
教学要点：(1) 使用长格 ἐμοί/σοί 而非短格 μοι/σοι——因为这里是对比强调("对我而言…对你而言")；(2) δοκεῖ 无人称用法("it seems")——拉丁 vidētur；(3) μέν...δέ 对照结构——"一方面…另一方面"。

教学示例 2：反身代词指代主语

Κῦρος ἑαυτὸν σῴζει.

词形	拆解	语法	中文
Κῦρος	Κῦρος	主格阳单	居鲁士
ἑαυτόν	ἑαυτοῦ	宾格单	他自己(反身)
σῴζει	σῴζω	现在直陈3单	拯救

译文：居鲁士拯救自己。
教学要点：(1) ἑαυτόν 必须指代主语 Κῦρος——反身代词的铁律；(2) 如果想说"居鲁士拯救他(另一个人)"，要用 αὐτόν(非反身)；(3) 拉丁对照：Cūrus sē servāt——拉丁 sē 也是反身代词，功能完全相同。

教学示例 3：ἐμαυτοῦ(我自己的)的用法

ἐγὼ ἐμαυτοῦ καταφρονῶ.

词形	拆解	语法	中文
ἐγώ	ἐγώ	主格单	我
ἐμαυτοῦ	ἐμαυτοῦ	属格单	我自己的
καταφρονῶ	καταφρονέω	现在直陈1单	轻视

译文：我轻视我自己。
教学要点：(1) ἐγώ + ἐμαυτοῦ = 主语 + 反身属格——"我…我自己"；(2) καταφρονέω + 属格——"轻视某人"用属格(不是宾格)；(3) 拉丁对照：mē ipse contemptō——拉丁也有强调反身形式(ipse加强)。

教学示例 4：αὐτός 的三重身份辨析

αὐτὸς ὁ Σωκράτης τοὺς ἄλλους αὐτῷ παρακαλεῖ.

词形	拆解	语法	中文
αὐτός	αὐτός	形容词(冠词后)	本人(强调)
ὁ	ὁ	主格阳单	(定冠词)
Σωκράτης	Σωκράτης	主格阳单	苏格拉底
τούς	ὁ	宾格复阳	(定冠词)
ἄλλους	ἄλλος	宾格复阳	其他的(人)
αὐτῷ	αὐτός	与格单	自己(反身)
παρακαλεῖ	παρακαλέω	现在直陈3单	召唤

译文：苏格拉底本人召唤其他人到自己身边。
教学要点：(1) αὐτὸς ὁ Σωκράτης = αὐτός 在冠词后 = "苏格拉底本人"(强调身份)；(2) τοὺς ἄλλους = "其他人"——冠词+形容词做名词化；(3) αὐτῷ = 与格反身(指代 Σωκράτης)——"到他自己身边"。

---