05-第二变格法

第 5 课 第二变格法(阳性 -ος / 中性 -ον)

5.1 第二变格法(ἡ κλῆσις ἡ δευτέρα)

第二变格法词干以 -ο- 结尾，阳性用 -ος，中性用 -ον。

阳性 -ος 型

格	单数	复数
主格	-ος	-οι
属格	-ου	-ων
与格	-ῳ	-οις
宾格	-ον	-ους

示范词：ὁ λόγος(话语)

	单	复
主格	ὁ λόγος	οἱ λόγοι
属格	τοῦ λόγου	τῶν λόγων
与格	τῷ λόγῳ	τοῖς λόγοις
宾格	τὸν λόγον	τοὺς λόγους

中性 -ον 型

格	单数	复数
主格	-ον	-α
属格	-ου	-ων
与格	-ῳ	-οις
宾格	-ον	-α

中性铁律：主格 = 宾格(无论单复)——与拉丁中性完全一致！

示范词：τὸ ἔργον(工作)

	单	复
主格	τὸ ἔργον	τὰ ἔργα
属格	τοῦ ἔργου	τῶν ἔργων
与格	τῷ ἔργῳ	τοῖς ἔργοις
宾格	τὸ ἔργον	τὰ ἔργα

【拉丁对照】-ος ≈ 拉丁 -us(阳性)；-ον ≈ 拉丁 -um(中性)。属格 -ου ≈ -ī；与格 -ῳ ≈ -ō。

5.2 重点词：νοῦς(心灵)

5.2 第二变格法中的缩约

第二变格法的属格单数词尾是 -ο-ο——两个 o 相遇，触发缩约 ο+ο→ου。这就是为什么第二变格属格是 -ου 而不是 -οο。

νοῦς(心灵)：缩约的典型

νοῦς 来自更早的 νόος(ο+ο→ου)——这是日常高频词，展示缩约在名词中的实际效果：

格	未缩约(理论形)	缩约后(实际写法)	规则
主格单	νό-ος	νοῦς	ο+ο→ου
属格单	νό-ο-ο	νοῦ	ο+ο→ου
与格单	νό-ο-ῳ	νῷ	ο+ω→ω
宾格单	νό-ον	νοῦν	ο+ο→ου
主格复	νό-ο-ι	νοῖ	ο+οι→οι
属格复	νό-ο-ων	νῶν	ο+ω→ω
与格复	νό-ο-ις	νοῖς	ο+οι→οι
宾格复	νό-ους	νοῦς	ο+ου→ου

τεῖχος(城墙)：第三变格缩约干

τεῖχος 的属格 τείχους 来自 ε+ο→ου——这是第三变格法"缩约干"的来源：

格	未缩约(理论形)	缩约后(实际写法)	规则
主格单	τεῖχ-ος	τεῖχος	—
属格单	τεῖχ-ε-ος	τείχους	ε+ο→ου
与格单	τεῖχ-ε-ι	τείχει	ε+ι→ει
宾格单	τεῖχ-ος	τεῖχος	中性主=宾
主格复	τεῖχ-ε-α	τείχη	ε+α→η
属格复	τεῖχ-ε-ων	τειχέων	—
与格复	τεῖχ-ε-σι	τείχεσι(ν)	—
宾格复	τεῖχ-ε-α	τείχη	ε+α→η

关键发现：τεῖχος 主格看起来像第二变格中性(τεῖχ-ος)，但属格是 τείχους(不是 τείχους→τείχοος)——这是第三变格法缩约干的标志。判断方法：查属格是 -ους 还是 -ος→确定归属。

其他常见缩约名词

名词	缩约过程	规则	属格
βοῦς(牛)	βό-ος→βοῦς	ο+ο→ου	βοός
οὖς(耳朵)	ὤ-ος→οὖς	ω+ο→ω	ὠτός(不规则)
πλοῦτος(财富)	πλό-ος→πλοῦτος	ο+ο→ου	πλούτου
ἡδονή(快乐)	—	无缩约	ἡδονῆς

判断缩约名词的方法：如果属格单数是 -ου(第二变格)但主格看起来"不像"标准 -ος→可能是缩约。如果属格是 -ους(第三变格)→一定是缩约干。

---

5.3 词汇

词	信息	中文
λόγος	-ου, ὁ	话语；故事；理性
νόμος	-ου, ὁ	法律；风俗
ἔργον	-ου, τό	工作；事迹
ἄνθρωπος	-ου, ὁ	人
θεός	-οῦ, ὁ	神
δοῦλος	-ου, ὁ	奴隶
ἐλεύθερος	-α, -ον	自由的
σοφός	-ή, -όν	智慧的
καλός	-ή, -όν	美的；好的
ἀγαθός	-ή, -όν	好的；勇敢的
φίλος	-η, -ον	亲爱的；朋友
δίκαιος	-α, -ον	正义的
πολέμιος	-α, -ον	敌人的
ἰατρός	-οῦ, ὁ	医生
ναύτης	-ου, ὁ	水手
ξένος	-ου, ὁ/ἡ	外邦人；客人
πολίτης	-ου, ὁ	公民
στρατιώτης	-ου, ὁ	士兵
μάντις	-εως, ὁ	先知
ψεύδομαι	动词	说谎
ἀδικέω	动词	做不义之事
δικάζω	动词	审判
βούλομαι	动词(中动)	希望
δύναμαι	动词(中动)	能够
δοκέω	动词	似乎；认为
πέμπω	动词	送
λαμβάνω	动词	拿；获得
πράττω	动词	做；处理
πείθω	动词	说服
ἄγω	动词	带领
φέρω	动词(不规则)	携带；忍受
ἄγγελος	-ου, ὁ	信使
ἐφόδιον	-ου, τό	旅费；给养
πολιτεία	-ας, ἡ	政制
στρατόπεδον	-ου, τό	军营
τεῖχος	-ους, τό	城墙(注意属格 -ους)
τάλαντον	-ου, τό	塔兰特(重量单位)
σταθμός	-οῦ, ὁ	宿营地
παρασάγγης	-ου, ὁ	波斯里(约5.5公里)
χρήματα	-άτων, τά	财富(复数常态)
σχοινίον	-ου, τό	绳

5.5 第二变格法变格填空练习

练习A：用提示词完成变格表

格	ὁ λόγος "话语"(阳性)	τὸ ἔργον "工作"(中性)	ὁ νόμος "法律"(阳性)
主单	ὁ λόγος	τὸ ἔργον	ὁ νόμος
属单	τοῦ λόγου	τοῦ ἔργου	τοῦ νόμου
与单	τῷ λόγῳ	τῷ ἔργῳ	τῷ νόμῳ
宾单	τὸν λόγον	τὸ ἔργον	τὸν νόμον
主复	οἱ λόγοι	τὰ ἔργα	οἱ νόμοι
属复	τῶν λόγων	τῶν ἔργων	τῶν νόμων
与复	τοῖς λόγοις	τοῖς ἔργοις	τοῖς νόμοις
宾复	τοὺς λόγους	τὰ ἔργα	τοὺς νόμους

中性铁律再次确认：τὸ ἔργον = τὸ ἔργον(主=宾)；τὰ ἔργα = τὰ ἔργα(主=宾)——无论单复，中性主格永远等于宾格。

练习B：希腊第二变格法 vs. 拉丁第二变格法

	希腊语 ὁ λόγος	拉丁语 dominus	对应关系
主格单	-ος	-us	≈ 同源
属格单	-ου	-ī	≈ 同源
与格单	-ῳ	-ō	≈ 同源
宾格单	-ον	-um	≈ 同源
主格复	-οī	-ī	≈ 同源
属格复	-ων	-ōrum	远距离同源
与格复	-οις	-īs	≈ 同源
宾格复	-ους	-ōs	≈ 同源

【拉丁对照】希腊第二变格法(阳性 -ος)与拉丁第二变格法(阳性 -us)是最平行的变格法——几乎所有格位的词尾都可以直接类比。中性 -ον ≈ -um 也完全平行。

练习C：缩约识别训练

以下词的属格形式，哪些是缩约的结果？标明缩约规则：

词	属格	是否缩约	过程
λόγος	λόγου	是	ο+ο→ου(属格词尾 -ο + -ο)
νοῦς	νοῦ	是	ο+ο→ου(νο-ο-ο)
νόμος	νόμου	是	ο+ο→ου(属格词尾 -ο + -ο)
τεῖχος	τείχους	是	ε+ο→ου(缩约干)
κάλλος	κάλλους	是	ε+ο→ου(缩约干)
ἔργον	ἔργου	是	ο+ο→ου(属格词尾)

关键发现：第二变格法属格永远是缩约(-ο+ο→-ου)，所以所有第二变格法属格单数都是 -ου——这不是"不规则"，而是规则缩约的普遍结果。

5.6 教学示例：第二变格法综合运用

教学示例 1：形容词与名词的第二变格法一致

ὁ σοφὸς λόγος τοὺς πολίτας πείθει.

词形	拆解	语法	中文
ὁ	ὁ	主格阳单	(定冠词)
σοφός	σοφός	主格阳单(第二变格)	智慧的
λόγος	λόγος	主格阳单(第二变格)	话语
τούς	ὁ	宾格复阳	(定冠词)
πολίτας	πολίτης	宾格复(第三变格)	公民们
πείθει	πείθω	现在直陈3单	说服

译文：智慧的话语说服公民们。
教学要点：(1) ὁ σοφὸς λόγος = 冠词+形容词+名词——三者在阳性·主格·单数上一致(全部第二变格)；(2) τοὺς πολίτας = 冠词+名词(宾格复)——πολίτας 虽然宾格复 -ας 碰巧和第一变格法一样，但它是第三变格法；(3) 注意 σοφός 在非末音节带抑音(`)——这是抑音规则：末音节前的锐音在后续词以元音开头时变为抑音。

教学示例 2：中性名词的"主=宾"铁律

τὸ ἔργον μέγα ἐστίν, τὰ δὲ ἔργα μικρά.

词形	拆解	语法	中文
τό	ὁ	主格中单	(定冠词)
ἔργον	ἔργον	主格中单(第二变格)	工作
μέγα	μέγας	主格中单	大的
ἐστίν	εἰμί	现在直陈3单	是
τά	ὁ	主格/宾格复中	(定冠词)
δέ	连词	而	—
ἔργα	ἔργον	主格复中(第二变格)	工作(复)
μικρά	μικρός	主格复中	小的

译文：这个工作是大的，而那些工作是小的。
教学要点：(1) τὸ ἔργον = 中性主格单数；τὰ ἔργα = 中性主格复数——如果做宾语也写成完全一样的形式；(2) μέγα 必须与 ἔργον 在性·数·格上一致——中性主格单数；(3) 拉丁对照：hoc opus magnum est, haec autem opera parva sunt——完全相同的中性规则。

教学示例 3：缩约动词与缩约名词的互动

ὁ δημος τοὺς νόμους δηλοῖ.

词形	拆解	语法	中文
ὁ	ὁ	主格阳单	(定冠词)
δῆμος	δῆμος	主格阳单(第二变格)	人民
τούς	ὁ	宾格复阳	(定冠词)
νόμους	νόμος	宾格复(第二变格)	法律
δηλοῖ	δηλόω	现在直陈3单(缩约)	表明

译文：人民表明法律。
教学要点：(1) δηλοῖ = δηλό-ω → δηλο-οι → δηλοῖ(ο+οι→οι 缩约)——动词缩约；(2) νόμους = νομ-ο-υς(ο+ο→ου)——名词缩约；(3) 同一个句子中动词和名词都在缩约——这是希腊语的常态，也是它"看起来例外多"的真正原因。

教学示例 4：νοῦς(心灵)的完整用法

ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου μέγα ἔργον ἔχει.

词形	拆解	语法	中文
ὁ	ὁ	主格阳单	(定冠词)
νοῦς	νοῦς(←νόος)	主格阳单(缩约)	心灵
τοῦ	ὁ	属格阳单	(定冠词)
ἀνθρώπου	ἄνθρωπος	属格阳单(第二变格)	人的
μέγα	μέγας	主格中单	大的
ἔργον	ἔργον	主格中单(第二变格)	工作
ἔχει	ἔχω	现在直陈3单	拥有

译文：人的心灵拥有伟大的工作(使命)。
教学要点：(1) νοῦς 的所有形式都来自缩约(νο-ος→νοῦς)，必须整体记忆；(2) τοῦ ἀνθρώπου = 属格 = "人的"——属格表所属；(3) μέγα ἔργον = 形容词+名词(中性主格)——注意 μέγα 也是中性形式(非 μέγας)。

5.4 原著带读

Κῦρον δὲ μεταπέμψασθαι ἐκελεύσεν, ἀρχὴν Λυκαονίας τε καὶ Φρυγίας ἅμα διδούς.

"他命人召居鲁士前来，同时把吕考尼亚与弗里吉亚的统治权交给他。"(Ἀν. 1.1.3)

词形	拆解	说明
Κῦρον	Κῦρος 宾格单	间接宾语(被召的人)
μεταπέμψασθαι	μεταπέμπω 不定式不定过去(中间)	"召来"——不定式=命令内容
ἐκελεύσεν	κελεύω 不定过去直陈 3单	"他命令"——无增强(κελ-非 ἐκελ-)
ἀρχήν	ἀρχή 宾格单	"统治权"——直接宾语
Λυκαονίας	Λυκαονία 属格单	"吕考尼亚的"——属格=支配范围
Φρυγίας	Φρυγία 属格单	"弗里吉亚的"
τε...καί	并列连词	"和"——τε 在第一词后，καί 在第二词前
ἅμα	副词	"同时"
διδούς	δίδωμι 现在分词主格阳单	"给予"——伴随分词

译文：他命人召居鲁士前来，同时把吕考尼亚与弗里吉亚的统治权授予他。

带读二：柏拉图《理想国》377e(节选)

Τοιούτους δὴ μύθους τοῖς παισὶν ἐνθυμητέον, οἵτινες αὐτοὺς ὠφελήσουσιν.

词形	词典形	语法	中文
Τοιούτους	τοιοῦτος	宾格阳复	这样的
δή	δή	语气词	那么
μύθους	μῦθος	宾格复	故事
τοῖς παισίν	παῖς	与复	给孩子们
ἐνθυμητέον	ἐνθυμέομαι	动形词(无人称)	应当考虑
οἵτινες	ὅστις	主格阳复(关系)	无论哪些
αὐτούς	αὐτός	宾格阳复	他们
ὠφελήσουσιν	ὠφελέω	将来直陈3复	将帮助

译文：那么应当考虑给孩子们讲这样的故事——无论哪些能帮助他们的故事。

语法要点：(1) τοῖς παισίν = 第三变格与复(παῖς→παισίν)——注意与格复数 -σί(ν) 是第三变格标志；(2) ἐνθυμητέον = 无人称动形词(类似拉丁 -ndum est)——"应当考虑"；(3) οἵτινες = 不定关系代词(ὅστις)——"无论哪些"。

---